ਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਕ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਉਹ ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂਹ ਅਤੇ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ, ਯਮ ਦੇਵਤਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਜਨ, ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਵਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੰਦੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਰਥ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਚੱਕਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੁੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਰਥ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਧੁਨਿ ਨਾਲ ਰਥ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨਵਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਰਥ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਬਣਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਜੰਮਿਆ, ਅੱਗੇ ਆਧਾਰ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਿੱਛੇ ਧੁਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਯਮ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਆਵਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਿਆਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਪਸਵੀ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ ਨੂੰ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਜੋਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਦੀ ਪੱਟੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਲੇ-ਕੰਮਲੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਤਪ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਹਵਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਪਸਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦੋਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਦਾ ਘੋੜਾ, ਵਾਯੂ ਦਾ ਦੋਸਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਬਾਅਦ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਕੇਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਿਆ ਦੋਸਤ ਹੈ। ਹਵਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਥਿਆ, ਉਹ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਲੈ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲੁਕਾਇਆ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਮੁੜ ਉਭਾਰਿਆ। ਉਹੀ ਦਿਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਹਵਾਵਾਂ, ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ—ਇੱਕ ਤੈਨੂੰ ਹੁਨਰ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਦੂਜੀ ਜੋ ਕੁਝ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਹੇ ਵਾਯੂ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਚੰਗਾ ਕਰ, ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਵੈਦ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੂਤ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਹੁਨਰ ਤੇ ਭਾਗ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹੇ। ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਿਆਈ ਹੈ, ਜਲ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਲ ਸਭ ਲਈ ਉਪਚਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਿਆਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ। ਦੋ ਹਥਾਂ, ਦਸ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਜੀਭ, ਜੋ ਬੋਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹਾਂ, ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਗਾਂ ਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਸੁਵੇਰੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਤਸਾ ਲਈ ਸਾਡੇ ਭਜਨ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ ਪਿਆ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੱਚੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਦਿੱਤੀ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਾਇਆ, ਮਹਾਨ ਨੇ ਦਾਸਾ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਚਲਾਕ ਅਸੁਰ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਅਜੈਯੋ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਦੇਵਤਾ ਸਾਥੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ। ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਸਤ ਸੈਨਾ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਨਾ ਟੁੱਟੀ, ਤੇਜ਼ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਰਥ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਜ ਹਨ, ਵਿਲੱਖਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਕਲੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਤੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਇਆ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ, ਪੀਲੀ ਜਟਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਸਵਿਤਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜੋਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਪੂਸ਼ਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਗੋਪਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ, ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬੈਠਾ, ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਘੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਚਿਰਾਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ। ਧਨ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਦੌਲਤ ਦਾ ਇਕੱਠ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹੀ, ਸਵਿਤਾ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਨ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ, ਸੋਮਾ, ਗੰਧਰਵ, ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹ ਹੱਦਾਂ ਲੱਭੀਆਂ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵੇਖੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਗੰਧਰਵ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਵੇ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸੀ ਨ ਜਾਣੀਏ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਸਾਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਰਸਤਾ ਲੱਭਿਆ, ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ, ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਅਮਰ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੋਮ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ। ਅਗਨੀ, ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲੋਅ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੋਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸੁਤਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਪੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਸਾਡੇ ਚੰਗੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਅਦਭੁਤ ਜੰਮਿਆ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਅਗਨੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ, ਸਾਨੂੰ ਅਮਰ ਧਨ ਦੇ, ਤੂੰ ਰੂਪ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇ। ਤੂੰ ਯਜਨਾ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਰਚਿਯਤਾ ਹੈਂ, ਵੱਡੇ ਧਨ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮਨੋਹਰ, ਵੱਧ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਨੂੰ ਸਥਿਰ ਧਨ ਦੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀ, ਮਹਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਧਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕੰਨੀਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੂੰ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਤਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਤੱਤ—ਯਮ, ਇੰਦਰ, ਵਾਯੂ, ਅਗਨੀ, ਸਵਿਤਾ, ਗੰਧਰਵ—ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਰਚਨਾ, ਰਾਖੀ, ਉਪਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।