ଯସ୍ମିନ୍ଵିଶ୍ଵାନି କାଵ୍ଯା ଚକ୍ରେ ନାଭିରିଵ ଶ୍ରିତା । ତ୍ରିତଂ ଜୂତୀ ସପର୍ଯତ ଵ୍ରଜେ ଗାଵୋ ନ ସଂଯୁଜେ ଯୁଜେ ଅଶ୍ଵାଁ ଅଯୁକ୍ଷତ ନଭନ୍ତାମନ୍ଯକେ ସମେ
ଯାହାଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନାଭିରେ ରହିଛି, ତାଙ୍କୁ ତୃତିୟ ରଥିକ ଭଳି ପୂଜା କରିଛନ୍ତି । ଗୋଉଁମାନେ ଖୋଟାରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଗାଯାଇଛନ୍ତି । ସଭାରେ ଆଉ କେହି ଆମକୁ ବାଧା ଦେଉନାହିଁ ।
ଯ ଆସ୍ଵତ୍କ ଆଶଯେ ଵିଶ୍ଵା ଜାତାନ୍ଯେଷାମ୍ । ପରି ଧାମାନି ମର୍ମୃଶଦ୍ଵରୁଣସ୍ଯ ପୁରୋ ଗଯେ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଅନୁ ଵ୍ରତଂ ନଭନ୍ତାମନ୍ଯକେ ସମେ
ଯିଏ ନିଜ ନିବାସରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯିଏ ବରୁଣଙ୍କର ଗୃହମାନେକୁ ମାପନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ନଗର ଆଗରେ ଯାଆନ୍ତି । ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ନିୟମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ସଭାରେ ଆଉ କେହି ଆମକୁ ବାଧା ଦେଉନାହିଁ ।
ସ ସମୁଦ୍ରୋ ଅପୀଚ୍ଯସ୍ତୁରୋ ଦ୍ଯାମିଵ ରୋହତି ନି ଯଦାସୁ ଯଜୁର୍ଦଧେ । ସ ମାଯା ଅର୍ଚିନା ପଦାସ୍ତୃଣାନ୍ନାକମାରୁହନ୍ନଭନ୍ତାମନ୍ଯକେ ସମେ
ସେ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ତଳକୁ ବହିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆକାଶକୁ ଉଠୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞର ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ମାୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦକ୍ଷେପରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଢ଼ିଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁନ୍।
ଯସ୍ଯ ଶ୍ଵେତା ଵିଚକ୍ଷଣା ତିସ୍ରୋ ଭୂମୀରଧିକ୍ଷିତଃ । ତ୍ରିରୁତ୍ତରାଣି ପପ୍ରତୁର୍ଵରୁଣସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ସଦଃ ସ ସପ୍ତାନାମିରଜ୍ଯତି ନଭନ୍ତାମନ୍ଯକେ ସମେ
ଯାହାଙ୍କର ତିନିଟି ଧଳା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭୂମି ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶାସନ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ତିନିଥର ବରୁଣଙ୍କର ଅଚଳ ନିବାସକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି; ସେ ସପ୍ତଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁନ୍।
ଯଃ ଶ୍ଵେତାଁ ଅଧିନିର୍ଣିଜଶ୍ଚକ୍ରେ କୃଷ୍ଣାଁ ଅନୁ ଵ୍ରତା । ସ ଧାମ ପୂର୍ଵ୍ଯଂ ମମେ ଯ ସ୍କମ୍ଭେନ ଵି ରୋଦସୀ ଅଜୋ ନ ଦ୍ଯାମଧାରଯନ୍ନଭନ୍ତାମନ୍ଯକେ ସମେ
ଯିଏ ଧଳାମାନେକୁ ପବିତ୍ର କଲେ, କଳାମାନେକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁସରଣ କଲେ, ସେ ପୁରୁଣା ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜର କଲେ; ତାଙ୍କର ଖୁଟିରେ ସେ ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଜଣେ ଅଜନ୍ମା ପରି ଆକାଶକୁ ଧରିଥିବା; ଅନ୍ୟମାନେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁନ୍।
ଅସ୍ତଭ୍ନାଦ୍ଦ୍ଯାମସୁରୋ ଵିଶ୍ଵଵେଦା ଅମିମୀତ ଵରିମାଣଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଆସୀଦଦ୍ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ସମ୍ରାଡ୍ଵିଶ୍ଵେତ୍ତାନି ଵରୁଣସ୍ଯ ଵ୍ରତାନି
ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା ପ୍ରବଳ ଦେବତା ଆକାଶକୁ ଧରିଛନ୍ତି, ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତାରକୁ ମାପିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଏକଠି ହୋଇଛି, ସେ ସମ୍ରାଟ୍ ବସିଛନ୍ତି; ଏହି ସବୁ ବରୁଣଙ୍କର ନିୟମ।
ଏଵା ଵନ୍ଦସ୍ଵ ଵରୁଣଂ ବୃହନ୍ତଂ ନମସ୍ଯା ଧୀରମମୃତସ୍ଯ ଗୋପାମ୍ । ସ ନଃ ଶର୍ମ ତ୍ରିଵରୂଥଂ ଵି ଯଂସତ୍ପାତଂ ନୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଉପସ୍ଥେ
ଏଭଳି ବଡ଼ ବରୁଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ଅମୃତର ରକ୍ଷକ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର। ସେ ଆମକୁ ତିନିପଟି ରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ; ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ନିଜ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍।
ଇମାଂ ଧିଯଂ ଶିକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ଦେଵ କ୍ରତୁଂ ଦକ୍ଷଂ ଵରୁଣ ସଂ ଶିଶାଧି । ଯଯାତି ଵିଶ୍ଵା ଦୁରିତା ତରେମ ସୁତର୍ମାଣମଧି ନାଵଂ ରୁହେମ
ହେ ବରୁଣ, ମୋତେ ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି ଓ ଦକ୍ଷତା ଦିଅ, ଯେପରି ମୁଁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା; ଭଲ ତିଆରି ନୌକାରେ ଆମେ ଚଢ଼ିବା।
ଆ ଵାଂ ଗ୍ରାଵାଣୋ ଅଶ୍ଵିନା ଧୀଭିର୍ଵିପ୍ରା ଅଚୁଚ୍ଯଵୁଃ । ନାସତ୍ଯା ସୋମପୀତଯେ ନଭନ୍ତାମନ୍ଯକେ ସମେ
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଦେଇ ତୁମକୁ ଡାକିଛନ୍ତି। ନାସତ୍ୟ, ସୋମପାନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁନ୍।
ଯଥା ଵାମତ୍ରିରଶ୍ଵିନା ଗୀର୍ଭିର୍ଵିପ୍ରୋ ଅଜୋହଵୀତ୍ । ନାସତ୍ଯା ସୋମପୀତଯେ ନଭନ୍ତାମନ୍ଯକେ ସମେ
ଯେପରି ପୁରୁହିତ ଗୀତରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟକୁ ଡାକିଥିଲେ, ନାସତ୍ୟ, ସୋମପାନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁନ୍।
ଏଵା ଵାମହ୍ଵ ଊତଯେ ଯଥାହୁଵନ୍ତ ମେଧିରାଃ । ନାସତ୍ଯା ସୋମପୀତଯେ ନଭନ୍ତାମନ୍ଯକେ ସମେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏଭଳି ଡାକୁଛି, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଡାକିଥିଲେ; ନାସତ୍ୟ, ସୋମପାନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁନ୍।
ଇମେ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵେଧସୋଽଗ୍ନେରସ୍ତୃତଯଜ୍ଵନଃ । ଗିର ସ୍ତୋମାସ ଈରତେ
ଏହି ସ୍ତୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀ, ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାପ୍ରାପ୍ତ କବି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଅସ୍ମୈ ତେ ପ୍ରତିହର୍ଯତେ ଜାତଵେଦୋ ଵିଚର୍ଷଣେ । ଅଗ୍ନେ ଜନାମି ସୁଷ୍ଟୁତିମ୍
ତାଙ୍କୁ, ହେ ଜାତବେଦସ୍, ବିବେକୀ, ତୁମର ଉପହାର ଦିଆଯାଏ; ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି।
ଆରୋକା ଇଵ ଘେଦହ ତିଗ୍ମା ଅଗ୍ନେ ତଵ ତ୍ଵିଷଃ । ଦଦ୍ଭିର୍ଵନାନି ବପ୍ସତି
କିରଣମାନେ ପରି, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମର ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚମକେ; ତୁମର ଦାନ୍ତରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଛ।
ହରଯୋ ଧୂମକେତଵୋ ଵାତଜୂତା ଉପ ଦ୍ଯଵି । ଯତନ୍ତେ ଵୃଥଗଗ୍ନଯଃ
ହଳଦିଆ, ଧୂଆଁ ଧରିଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖାମାନେ, ପବନରେ ଚଳିତ, ଆକାଶକୁ ଉଠୁଛନ୍ତି; ଅଗ୍ନିର ଶିଖାମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଏତେ ତ୍ଯେ ଵୃଥଗଗ୍ନଯ ଇଦ୍ଧାସଃ ସମଦୃକ୍ଷତ । ଉଷସାମିଵ କେତଵଃ
ଏହି ଅଗ୍ନିର ଶିଖାମାନେ, ଜଳିଉଠି, ଏକାସাথে ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛନ୍ତି, ପ୍ରଭାତର କିରଣମାନେ ପରି।
କୃଷ୍ଣା ରଜାଂସି ପତ୍ସୁତଃ ପ୍ରଯାଣେ ଜାତଵେଦସଃ । ଅଗ୍ନିର୍ଯଦ୍ରୋଧତି କ୍ଷମି
କଳା ଆକାଶ ଜାତବେଦସ୍ଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମିତ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।
ଧାସିଂ କୃଣ୍ଵାନ ଓଷଧୀର୍ବପ୍ସଦଗ୍ନିର୍ନ ଵାଯତି । ପୁନର୍ଯନ୍ତରୁଣୀରପି
ପୋଷଣ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଅଗ୍ନି ଔଷଧିମାନେକୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; ସେ ଚଳିଥିବାବେଳେ, ଲାଲ ଶିଖାମାନେ ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି।
ଜିହ୍ଵାଭିରହ ନନ୍ନମଦର୍ଚିଷା ଜଞ୍ଜଣାଭଵନ୍ । ଅଗ୍ନିର୍ଵନେଷୁ ରୋଚତେ
ଜିହ୍ୱାମାନେ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଚାଟି ଓ ଆଲୋକିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖା ଗର୍ଜନ କରେ; ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲରେ ଚମକେ।
ଅପ୍ସ୍ଵଗ୍ନେ ସଧିଷ୍ଟଵ ସୌଷଧୀରନୁ ରୁଧ୍ଯସେ । ଗର୍ଭେ ସଞ୍ଜାଯସେ ପୁନଃ
ଜଳରେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ବସିଛ; ତୁମେ ଔଷଧିମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର; ଗର୍ଭରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନଅ।
ଉଦଗ୍ନେ ତଵ ତଦ୍ଘୃତାଦର୍ଚୀ ରୋଚତ ଆହୁତମ୍ । ନିଂସାନଂ ଜୁହ୍ଵୋ ମୁଖେ
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଘୃତରୁ ଉଠୁଥିବା ତାପା ଆହୁତି ପଡିଲେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ତୁମର ମୁଁହରେ ଜିହ୍ବାଗୁଡିକ ଫାଟିଯାଏ ।
ଉକ୍ଷାନ୍ନାଯ ଵଶାନ୍ନାଯ ସୋମପୃଷ୍ଠାଯ ଵେଧସେ । ସ୍ତୋମୈର୍ଵିଧେମାଗ୍ନଯେ
ଯିଏ ଦୁଧ ଭୋଜନ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯିଏ ମାଂସ ଭୋଜନ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯିଏ ସୋମ ଭାର କରନ୍ତି, ସେହି ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆମେ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ସେବା କରୁ ।
ଉତ ତ୍ଵା ନମସା ଵଯଂ ହୋତର୍ଵରେଣ୍ଯକ୍ରତୋ । ଅଗ୍ନେ ସମିଦ୍ଭିରୀମହେ
ଏବଂ ମୁଁ ନମ୍ରତା ସହିତ, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟର ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ସମିଧ ଦେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ।
ଉତ ତ୍ଵା ଭୃଗୁଵଚ୍ଛୁଚେ ମନୁଷ୍ଵଦଗ୍ନ ଆହୁତ । ଅଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ୍ଧଵାମହେ
ଭୃଗୁଙ୍କ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଆହୁତି ଦେଇ ପୁକାରନ୍ତି, ଆମେ ତୁମକୁ ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ଭାବେ ଡାକୁ ।
ତ୍ଵଂ ହ୍ଯଗ୍ନେ ଅଗ୍ନିନା ଵିପ୍ରୋ ଵିପ୍ରେଣ ସନ୍ସତା । ସଖା ସଖ୍ଯା ସମିଧ୍ଯସେ
ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଅଗ୍ନି ସହିତ, ଜ୍ଞାନୀ ସହିତ ଜ୍ଞାନୀ, ବନ୍ଧୁ ସହିତ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଜଳିଉଛ ।
ସ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରାଯ ଦାଶୁଷେ ରଯିଂ ଦେହି ସହସ୍ରିଣମ୍ । ଅଗ୍ନେ ଵୀରଵତୀମିଷମ୍
ଅତଏବ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସେବକ, ସେଠିପାଇଁ ଅଗ୍ନି, ଆପଣ ହଜାର-ହଜାର ଧନ ଓ ବୀରପୁରୁଷ ଭରିତ ଭୋଜନ ଦିଅ ।
ଅଗ୍ନେ ଭ୍ରାତଃ ସହସ୍କୃତ ରୋହିଦଶ୍ଵ ଶୁଚିଵ୍ରତ । ଇମଂ ସ୍ତୋମଂ ଜୁଷସ୍ଵ ମେ
ଅଗ୍ନି, ଭାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଲାଲ ଘୋଡା ଚଳାଉଥିବା, ପବିତ୍ର ନିୟମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଏହି ମୋର ସ୍ତୁତିକୁ ଗ୍ରହଣ କର ।
ଉତ ତ୍ଵାଗ୍ନେ ମମ ସ୍ତୁତୋ ଵାଶ୍ରାଯ ପ୍ରତିହର୍ଯତେ । ଗୋଷ୍ଠଂ ଗାଵ ଇଵାଶତ
ଅଗ୍ନି, ମୋର ସ୍ତୁତିରେ ତୁମେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣାଯାଉଛ, ଗୋଖାଟିରେ ଗାଁମାନେ ଯେପରି ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସମାବେଶ ହୁଅ ।
ତୁଭ୍ଯଂ ତା ଅଙ୍ଗିରସ୍ତମ ଵିଶ୍ଵାଃ ସୁକ୍ଷିତଯଃ ପୃଥକ୍ । ଅଗ୍ନେ କାମାଯ ଯେମିରେ
ଅଙ୍ଗିରସ୍ମାନ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଘରଗୁଡିକ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ଇଛାରେ ଉପହାର ହୋଇଛି ।
ଅଗ୍ନିଂ ଧୀଭିର୍ମନୀଷିଣୋ ମେଧିରାସୋ ଵିପଶ୍ଚିତଃ । ଅଦ୍ମସଦ୍ଯାଯ ହିନ୍ଵିରେ
ଅଗ୍ନି, ଜ୍ଞାନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଚିନ୍ତାଶୀଳୀ, ଦୃଢ଼ ଧାରଣା ସହିତ, ଆହୁତିର ଆସନ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।