ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਗਨਿ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੇ ਸਨ—ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਰਥ ਇਕੋ ਪਗਡੰਡੀ ‘ਤੇ ਤੁਰਦੇ। ਜਦੋਂ ਅਗਨਿ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ, ਓਹ ਕਦੇ ਝੁਕਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਆਪ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ ਕਦੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਾਸੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਉਤਰਨਾ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਠਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਥਾਂ। ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਬਣਾ, ਆਗਿਆਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹੇ ਰਸਤੇ ਜਾ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਮੁੜਦਾ, ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਘਾਹਾਂ ਉੱਗਦੀਆਂ, ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵ ਬਣਦੇ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਘਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਅਮਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਰਥ ਦੀਆਂ ਧੁਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਕਰ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਘੋੜਾ, ਜਿਸਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੱਕ ਹਵਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੰਢ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ। ਅਤ੍ਰਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚੇ ਚੇਤਨਿਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ-ਪੂਜਾ ਅਰਥਹੀਣ ਨਾ ਰਹੇ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਦਾਤ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸਨ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਘਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭੁਜਯੂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰੋਂ, ਦੂਰੀ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਬਚਾ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰ ਤਾਕਤ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕਲਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਰਿਭੁ, ਜੋ ਦਾਨੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੂਰ ਤੱਕ ਉਡਣ ਵਾਲਾ, ਬਾਜ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਨੇ ਸੌ-ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਦਿਰਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਦਰ, ਸੋਮਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਨਿਕਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਔਸ਼ਧੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਜ਼ਮੀਨ ‘ਚੋਂ ਖੋਦ ਕੇ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੈਰੀ-ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਪਤੀ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ। "ਹੇ ਉੱਤੇ ਵਧਣ ਵਾਲੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ, ਮੇਰੀ ਵੈਰੀ-ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਸਿਰਫ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ," ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੈਰੀ-ਇਸਤਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਹੇਠਾਂ ਰਹੇ।" ਉਹ ਵੈਰੀ-ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ। "ਆਪਾਂ ਦੋਵੇਂ, ਸਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਿਲ ਕੇ ਵੈਰੀ-ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਈਏ।" ਪਤੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਰਸਤੇ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਜੰਗਲੀ ਮਾਵਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁੱਛ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਡਰਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਟਿੰਡਾ ਬਲਦ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਮਾਵਾ ਵੱਡੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਕਦੇ ਉਹ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਚਰਦੀ, ਕਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ, ਕਦੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਰਥ ਵਾਂਗ ਤੁਰਦੀ। ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ, ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਤੇ ਸੋਚਦਾ, "ਮੈਂ ਅਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ।" ਜੰਗਲੀ ਮਾਵਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਨਾ ਆਵੇ। ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਲੰਬ ਪੈਂਦੀ। ਸੁਗੰਧੀ, ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਪੂਰਾ ਖਾਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਜੋਤ ਦੇ, ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਮਾਵਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਵਡਿਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਲਾਕ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਜ਼ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਾਨੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ, ਤੇ ਅਮੀਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਈ, ਉਹ ਹੀ ਅਸਲ ਦੌਲਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਨੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਯਾਜ਼ਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਇਨਾਮ ਤੇ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਵਾਂਗ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਾ ਨਿਚੋੜ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—"ਸਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦੇ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰੇ।" ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਸਾ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਮਾ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀਏ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈਏ। "ਇਹ ਭਜਨ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਨ; ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" "ਸਾਡੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ; ਤੂੰ ਵੇਨਾ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੈਂ। ਘੀ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਤੇ ਆ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਇਕ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਜਦੋਂ ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾਇਆ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਦੁਹਿਆ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਉਹੋ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਥੇ ਸਵਿਤਾ, ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਸਦਾ ਰਸਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਓਥੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਉੱਪਰ ਵਧਿਆ, ਉਥੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਅਡੋਲ ਫੈਲ ਗਏ।