ପ୍ରଵାଚ୍ଯଂ ଵଚସଃ କିଂ ମେ ଅସ୍ଯ ଗୁହା ହିତମୁପ ନିଣିଗ୍ଵଦନ୍ତି । ଯଦୁସ୍ରିଯାଣାମପ ଵାରିଵ ଵ୍ରନ୍ପାତି ପ୍ରିଯଂ ରୁପୋ ଅଗ୍ରଂ ପଦଂ ଵେଃ
ମୋର ଏହି କଥା ବିଷୟରେ କ'ଣ କୁହିବି, ଯାହା ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରଖାଯାଇଛି? ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ଲୁଚାଇଥିବା ବୋଲି କହନ୍ତି। ଯେପରି ଗାଈମାନେ ପାଖରୁ ପାଣି ଦୂରେ ଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରିୟ ରୂପ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବି, ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ।
ଇଦମୁ ତ୍ଯନ୍ମହି ମହାମନୀକଂ ଯଦୁସ୍ରିଯା ସଚତ ପୂର୍ଵ୍ଯଂ ଗୌଃ । ଋତସ୍ଯ ପଦେ ଅଧି ଦୀଦ୍ଯାନଂ ଗୁହା ରଘୁଷ୍ଯଦ୍ରଘୁଯଦ୍ଵିଵେଦ
ଏହିଟି ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ବିଶାଳ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଯାହା ପୁରୁଣା ଭାବେ ଉଷା ସହିତ ଗାଈ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏହା ସତ୍ୟର ପଥରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି, ଲୁଚିଥିବା ଏହି ତୀବ୍ର ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଜଣେ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି।
ଅଧ ଦ୍ଯୁତାନଃ ପିତ୍ରୋଃ ସଚାସାମନୁତ ଗୁହ୍ଯଂ ଚାରୁ ପୃଶ୍ନେଃ । ମାତୁଷ୍ପଦେ ପରମେ ଅନ୍ତି ଷଦ୍ଗୋର୍ଵୃଷ୍ଣଃ ଶୋଚିଷଃ ପ୍ରଯତସ୍ଯ ଜିହ୍ଵା
ତାପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ସହ ଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଚିହ୍ନିତ ମା'ଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର ଦିଗକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ମା'ଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ, ବୃଷଭର ଉଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଜିଭା ବସିଛି।
ଋତଂ ଵୋଚେ ନମସା ପୃଚ୍ଛ୍ଯମାନସ୍ତଵାଶସା ଜାତଵେଦୋ ଯଦୀଦମ୍ । ତ୍ଵମସ୍ଯ କ୍ଷଯସି ଯଦ୍ଧ ଵିଶ୍ଵଂ ଦିଵି ଯଦୁ ଦ୍ରଵିଣଂ ଯତ୍ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍
ମୁଁ ନମ୍ରତା ସହିତ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ହେ ଜାତବେଦସ୍, ଏହା କଣ? ତୁମେ ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କିଛି ଧନ-ସମ୍ପଦ ଧାରଣ କରିଛ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଧନ ଅଛି।
କିଂ ନୋ ଅସ୍ଯ ଦ୍ରଵିଣଂ କଦ୍ଧ ରତ୍ନଂ ଵି ନୋ ଵୋଚୋ ଜାତଵେଦଶ୍ଚିକିତ୍ଵାନ୍ । ଗୁହାଧ୍ଵନଃ ପରମଂ ଯନ୍ନୋ ଅସ୍ଯ ରେକୁ ପଦଂ ନ ନିଦାନା ଅଗନ୍ମ
ଆମ ପାଇଁ ଏହାର କଣ ଧନ, କଣ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ? ହେ ଜାତବେଦସ୍, ତୁମେ ଯାହା ଜାଣ, ଆମକୁ କୁହ। ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପଥ କ'ଣ? ସେ ଚିହ୍ନ, ସେ ପଦକ୍ଷେପ କ'ଣ, ଯାହାକୁ ଆମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରିନାହିଁ?
କା ମର୍ଯାଦା ଵଯୁନା କଦ୍ଧ ଵାମମଚ୍ଛା ଗମେମ ରଘଵୋ ନ ଵାଜମ୍ । କଦା ନୋ ଦେଵୀରମୃତସ୍ଯ ପତ୍ନୀଃ ସୂରୋ ଵର୍ଣେନ ତତନନ୍ନୁଷାସଃ
ସୀମା କ'ଣ, କାହିଁକି କାର୍ଯ୍ୟ, କ'ଣ ଉପକାର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦୌଡ଼ରେ ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବୁ? କେବେ ଦେବୀମାନେ, ଅମୃତର ପତ୍ନୀମାନେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଷାମାନେ ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଆମ ପ୍ରତି ବିସ୍ତାର କରିବେ?
ଅନିରେଣ ଵଚସା ଫଲ୍ଗ୍ଵେନ ପ୍ରତୀତ୍ଯେନ କୃଧୁନାତୃପାସଃ । ଅଧା ତେ ଅଗ୍ନେ କିମିହା ଵଦନ୍ତ୍ଯନାଯୁଧାସ ଆସତା ସଚନ୍ତାମ୍
ଅସତ୍ୟ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଚତୁର୍ ଭାଷାରେ, ଯେଉଁମାନେ ହବିରେ ତୃପ୍ତି ହୁଏନି, ସେମାନେ ଏଠାରେ କଣ କହୁଛନ୍ତି, ହେ ଅଗ୍ନି? ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ବସି ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ।
ଅସ୍ଯ ଶ୍ରିଯେ ସମିଧାନସ୍ଯ ଵୃଷ୍ଣୋ ଵସୋରନୀକଂ ଦମ ଆ ରୁରୋଚ । ରୁଶଦ୍ଵସାନଃ ସୁଦୃଶୀକରୂପଃ କ୍ଷିତିର୍ନ ରାଯା ପୁରୁଵାରୋ ଅଦ୍ଯୌତ୍
ଏହି ଜଳୁଥିବା, ପ୍ରଭଳ ଓ ଦାନଶୀଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ମହିମା ପାଇଁ ଘରର ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶୋଭାମୟ ଆକୃତିରେ, ସେ ଧନର ମାଲିକ ଭଳି ଚମକେ, ବହୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ।
ଊର୍ଧ୍ଵ ଊ ଷୁ ଣୋ ଅଧ୍ଵରସ୍ଯ ହୋତରଗ୍ନେ ତିଷ୍ଠ ଦେଵତାତା ଯଜୀଯାନ୍ । ତ୍ଵଂ ହି ଵିଶ୍ଵମଭ୍ଯସି ମନ୍ମ ପ୍ର ଵେଧସଶ୍ଚିତ୍ତିରସି ମନୀଷାମ୍
ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମ ପୂଜାର ଯଜ୍ଞପୁରୋହିତ, ଉଠିଉଠ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସିଧା ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଉ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୀତ ବୁଝ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ, ତୁମେ ଆମର ଚିନ୍ତାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କର।
ଅମୂରୋ ହୋତା ନ୍ଯସାଦି ଵିକ୍ଷ୍ଵଗ୍ନିର୍ମନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଦଥେଷୁ ପ୍ରଚେତାଃ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଭାନୁଂ ସଵିତେଵାଶ୍ରେନ୍ମେତେଵ ଧୂମଂ ସ୍ତଭାଯଦୁପ ଦ୍ଯାମ୍
ଅଗ୍ନି, ଅଚୁକ୍କ ପୂଜାରୀ, ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି—ସେ ସଭାରେ ମୃଦୁ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଉପରକୁ ଉଠେ, ଧୂଆଁ ଭଳି ଆକାଶକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି।
ଯତା ସୁଜୂର୍ଣୀ ରାତିନୀ ଘୃତାଚୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣିଦ୍ଦେଵତାତିମୁରାଣଃ । ଉଦୁ ସ୍ଵରୁର୍ନଵଜା ନାକ୍ରଃ ପଶ୍ଵୋ ଅନକ୍ତି ସୁଧିତଃ ସୁମେକଃ
ଯେପରି ଦାନଶୀଳ, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଥିବା, ସେପରି ଅଗ୍ନି ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରବଳ ବଳଦ ଉଠେ, ସୁପୋଷିତ ଓ ଶୋଭାମୟ ଅଗ୍ନି ଚରା ତିଆରି କରେ।
ସ୍ତୀର୍ଣେ ବର୍ହିଷି ସମିଧାନେ ଅଗ୍ନା ଊର୍ଧ୍ଵୋ ଅଧ୍ଵର୍ଯୁର୍ଜୁଜୁଷାଣୋ ଅସ୍ଥାତ୍ । ପର୍ଯଗ୍ନିଃ ପଶୁପା ନ ହୋତା ତ୍ରିଵିଷ୍ଟ୍ଯେତି ପ୍ରଦିଵ ଉରାଣଃ
ବିଛାଯାଇଥିବା କୁଶରେ ଅଗ୍ନି ଜଳିଲେ, ସିଧା ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଯଜ୍ଞପୁରୋହିତ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦାଉଁଥାଏ। ଅଗ୍ନି, ପଶୁପାଳକ ଭଳି, ପୁରୋହିତ ଭାବେ ତିନି ଆସନ ଉପରେ ଉଠି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଯାଏ।
ପରି ତ୍ମନା ମିତଦ୍ରୁରେତି ହୋତାଗ୍ନିର୍ମନ୍ଦ୍ରୋ ମଧୁଵଚା ଋତାଵା । ଦ୍ରଵନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଵାଜିନୋ ନ ଶୋକା ଭଯନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନା ଯଦଭ୍ରାଟ୍
ନିଜ ଆକୃତିରେ, ମିତ୍ରଭାବରେ, ପୂଜାରୀ ଅଗ୍ନି ଚାଲିଥାଏ, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହି, ନିୟମରେ ଅଟୁଟ। ତାଙ୍କର ଶିଖାଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଭଳି ଦୌଡ଼େ, ସେ ତେଜିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଭଦ୍ରା ତେ ଅଗ୍ନେ ସ୍ଵନୀକ ସଂଦୃଗ୍ଘୋରସ୍ଯ ସତୋ ଵିଷୁଣସ୍ଯ ଚାରୁଃ । ନ ଯତ୍ତେ ଶୋଚିସ୍ତମସା ଵରନ୍ତ ନ ଧ୍ଵସ୍ମାନସ୍ତନ୍ଵୀ ରେପ ଆ ଧୁଃ
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କର, ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ଅଛ। ତୁମର ଶିଖାକୁ ଅନ୍ଧକାର ରୋକିପାରେ ନାହିଁ, ଧୂଆଁ କିମ୍ବା ଛାର ତୁମ ଦେହକୁ ମାଳିନ୍ୟ କରେନାହିଁ।
ନ ଯସ୍ଯ ସାତୁର୍ଜନିତୋରଵାରି ନ ମାତରାପିତରା ନୂ ଚିଦିଷ୍ଟୌ । ଅଧା ମିତ୍ରୋ ନ ସୁଧିତଃ ପାଵକୋଽଗ୍ନିର୍ଦୀଦାଯ ମାନୁଷୀଷୁ ଵିକ୍ଷୁ
ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ କେହି ବାନ୍ଧିପାରେନାହିଁ—ନ କୌଣସି ଜନକ, ନ ମାତା, ନ ପିତା, ଏବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତାପରେ, ମିତ୍ର ଭଳି, ଶୁଭ୍ର ହବି ଦେଇଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନି ମାନବ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକେ।
ଦ୍ଵିର୍ଯଂ ପଞ୍ଚ ଜୀଜନନ୍ସଂଵସାନାଃ ସ୍ଵସାରୋ ଅଗ୍ନିଂ ମାନୁଷୀଷୁ ଵିକ୍ଷୁ । ଉଷର୍ବୁଧମଥର୍ଯୋ ନ ଦନ୍ତଂ ଶୁକ୍ରଂ ସ୍ଵାସଂ ପରଶୁଂ ନ ତିଗ୍ମମ୍
ଦଶଜଣୀ ଭଉଣୀମାନେ, ଏକାଠି ରହି, ମାନବ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି। ତିକ୍ତ ଦାନ୍ତ ଭଳି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁହାଡ଼ି ଭଳି, ସେ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଦ୍ରୁତ ଚେତନାଶୀଳ।
ତଵ ତ୍ଯେ ଅଗ୍ନେ ହରିତୋ ଘୃତସ୍ନା ରୋହିତାସ ଋଜ୍ଵଞ୍ଚଃ ସ୍ଵଞ୍ଚଃ । ଅରୁଷାସୋ ଵୃଷଣ ଋଜୁମୁଷ୍କା ଆ ଦେଵତାତିମହ୍ଵନ୍ତ ଦସ୍ମାଃ
ତୁମର, ହେ ଅଗ୍ନି, ସେହି ହଳଦିଆ, ଘୃତ ଲେପିତ, ଲାଲ ଓ ସିଧା ଚଳିଥିବା। ରକ୍ତିମ, ପ୍ରବଳ ଓ ସିଧା ଖୁର ଥିବା, ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଡାକିଛନ୍ତି।
ଯେ ହ ତ୍ଯେ ତେ ସହମାନା ଅଯାସସ୍ତ୍ଵେଷାସୋ ଅଗ୍ନେ ଅର୍ଚଯଶ୍ଚରନ୍ତି । ଶ୍ଯେନାସୋ ନ ଦୁଵସନାସୋ ଅର୍ଥଂ ତୁଵିଷ୍ଵଣସୋ ମାରୁତଂ ନ ଶର୍ଧଃ
ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ସହଚର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅକ୍ଲାନ୍ତ, ହେ ଅଗ୍ନି, ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ସହିତ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଗରୁଡ଼ ଭଳି, ଚମକିଥିବା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଖୋଜି, ଗର୍ଜନ କରି, ମାରୁତ ଦଳ ଭଳି।
ଅକାରି ବ୍ରହ୍ମ ସମିଧାନ ତୁଭ୍ଯଂ ଶଂସାତ୍ଯୁକ୍ଥଂ ଯଜତେ ଵ୍ଯୂ ଧାଃ । ହୋତାରମଗ୍ନିଂ ମନୁଷୋ ନି ଷେଦୁର୍ନମସ୍ଯନ୍ତ ଉଶିଜଃ ଶଂସମାଯୋଃ
ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଷ୍ଟୁତି ରଚିତ ହୋଇଛି, ଜଳାଇବା ପାଇଁ, ପ୍ରଶଂସା ଓ ଗୀତ ଅର୍ପିତ, କ୍ରମରେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି। ମଣିଷମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜାରୀ ଭାବେ ବସାଇଛନ୍ତି, ଭକ୍ତି ସହିତ, ପ୍ରେରିତମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଉଛନ୍ତି।
ଅଯମିହ ପ୍ରଥମୋ ଧାଯି ଧାତୃଭିର୍ହୋତା ଯଜିଷ୍ଠୋ ଅଧ୍ଵରେଷ୍ଵୀଡ୍ଯଃ । ଯମପ୍ନଵାନୋ ଭୃଗଵୋ ଵିରୁରୁଚୁର୍ଵନେଷୁ ଚିତ୍ରଂ ଵିଭ୍ଵଂ ଵିଶେଵିଶେ
ଏଠାରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ପ୍ରଥମ ପୂଜାରୀଙ୍କୁ ନିୟୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସବୁଠାରୁ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ, ପୂଜାରେ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ। ଯାହାକୁ ଭୃଗୁମାନେ, ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ଜଳାଇଛନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ଅଗ୍ନେ କଦା ତ ଆନୁଷଗ୍ଭୁଵଦ୍ଦେଵସ୍ଯ ଚେତନମ୍ । ଅଧା ହି ତ୍ଵା ଜଗୃଭ୍ରିରେ ମର୍ତାସୋ ଵିକ୍ଷ୍ଵୀଡ୍ଯମ୍
ହେ ଅଗ୍ନି, କେବେ ତୁମର ଦେବତାଙ୍କ ସହ ନିକଟତା ପ୍ରକାଶିତ ହେବ? କାରଣ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷମାନେ ତୁମକୁ, ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ଋତାଵାନଂ ଵିଚେତସଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଦ୍ଯାମିଵ ସ୍ତୃଭିଃ । ଵିଶ୍ଵେଷାମଧ୍ଵରାଣାଂ ହସ୍କର୍ତାରଂ ଦମେଦମେ
ନ୍ୟାୟବାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆକାଶ ଭଳି ଅନେକ ଆବରଣରେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା।
ଆଶୁଂ ଦୂତଂ ଵିଵସ୍ଵତୋ ଵିଶ୍ଵା ଯଶ୍ଚର୍ଷଣୀରଭି । ଆ ଜଭ୍ରୁଃ କେତୁମାଯଵୋ ଭୃଗଵାଣଂ ଵିଶେଵିଶେ
ବିବାସ୍ବତଙ୍କ ତୀବ୍ର ଦୂତ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି; ଭୃଗୁମାନେ, ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ସେ ଚମକୁଥିବା, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।
ତମୀଂ ହୋତାରମାନୁଷକ୍ଚିକିତ୍ଵାଂସଂ ନି ଷେଦିରେ । ରଣ୍ଵଂ ପାଵକଶୋଚିଷଂ ଯଜିଷ୍ଠଂ ସପ୍ତ ଧାମଭିଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମଣିଷ ପୂଜାରୀ ଭାବେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଶିଖା ଧାରଣ କରି, ସବୁଠାରୁ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ, ସାତଟି ଆସନରେ ବସାଇଛନ୍ତି।
ତଂ ଶଶ୍ଵତୀଷୁ ମାତୃଷୁ ଵନ ଆ ଵୀତମଶ୍ରିତମ୍ । ଚିତ୍ରଂ ସନ୍ତଂ ଗୁହା ହିତଂ ସୁଵେଦଂ କୂଚିଦର୍ଥିନମ୍
ସେ, ଅନନ୍ତ କାଳର ମାଆମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଅରଣ୍ୟରେ ଭଲଭାବେ ଡାକାଯାଇ, ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି; ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସ୍ଥିତିମାନ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ ଠାରେ ରହି, ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିବା, କେବେ କେବେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତି।
ସସସ୍ଯ ଯଦ୍ଵିଯୁତା ସସ୍ମିନ୍ନୂଧନ୍ନୃତସ୍ଯ ଧାମନ୍ରଣଯନ୍ତ ଦେଵାଃ । ମହାଁ ଅଗ୍ନିର୍ନମସା ରାତହଵ୍ଯୋ ଵେରଧ୍ଵରାଯ ସଦମିଦୃତାଵା
ଉଦ୍ଭିଦରୁ ଅଲଗା ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟର ଦୁଧ ରଖାଯାଇଛି; ଦେବତାମାନେ ମହାନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଜଳାଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ନିୟମିତ ହୋମ ନେଇଥାଏ, ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍।
ଵେରଧ୍ଵରସ୍ଯ ଦୂତ୍ଯାନି ଵିଦ୍ଵାନୁଭେ ଅନ୍ତା ରୋଦସୀ ସଂଚିକିତ୍ଵାନ୍ । ଦୂତ ଈଯସେ ପ୍ରଦିଵ ଉରାଣୋ ଵିଦୁଷ୍ଟରୋ ଦିଵ ଆରୋଧନାନି
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର କାମକୁ ଜାଣି, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବେ ଦୁଇଟି ଶେଷ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବୁଝିଛ; ଦୂତ ଭାବେ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଯାଉଛ, ଆକାଶର ଦ୍ୱାରକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣ।
କୃଷ୍ଣଂ ତ ଏମ ରୁଶତଃ ପୁରୋ ଭାଶ୍ଚରିଷ୍ଣ୍ଵର୍ଚିର୍ଵପୁଷାମିଦେକମ୍ । ଯଦପ୍ରଵୀତା ଦଧତେ ହ ଗର୍ଭଂ ସଦ୍ଯଶ୍ଚିଜ୍ଜାତୋ ଭଵସୀଦୁ ଦୂତଃ
ତୁମର ଆକୃତି କଳା, ମୁହଁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତୁମର ଶିଖା ଚଳିତି, ରୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର; ଯେତେବେଳେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବାମାନେ ଗର୍ଭ ରଖନ୍ତି, ତୁମେ ଜନ୍ମ ମାତ୍ରେ ଦୂତ ହେଉଛ।
ସଦ୍ଯୋ ଜାତସ୍ଯ ଦଦୃଶାନମୋଜୋ ଯଦସ୍ଯ ଵାତୋ ଅନୁଵାତି ଶୋଚିଃ । ଵୃଣକ୍ତି ତିଗ୍ମାମତସେଷୁ ଜିହ୍ଵାଂ ସ୍ଥିରା ଚିଦନ୍ନା ଦଯତେ ଵି ଜମ୍ଭୈଃ
ନୂତନ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଶିଖା ପବନକୁ ଅନୁସରେ; ସେ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଜିହ୍ବାକୁ କାଠରେ ବାଛିନ୍ତି, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଖାଦ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜବାଳିରେ ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି।
ତୃଷୁ ଯଦନ୍ନା ତୃଷୁଣା ଵଵକ୍ଷ ତୃଷୁଂ ଦୂତଂ କୃଣୁତେ ଯହ୍ଵୋ ଅଗ୍ନିଃ । ଵାତସ୍ଯ ମେଳିଂ ସଚତେ ନିଜୂର୍ଵନ୍ନାଶୁଂ ନ ଵାଜଯତେ ହିନ୍ଵେ ଅର୍ଵା
ଯେତେବେଳେ ତିନି ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ସହିତ, ତିନି ଗୁଣ ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି, ପ୍ରବଳ ଅଗ୍ନି ନିଜକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୂତ କରନ୍ତି; ସେ ପବନଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଇ, ସଦା କ୍ରିୟାଶୀଳ ରହନ୍ତି, ତାକୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି।