ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਦਦ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੱਦਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਹੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਭੇੜੀਏ ਵਾਂਗ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਦੇ। ਤੂੰ ਬਾਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੂੰ ਤੋੜ ਦੇ।” ਫਿਰ ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ, “ਜੋ ਵੀ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਾ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਣ। ਇੰਦ੍ਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲੈ ਚੱਲ, ਸਾਰੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਦੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਟੁੱਟ ਜਾਣ।” ਫਿਰ ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ, “ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਅਸੀਸ ਦੇ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਵੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਤ। ਅਟੁੱਟ ਗਾਂ ਸਾਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਦੇਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੈਵੀ ਮਾਤਾ, ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ, “ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਬਾਧਾਵਾਂ ਹਟਾ ਦੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਢੀਲਾ ਕਰ ਦੇ। ਜੋ ਸਾਡਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਕਰ। ਦੈਵੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।” ਇੰਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ, ਸਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਵੈਰ ਨਾਸ ਕਰ। ਆਪਣੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੱਲਾ ਦੇ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੋਮਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਦੈਵੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੁਬਾਰਕਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ, “ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ, ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਪਸੀਨੇ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ। ਮੰਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਲੰਮੀ ਅੰਕੁਸ਼ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਫੜਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਰਸਤੇ ਤੇ ਯਮ ਵਾਂਗ ਚੱਲੀਏ। ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਮੰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਊਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਪਰਸਪਰ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਡਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ, ਯਮ ਦੇਵਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਾਡਾ ਪੁਰਖਾ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਉਸ ਰਸਤੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ, ਉਹ ਰਸਤਾ ਤੱਕਦੇ, ਮੰਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਰਥ ਬਣਾਇਆ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਇਹ ਰਥ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਗੀਤ ਨੇ ਰਥ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ, ਸਭ ਸੰਗਤ ਨਾਲ। ਕੌਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ? ਕੌਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਥ ਬਣਾਇਆ? ਕੌਣ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਬਣਿਆ, ਪਹਿਲਾ ਉਥੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਆਧਾਰ ਅੱਗੇ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਧੁਰਾ ਪਿੱਛੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਯਮ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ, ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਪਸਵੀ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ ਨੂੰ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਦਾ ਪੱਟਾ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਪੀਲੇ-ਮੈਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਹਵਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਹਾਂ; ਪਰ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਹਵਾ ਦਾ ਘੋੜਾ, ਵਾਯੂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਿਆ; ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਅੱਗੇ, ਇੱਕ ਪਿੱਛੇ। ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਛਾਣਦਾ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਮਸਤ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਹਵਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ, ਉਹ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਲੈ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੀਦਾ। ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਲੁਕਾਉਂਦੇ, ਕਦੇ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦਿਨ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਹਵਾਵਾਂ, ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਵਗਦੀਆਂ, ਇੱਕ ਤੈਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੇਵੇ, ਦੂਜੀ ਜੋ ਮੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਹੇ ਹਵਾ, ਤੂੰ ਚੰਗਿਆਈ ਲਿਆ, ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੂਤ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਂਤਿ ਤੇ ਸੁੱਖ ਦੀ ਦਾਤ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਤੈਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇਵਾਂ, ਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਾਂ। ਇਥੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਪਾਣੀਆਂ ਹੀ ਚੰਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਾਣੀ ਸਭ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਇਲਾਜ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਦੋ ਹੱਥਾਂ, ਦਸ ਸ਼ਾਖਾਂ ਅਤੇ ਜੀਭ, ਜੋ ਬੋਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਾਂ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ, ਅੱਗਾਂ ਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਥੇ ਉੱਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭੋਰਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਉਥੇ ਕੁਤਸਾ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ। ਤੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਬਲਦੇ, ਗੂੰਜਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਮਿੱਠਾ ਮਧੁਰ ਰਸ ਪੀਤਾ; ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ; ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਦਿੱਤੀ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਛੱਡਿਆ; ਮਹਾਨ ਨੇ ਦਾਸਾ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਚਾਲਾਕ ਅਸੁਰ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਰਿਜ਼ੀਸ਼ਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਅਜਿੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖੇਰ ਦਿੱਤਾ; ਤੇਰੇ ਸਾਥੀ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਸੂਰਜ, ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦੌਲਤ ਰੱਖੀ; ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਚਮਕਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ। ਨਿਰਸਸਤ੍ਰ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੱਡੇ, ਤੂੰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ, ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ; ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਿਆ; ਤੇਜ਼ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਭੋਰਾਂ ਨੇ ਰਥ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਮ ਹਨ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ; ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭਿਆ, ਵੰਡ ਕੇ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ, ਪੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਾਹਮਣੇ, ਸਵਿਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ, ਪੂਸ਼ਣ ਜਾਂਦਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਵੇਖਦਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ। ਇਹ, ਮਨੁੱਖੀ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬੈਠਾ, ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ; ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਘੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਆਖਰੀ ਚਿਰਾਗ ਵਿਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਯਮ ਦਾ ਆਸਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪ, ਹਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਧਤਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਦਵਾਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।