ପୃଥୁପାଜା ଅମର୍ତ୍ଯୋ ଘୃତନିର୍ଣିକ୍ସ୍ଵାହୁତଃ । ଅଗ୍ନିର୍ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ହଵ୍ଯଵାଟ୍
ଅଗ୍ନି, ବିଶାଳ ପାଦ ଓ ଅମର, ଘୃତରେ ପବିତ୍ର, ଅନ୍ନ ଦେଇ ଆହ୍ୱାନ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ଯଜ୍ଞରେ ହବ୍ୟ ଉଠାଇ ନେଇଥିବା।
ତଂ ସବାଧୋ ଯତସ୍ରୁଚ ଇତ୍ଥା ଧିଯା ଯଜ୍ଞଵନ୍ତଃ । ଆ ଚକ୍ରୁରଗ୍ନିମୂତଯେ
ଯେମାନେ ଏକତାରେ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି, ଯଥାଯଥ ଉପକରଣ ଓ ଭକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜା ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
ହୋତା ଦେଵୋ ଅମର୍ତ୍ଯଃ ପୁରସ୍ତାଦେତି ମାଯଯା । ଵିଦଥାନି ପ୍ରଚୋଦଯନ୍
ଅମର ଦେବତା, ପୂଜାରୀ, ଦକ୍ଷତାରେ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଗେ ବଢିଯାନ୍ତି, ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି।
ଵାଜୀ ଵାଜେଷୁ ଧୀଯତେଽଧ୍ଵରେଷୁ ପ୍ର ଣୀଯତେ । ଵିପ୍ରୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସାଧନଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମ୍ମାନିତ, ଯଜ୍ଞରେ ଆଗେ ନେଇଯାଯାନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ ଯଜ୍ଞର ସଫଳତାକାରୀ।
ଧିଯା ଚକ୍ରେ ଵରେଣ୍ଯୋ ଭୂତାନାଂ ଗର୍ଭମା ଦଧେ । ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପିତରଂ ତନା
ବିଚାରରେ ସେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତିଆରି କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅଙ୍କୁ ରଖିଲେ, ଦକ୍ଷତା ଓ ସନ୍ତାନର ପିତା।
ନି ତ୍ଵା ଦଧେ ଵରେଣ୍ଯଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯେଳା ସହସ୍କୃତ । ଅଗ୍ନେ ସୁଦୀତିମୁଶିଜମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଗ୍ନି, ଦକ୍ଷତା, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥାପନ କରିଛି; ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି, ଅନ୍ତର୍ଗତ ପଥ ଖୋଲିଥିବା।
ଅଗ୍ନିଂ ଯନ୍ତୁରମପ୍ତୁରମୃତସ୍ଯ ଯୋଗେ ଵନୁଷଃ । ଵିପ୍ରା ଵାଜୈଃ ସମିନ୍ଧତେ
ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ, ନେତା ଓ ସହାୟ, ଅମରତାର ସଂଯୋଗରେ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ନରେ ଜଳାନ୍ତି।
ଊର୍ଜୋ ନପାତମଧ୍ଵରେ ଦୀଦିଵାଂସମୁପ ଦ୍ଯଵି । ଅଗ୍ନିମୀଳେ କଵିକ୍ରତୁମ୍
ଯଜ୍ଞରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ବେଦିରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି; ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ।
ଈଳେନ୍ଯୋ ନମସ୍ଯସ୍ତିରସ୍ତମାଂସି ଦର୍ଶତଃ । ସମଗ୍ନିରିଧ୍ଯତେ ଵୃଷା
ସେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥିବା, ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଳିଉଛି।
ଵୃଷୋ ଅଗ୍ନିଃ ସମିଧ୍ଯତେଽଶ୍ଵୋ ନ ଦେଵଵାହନଃ । ତଂ ହଵିଷ୍ମନ୍ତ ଈଳତେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବହି ନେଇଥିବା ଘୋଡା ପରି; ଅନ୍ନ ଦେଇଥିବାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଵୃଷଣଂ ତ୍ଵା ଵଯଂ ଵୃଷନ୍ଵୃଷଣଃ ସମିଧୀମହି । ଅଗ୍ନେ ଦୀଦ୍ଯତଂ ବୃହତ୍
ଆମେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ, ତୁମକୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଳାଉଛୁ; ବଡ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକ।
ଅଗ୍ନେ ଜୁଷସ୍ଵ ନୋ ହଵିଃ ପୁରୋଳାଶଂ ଜାତଵେଦଃ । ପ୍ରାତଃସାଵେ ଧିଯାଵସୋ
ଅଗ୍ନି, ଆମର ଅନ୍ନ ଓ ପୁରୋଡାଶ ଗ୍ରହଣ କର, ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା; ପ୍ରଭାତ ପୁଷ୍ଟିରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ।
ପୁରୋଳା ଅଗ୍ନେ ପଚତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଵା ଘା ପରିଷ୍କୃତଃ । ତଂ ଜୁଷସ୍ଵ ଯଵିଷ୍ଠ୍ଯ
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ପାଇଁ ପକାଯାଇଥିବା ପୁରୋଡା ଆହୁତି ତିଆରି କରାଯାଇଛି । ହେ ସବୁଠାରୁ ଯୁବ, ଏହାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କର ।
ଅଗ୍ନେ ଵୀହି ପୁରୋଳାଶମାହୁତଂ ତିରୋଅହ୍ନ୍ଯମ୍ । ସହସଃ ସୂନୁରସ୍ଯଧ୍ଵରେ ହିତଃ
ହେ ଅଗ୍ନି, ଦିନ ଭରି ଲୁଚାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ଏହି ପୁରୋଡା ଆହୁତି ପାଖକୁ ଆସ । ହେ ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ଯଜ୍ଞରେ ତୁମ ପାଇଁ ଏହା ରଖାଯାଇଛି ।
ମାଧ୍ଯଂଦିନେ ସଵନେ ଜାତଵେଦଃ ପୁରୋଳାଶମିହ କଵେ ଜୁଷସ୍ଵ । ଅଗ୍ନେ ଯହ୍ଵସ୍ଯ ତଵ ଭାଗଧେଯଂ ନ ପ୍ର ମିନନ୍ତି ଵିଦଥେଷୁ ଧୀରାଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ହେ ସବୁ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ହେ ମହାମୁନି, ଏଠାରେ ପୁରୋଡା ଆହୁତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କର । ହେ ଅଗ୍ନି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସଭାରେ ତୁମର ଅଂଶ କେବେ କମାନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଅଗ୍ନେ ତୃତୀଯେ ସଵନେ ହି କାନିଷଃ ପୁରୋଳାଶଂ ସହସଃ ସୂନଵାହୁତମ୍ । ଅଥା ଦେଵେଷ୍ଵଧ୍ଵରଂ ଵିପନ୍ଯଯା ଧା ରତ୍ନଵନ୍ତମମୃତେଷୁ ଜାଗୃଵିମ୍
ତୃତୀୟ ସବନରେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୁରୋଡା ଆହୁତି ପାଇଁ ଡାକାଯାଏ । ତାପରେ, ବୁଦ୍ଧିର ସହିତ, ଅମର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଅ ।
ଅଗ୍ନେ ଵୃଧାନ ଆହୁତିଂ ପୁରୋଳାଶଂ ଜାତଵେଦଃ । ଜୁଷସ୍ଵ ତିରୋଅହ୍ନ୍ଯମ୍
ହେ ଅଗ୍ନି, ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ, ହେ ସବୁ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଦିନ ଭରି ଲୁଚାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ପୁରୋଡା ଆହୁତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କର ।
ଅସ୍ତୀଦମଧିମନ୍ଥନମସ୍ତି ପ୍ରଜନନଂ କୃତମ୍ । ଏତାଂ ଵିଶ୍ପତ୍ନୀମା ଭରାଗ୍ନିଂ ମନ୍ଥାମ ପୂର୍ଵଥା
ଏଠି ମନ୍ଥନ କାଠି ଅଛି, ଏଠି ସୃଷ୍ଟିର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି । ଏହି ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଆଣ, ଆମେ ପୂର୍ବବତ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ମନ୍ଥନ କରିବା ।
ଅରଣ୍ଯୋର୍ନିହିତୋ ଜାତଵେଦା ଗର୍ଭ ଇଵ ସୁଧିତୋ ଗର୍ଭିଣୀଷୁ । ଦିଵେଦିଵ ଈଡ୍ଯୋ ଜାଗୃଵଦ୍ଭିର୍ହଵିଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ମନୁଷ୍ଯେଭିରଗ୍ନିଃ
ଅରଣି କାଠି ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଥିବା, ହେ ସବୁ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଗର୍ଭ ପରି, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଆହୁତି ଦେଉଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ।
ଉତ୍ତାନାଯାମଵ ଭରା ଚିକିତ୍ଵାନ୍ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵୀତା ଵୃଷଣଂ ଜଜାନ । ଅରୁଷସ୍ତୂପୋ ରୁଶଦସ୍ଯ ପାଜ ଇଳାଯାସ୍ପୁତ୍ରୋ ଵଯୁନେଽଜନିଷ୍ଟ
ବୁଝିବା ସହିତ, ସିଧା ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣ; ତୁରନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦଣ୍ଡ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି, ଇଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ମାର୍ଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ।
ଇଳାଯାସ୍ତ୍ଵା ପଦେ ଵଯଂ ନାଭା ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଧି । ଜାତଵେଦୋ ନି ଧୀମହ୍ଯଗ୍ନେ ହଵ୍ଯାଯ ଵୋଳ୍ହଵେ
ଇଳାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ, ପୃଥିବୀର ନାଭିରେ, ହେ ସବୁ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଆମେ ତୁମକୁ, ଅଗ୍ନି, ଆହୁତି ପାଇଁ, ପୁରୋଡା ପାଇଁ ବସାଉଛୁ ।
ମନ୍ଥତା ନରଃ କଵିମଦ୍ଵଯନ୍ତଂ ପ୍ରଚେତସମମୃତଂ ସୁପ୍ରତୀକମ୍ । ଯଜ୍ଞସ୍ଯ କେତୁଂ ପ୍ରଥମଂ ପୁରସ୍ତାଦଗ୍ନିଂ ନରୋ ଜନଯତା ସୁଶେଵମ୍
ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ମହାମୁନି, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଅମର, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଅଗ୍ନିକୁ ମନ୍ଥନ କରନ୍ତି; ତୁମେମାନେ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରତୀକ, ପ୍ରଥମ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କର ।
ଯଦୀ ମନ୍ଥନ୍ତି ବାହୁଭିର୍ଵି ରୋଚତେଽଶ୍ଵୋ ନ ଵାଜ୍ଯରୁଷୋ ଵନେଷ୍ଵା । ଚିତ୍ରୋ ନ ଯାମନ୍ନଶ୍ଵିନୋରନିଵୃତଃ ପରି ଵୃଣକ୍ତ୍ଯଶ୍ମନସ୍ତୃଣା ଦହନ୍
ଯେତେବେଳେ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ବାହୁଦ୍ୱାରା ମନ୍ଥନ କରନ୍ତି, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଅବିରତ ଗତି ପରି, ସେ ଘାସକୁ ଘେରି ଦେଇ, ପାଥର ଉପରୁ ଜ୍ୱାଳା ଦେଇ ଜଳାଇ ଦେଉଛି ।
ଜାତୋ ଅଗ୍ନୀ ରୋଚତେ ଚେକିତାନୋ ଵାଜୀ ଵିପ୍ରଃ କଵିଶସ୍ତଃ ସୁଦାନୁଃ । ଯଂ ଦେଵାସ ଈଡ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵଵିଦଂ ହଵ୍ଯଵାହମଦଧୁରଧ୍ଵରେଷୁ
ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ବୁଝିପାରୁଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରେରିତ, ମୁନିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଦାନଶୀଳ; ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜ୍ୟ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଆହୁତି ନେବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି ।
ସୀଦ ହୋତଃ ସ୍ଵ ଉ ଲୋକେ ଚିକିତ୍ଵାନ୍ସାଦଯା ଯଜ୍ଞଂ ସୁକୃତସ୍ଯ ଯୋନୌ । ଦେଵାଵୀର୍ଦେଵାନ୍ହଵିଷା ଯଜାସ୍ଯଗ୍ନେ ବୃହଦ୍ଯଜମାନେ ଵଯୋ ଧାଃ
ହେ ହୋତା, ତୁମ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସ, ବୁଝିପାରୁଥିବା; ଯଜ୍ଞକୁ ଭଲ ସ୍ଥାନରେ ବସାଅ; ହେ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆହୁତି ଦେଉ, ହେ ଅଗ୍ନି, ବଡ଼ ଯଜ୍ଞକାରୀକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ ।
କୃଣୋତ ଧୂମଂ ଵୃଷଣଂ ସଖାଯୋଽସ୍ରେଧନ୍ତ ଇତନ ଵାଜମଚ୍ଛ । ଅଯମଗ୍ନିଃ ପୃତନାଷାଟ୍ ସୁଵୀରୋ ଯେନ ଦେଵାସୋ ଅସହନ୍ତ ଦସ୍ଯୂନ୍
ସଙ୍ଗୀମାନେ, ଧୂଆଁକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର, ମନ ହରିବାନ୍ତୁ ନାହିଁ, ବିଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର; ଏହି ଅଗ୍ନି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ବଳବାନ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଦାସ୍ୟୁମାନେ ଉପରେ ଜିତିଥିଲେ ।
ଅଯଂ ତେ ଯୋନିରୃତ୍ଵିଯୋ ଯତୋ ଜାତୋ ଅରୋଚଥାଃ । ତଂ ଜାନନ୍ନଗ୍ନ ଆ ସୀଦାଥା ନୋ ଵର୍ଧଯା ଗିରଃ
ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ସ୍ଥାନ, ହେ ଋତ୍ବିଜ୍, ଯାଠାରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲ; ଏହାକୁ ଜାଣି, ହେ ଅଗ୍ନି, ଏଠି ବସ ଓ ଆମର ଗୀତକୁ ବଢ଼ାଅ ।
ତନୂନପାଦୁଚ୍ଯତେ ଗର୍ଭ ଆସୁରୋ ନରାଶଂସୋ ଭଵତି ଯଦ୍ଵିଜାଯତେ । ମାତରିଶ୍ଵା ଯଦମିମୀତ ମାତରି ଵାତସ୍ଯ ସର୍ଗୋ ଅଭଵତ୍ସରୀମଣି
ତାଙ୍କୁ ଦେହର ରକ୍ଷକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଶା ହୁଅନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ମାତରିଶ୍ୱାନ ତାଙ୍କୁ ମାପିଥିଲେ, ମାତୃଗର୍ଭରେ ବାୟୁର ବିସ୍ତାର ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା ।
ସୁନିର୍ମଥା ନିର୍ମଥିତଃ ସୁନିଧା ନିହିତଃ କଵିଃ । ଅଗ୍ନେ ସ୍ଵଧ୍ଵରା କୃଣୁ ଦେଵାନ୍ଦେଵଯତେ ଯଜ
ଭଲଭାବେ ମନ୍ଥନ କରାଯାଇଛି, ଭଲଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଭଲ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଇଛି, ମହାମୁନି; ହେ ଅଗ୍ନି, ନିଜର ଯଥାଯଥ ଯଜ୍ଞ କର, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କର ।
ଅଜୀଜନନ୍ନମୃତଂ ମର୍ତ୍ଯାସୋଽସ୍ରେମାଣଂ ତରଣିଂ ଵୀଳୁଜମ୍ଭମ୍ । ଦଶ ସ୍ଵସାରୋ ଅଗ୍ରୁଵଃ ସମୀଚୀଃ ପୁମାଂସଂ ଜାତମଭି ସଂ ରଭନ୍ତେ
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅମର, ଅକ୍ଲାନ୍ତ, ତୁରନ୍ତ ଚଳିଥିବା, ଗୁପ୍ତ ମୁଖର ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ଦଶ ଭଉଣୀ, ଏକଠି ହୋଇ, ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି ।