ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗਨੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ restrainer ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਛਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਉਸਦੀ ਸੱਚੀ ਨਿਯਤ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ, ਘਿਉਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਦਦੇ, ਤਦ ਅੱਗਨੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਠਦਾ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਚਮਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘਿਉਂ ਪਾਵਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਅੱਗਨੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜੋਗ ਬਣ ਕੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ। ਚਮਚੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਘਿਉਂ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦਾ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ਹਦ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਭੜਕ ਉਠਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਮਨੁੱਖ, ਅਮਰ ਅੱਗਨੀ ਦੀ ਘਿਉਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਘਰ ਦਾ ਅਟੱਲ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਅੱਗਨੀ, ਆਪਣੀ ਅਪਰਾਜੇਅ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ, ਦੈਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਚਮਕਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਜਾਦੂਗਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਰੱਖਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਭਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਯਜਮਾਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ—"ਕਾਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਗਾਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਘੋੜਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਕਦੇ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ।" ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਤੇ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸੋਚਦਾ, "ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸੋਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।" ਉਸਦਾ ਮਨ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਬਛੜੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ, ਕਦੇ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਨਾ ਪੰਜ ਜਾਤੀਆਂ, ਨਾ ਦੋ ਜਹਾਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਸਕਦਾ, ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਪਰਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਦੂਜਾ ਹੇਠਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ, ਸਜਿਆ-ਸਵਰਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਕੇ। ਇਸ ਸਭ ਵਿਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਖਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਬਹਾਦਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਵਧਦਾ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਵਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਿੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਸ਼ਹਦ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ, ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਧਨ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਨਿਰਭੀਕ, ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਢਿੱਡ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦੇ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ, ਬਲਵਾਨ, ਅਪਰਾਜਿਤ, ਮਦਦਗਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੱਤ ਦਾਤਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਕਈ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ। ਉਸਨੇ ਹੇਠਲੇ ਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸਥਾਨ ਰੱਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਘਰ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਮਾਵਾਂ, ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਕਈ ਤੇਜ਼ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਭਜਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹੱਦਿਵਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ, ਸਾਰੇ ਦੂਰਲੇ ਸਥਾਨ ਖੋਲ੍ਹਦਾ, ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹੱਦਿਵਾ, ਅਥਰਵਣ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੋਵੇ। ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਭੈਣਾਂ, ਵਿਗੜੇ ਬਿਨਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਅੰਡਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸੁਆਮੀ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮਿਆ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਥਾਪਿਆ। ਉਹ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਹੁਕਮ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਛਾਂ ਅਮਰਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸਦੀ ਛਾਂ ਮੌਤ—ਉਸ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈਏ? ਉਹ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਲਕਾਂ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਬਰਫੀਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ, ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਬਣਾਇਆ, ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ। ਦੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਹਾਨ, ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਥਾਮਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਭੇਟ ਕਿਹੜੀ ਚੜ੍ਹਾਈਏ? ਜਦ ਜਲਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਅੱਗਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੱਕੋ ਦੇਵਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਸਨੇ ਧਰਤੀ ਬਣਾਈ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਬਲਵਾਨ ਪਾਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ—ਉਸ ਮਹਾਨ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭੇਟ ਕਿਹੜੀ ਚੜ੍ਹਾਈਏ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਮੰਤ੍ਰ, ਅੱਗਨੀ, ਸੋਮਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਜ, ਤਾਕਤ, ਤੇ ਅਰਪਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।