ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਘੋੜਾ (ਅਸ਼੍ਵ) ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਘੋੜਾ, ਜਦੋਂ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਸੁੰਦਰ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਅਸ਼੍ਵ ਖਚਰ ਦੇ ਯੋਗ ਤੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼੍ਵ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਗਾਇ, ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ, ਅਦਿਤੀ ਸਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿਵੇ, ਤੇ ਘੋੜਾ, ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਰਾਜ-ਸਮਰਾਟੀ ਜਿਤ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ। ਜਦ ਘੋੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ ਦੇ ਪੰਖ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਬਾਹਾਂ—ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਯਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਤ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕੀਤੀ; ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਲਗਾਮ ਫੜੀ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਘੋੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਵਸੁਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਸ਼੍ਵ, ਯਮ, ਆਦਿਤ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੰਨ੍ਹ ਹਨ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ। ਤਿੰਨ ਬੰਨ੍ਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਵਰਨ, ਆਸ਼ਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਅਸ਼੍ਵ, ਮਿਹਰ ਦਿਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਨੌ ਧੋਵਣ ਹਨ, ਅਸ਼੍ਵ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਤੇਰੇ ਬਲ ਦੀ ਥਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਲਗਾਮ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੱਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਦਿਨ ਦੀ ਉਡਾਣ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ। ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਉਡਦਾ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਚਲਦਾ, ਪੰਖੀ ਵਾਂਗ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਗਾਇ ਦੇ ਪੈਰ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਲੜਦਾ। ਜਦ ਕੋਈ ਮਰਤ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜੜੀਆਂ ਫੜਦਾ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭਦਾ। ਰਥ ਤੇਰੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇਰੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ; ਗਾਇ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇਰੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ। ਟੋਲੀਆਂ ਤੇਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ। ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਿੰਗਾਂ, ਤੇਜ਼ ਪੈਰ, ਤੇ ਪੈਰ ਮਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਇੰਦ੍ਰ ਹੇਠਾਂ ਸੀ। ਦੇਵਤਾ, ਭੇਟ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ; ਅਸ਼੍ਵ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼, ਪਤਲੇ ਕਮਰ ਵਾਲੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਵੀਰ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਘੋੜੇ ਹਨ; ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਲੜਦੇ ਜਦ ਰਬੀ ਘੋੜੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਉੱਡਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ; ਤੇਰੇ ਸਿੰਗ ਕਈ ਥਾਂ ਫੈਲਦੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ। ਉੱਚਾ ਅਸ਼੍ਵ ਚਾਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਆਉਂਦਾ, ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਰਬੀ ਚਮਕ ਨਾਲ; ਅੱਗੇ ਬਕਰਾ, ਨਾਭੀ ਵਾਂਗ, ਚਲਦਾ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਗਾ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਘੋੜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ; ਅੱਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਭਗਤ ਲਈ ਇਨਾਮ ਹੁਕਮ ਕਰਦਾ। ਹੁਣ ਕਥਾ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਸਲੇਟੀ ਵਾਲਾ ਹੋਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੱਧਲਾ ਭਰਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਜਾ ਭਰਾ ਘੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ—ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕੁਲ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਸੱਤ ਜਣੇ ਇੱਕ ਪਹੀਆ ਵਾਲਾ ਰਥ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਘੋੜਾ, ਸੱਤ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ; ਪਹੀਏ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕੇਂਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹੁੰਦੇ, ਨਾਂ ਟੁੱਟਦੇ, ਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਜਣੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਸੱਤ ਪਹੀਏ, ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਕਦੇ ਹਨ; ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਇਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਨਾਂਵ ਹਨ। ਕੌਣ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਬਿਨਾ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ, ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕੌਣ, ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਪੁੱਛਣ ਆਇਆ? ਮੈਂ, ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਵਾਛਾ ਤੇ ਸਾਂਡ ਉੱਤੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸੱਤ ਧਾਗੇ ਤਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੁਣਿਆ। ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਸਮਝਣ ਲਈ, ਜਦ ਮੈਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਨਹੀਂ; ਕੌਣ ਛੇ ਥਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅਜਨਮੇ ਦੇ ਰੂਪ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੱਸੇ, ਜੋ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਗਾਇਆਂ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਖਿੱਚਦੀਆਂ, ਚੋਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਅੰਬ੍ਰੋਸੀਆ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ; ਉਹ, ਭ੍ਰੂਣ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਛੇਦੀ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ, ਨਮ ਸਕਦੀ, ਉਚਾਰਣ ਵੱਲ। ਮਾਤਾ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਜੋੜੀ ਗਈ; ਭ੍ਰੂਣ ਪੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ; ਵਾਛਾ ਮਾਪਿਆ, ਗਾਇਆਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ, ਤਿੰਨ ਦੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਾਤਾ, ਤਿੰਨ ਪਿਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਸੀ, ਪਹੀਏ ਦੇ ਰਿਮ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਸਭ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਉਚਾਰਦੇ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ। ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹੀਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ; ਇੱਥੇ, ਅਗਨੀ, ਜੁੜਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਖੜੇ ਹਨ, ਸਤ ਸੌ ਵੀਹ। ਉਹ ਪੰਜ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੂਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ; ਹੋਰ ਗਿਆਨੀ ਉੱਪਰਲਾ ਵੇਖਦੇ, ਸੱਤ ਪਹੀਏ, ਛੇ ਸਪੋਕਾਂ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ। ਪੰਜ ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹੀਏ 'ਤੇ, ਜੋ ਘੁੰਮਦਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਇਸ ਦਾ ਧੁਰਾ ਭਾਰੀ ਵਜ਼ਨ ਨਾਲ ਤਪਦਾ, ਪਰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਾਂ ਟੁੱਟਦਾ, ਨਾਂ ਸਪੋਕ। ਸਦਾ-ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਰਿਮ ਨਾਲ, ਪਹੀਆ ਘੁੰਮਦਾ, ਦਸ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਚੁਕਦੇ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ ਅਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਪਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ; ਗਿਆਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਇੰਝ ਦੱਸਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਾਏ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਮਕਦੇ। ਯਾਦ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਕਹਿੰਦੇ; ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਵੇਖਦਾ। ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝਦਾ; ਜੋ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੈਰ ਅੱਗੇ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ, ਗਾਇ, ਆਪਣਾ ਵਾਛਾ ਲੈ ਕੇ, ਠੀਕ ਖੜੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲੀ ਗਈ, ਅੱਧਾ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ; ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ, ਇਸ ਗਾਇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਸੀ, ਕੌਣ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੌਣ ਬਾਅਦ? ਕੌਣ ਇੱਥੇ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਰਬੀ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਜਨਮਿਆ? ਜੋ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੂਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਜੋ ਦੂਰ ਹਨ, ਨੇੜੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ। ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਸੋਮਾ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋੜੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁਕਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਪੰਛੀ, ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਾਥੀ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ, ਦੂਜਾ ਵੇਖਦਾ, ਪਰ ਖਾਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ, ਅਮਰਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਗਾਉਂਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਝਪਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਗਿਆਨੀ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਸੱਤ ਪਛਾਣਦਾ। ਜਿਸ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਟਿਕੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਲ ਮਿੱਠਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਖਾਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੋ ਗਾਇਤਰੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਉਹ ਗਾਇਤਰੀ ਕਹਿੰਦੇ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ; ਤੇ ਜੋ ਜਗਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਉਹ ਜਗਤੀ। ਜੋ ਇਹ ਮਾਪ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ। ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਨਾਲ ਭਜਨ ਮਾਪਦੇ, ਸਾਮਨ ਨਾਲ ਗਾਨਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਬੋਲੀ ਮਾਪਦੇ, ਦੋ ਪੈਰ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਪਦੇ। ਜਗਤੀ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ; ਰਥ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਗਾਇਤਰੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਅੱਗ ਲੱਗਦੀ; ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ, ਮਹਾਨਤਾ ਵਧੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਸ਼੍ਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਰਥ, ਪਹੀਏ, ਗਾਇ, ਪੰਛੀ, ਤੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੱਤ, ਪੋਸ਼ਣ, ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ।