ଉପ ହ୍ଵଯେ ସୁଦୁଘାଂ ଧେନୁମେତାଂ ସୁହସ୍ତୋ ଗୋଧୁଗୁତ ଦୋହଦେନାମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସଵଂ ସଵିତା ସାଵିଷନ୍ନୋଽଭୀଦ୍ଧୋ ଘର୍ମସ୍ତଦୁ ଷୁ ପ୍ର ଵୋଚମ୍
ମୁଁ ଏହି ଭଲ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈକୁ ଡାକୁଛି, ଭଲ ହାତରେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁହିବା; ସବିତା ଆଣିଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ନିବେଦନ, ଉତ୍ତାପିତ ପାତ୍ର, ଏହି କଥା ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।
ହିଙ୍କୃଣ୍ଵତୀ ଵସୁପତ୍ନୀ ଵସୂନାଂ ଵତ୍ସମିଚ୍ଛନ୍ତୀ ମନସାଭ୍ଯାଗାତ୍ । ଦୁହାମଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ପଯୋ ଅଘ୍ନ୍ଯେଯଂ ସା ଵର୍ଧତାଂ ମହତେ ସୌଭଗାଯ
ହିଁକାର କରୁଥିବା, ଧନର ମାଲିକା, ନିଜ ଛଉଁକୁ ଚାହିଁ, ମନରେ ଆସିଛି। ଏହି ଅବଧିନ ଗାଈ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁହାଯିବ, ସେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।
ଗୌରମୀମେଦନୁ ଵତ୍ସଂ ମିଷନ୍ତଂ ମୂର୍ଧାନଂ ହିଙ୍ଙକୃଣୋନ୍ମାତଵା ଉ । ସୃକ୍ଵାଣଂ ଘର୍ମମଭି ଵାଵଶାନା ମିମାତି ମାଯୁଂ ପଯତେ ପଯୋଭିଃ
ଗାଈ ନିଜ ଛଉଁକୁ ଖୋଜୁଥିବା, ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ହିଁକାର କରି, ତାଙ୍କ ପଛକୁ ଯାଉଛି। ଉତ୍ତାପିତ ପାତ୍ର ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶା କରି, ସେ ଦୁଧ ଦେଉଛି, ନିଜ ଜୀବନକୁ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ମାପୁଛି।
ଅଯଂ ସ ଶିଙ୍କ୍ତେ ଯେନ ଗୌରଭୀଵୃତା ମିମାତି ମାଯୁଂ ଧ୍ଵସନାଵଧି ଶ୍ରିତା । ସା ଚିତ୍ତିଭିର୍ନି ହି ଚକାର ମର୍ତ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭଵନ୍ତୀ ପ୍ରତି ଵଵ୍ରିମୌହତ
ଏହିଏ ସେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଗାଈ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ନିଜ ଜୀବନକୁ ଦିନର ସେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପୁଛି। ନିଜ ଚିନ୍ତାରେ ସେ ମର୍ତ୍ୟକୁ ତିଆରି କରିଛି; ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଚମକ ପରି ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଛି।
ଅନଚ୍ଛଯେ ତୁରଗାତୁ ଜୀଵମେଜଦ୍ଧ୍ରୁଵଂ ମଧ୍ଯ ଆ ପସ୍ତ୍ଯାନାମ୍ । ଜୀଵୋ ମୃତସ୍ଯ ଚରତି ସ୍ଵଧାଭିରମର୍ତ୍ଯୋ ମର୍ତ୍ଯେନା ସଯୋନିଃ
ଅନାବୃତ, ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ, ଜୀବନ୍ତ, କମ୍ପିତ, ତଥାପି ଘର ମଧ୍ୟରେ ଅଡ଼ିଗ। ଜୀବନ୍ତ ମୃତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ନିୟମରେ ଚାଲେ; ଅମର ମର୍ତ୍ୟ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ।
ଅପଶ୍ଯଂ ଗୋପାମନିପଦ୍ଯମାନମା ଚ ପରା ଚ ପଥିଭିଶ୍ଚରନ୍ତମ୍ । ସ ସଧ୍ରୀଚୀଃ ସ ଵିଷୂଚୀର୍ଵସାନ ଆ ଵରୀଵର୍ତି ଭୁଵନେଷ୍ଵନ୍ତଃ
ମୁଁ ଏକ ଗୋପାଳକୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ କେବେ ବିଶ୍ରାମ କରେନାହିଁ, ନିକଟ ଓ ଦୂର ରାସ୍ତାରେ ଚାଲୁଛି। ସେ ଏକେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ସହିତ ଓ ଅଲଗା ଭାବେ ଚାଲି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛି।
ଯ ଈଂ ଚକାର ନ ସୋ ଅସ୍ଯ ଵେଦ ଯ ଈଂ ଦଦର୍ଶ ହିରୁଗିନ୍ନୁ ତସ୍ମାତ୍ । ସ ମାତୁର୍ଯୋନା ପରିଵୀତୋ ଅନ୍ତର୍ବହୁପ୍ରଜା ନିରୃତିମା ଵିଵେଶ
ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଯିଏ ଦେଖିଲେ, ସେ କହିପାରନ୍ତୁ। ମାଆର ଗର୍ଭ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଘେରି ରହି, ସେ ନାଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।
ଦ୍ଯୌର୍ମେ ପିତା ଜନିତା ନାଭିରତ୍ର ବନ୍ଧୁର୍ମେ ମାତା ପୃଥିଵୀ ମହୀଯମ୍ । ଉତ୍ତାନଯୋଶ୍ଚମ୍ଵୋର୍ଯୋନିରନ୍ତରତ୍ରା ପିତା ଦୁହିତୁର୍ଗର୍ଭମାଧାତ୍
ଆକାଶ ମୋର ପିତା, ସେଇ ମୋତେ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏଠି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ନାଭି; ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ମୋର ମାଆ, ମୋର ନିକଟାତ୍ମୀୟ । ଏହି ଦୁଇଟି ବିସ୍ତୃତ ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଗର୍ଭ; ସେଠି, ପିତା ଜଣେ ଝିଅର ଗର୍ଭରେ ଅଙ୍କୁର ରଖିଥିଲେ ।
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ପରମନ୍ତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପୃଚ୍ଛାମି ଯତ୍ର ଭୁଵନସ୍ଯ ନାଭିଃ । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ଵୃଷ୍ଣୋ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରେତଃ ପୃଚ୍ଛାମି ଵାଚଃ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ
ମୁଁ ତୁମକୁ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଦୂର ସୀମା ବିଷୟରେ ପଚାରିଅଛି; ମୁଁ ପଚାରେ କେଉଁଠି ଅଛି ସଂସାରର ନାଭି । ମୁଁ ପଚାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାର ବୀଜ କ’ଣ; ମୁଁ ପଚାରେ କଥାର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶ କ’ଣ ।
ଇଯଂ ଵେଦିଃ ପରୋ ଅନ୍ତଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଯଂ ଯଜ୍ଞୋ ଭୁଵନସ୍ଯ ନାଭିଃ । ଅଯଂ ସୋମୋ ଵୃଷ୍ଣୋ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରେତୋ ବ୍ରହ୍ମାଯଂ ଵାଚଃ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ
ଏହି ବେଦି ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଦୂର ସୀମା; ଏହି ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି ସଂସାରର ନାଭି । ଏହି ସୋମ ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାର ବୀଜ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛି କଥାର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶ ।
ସପ୍ତାର୍ଧଗର୍ଭା ଭୁଵନସ୍ଯ ରେତୋ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପ୍ରଦିଶା ଵିଧର୍ମଣି । ତେ ଧୀତିଭିର୍ମନସା ତେ ଵିପଶ୍ଚିତଃ ପରିଭୁଵଃ ପରି ଭଵନ୍ତି ଵିଶ୍ଵତଃ
ସାତଜଣ ଅର୍ଧଜନ୍ମା ଏହି ସଂସାରର ବୀଜକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ନିଜର ଚିନ୍ତା, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସବୁକିଛିକୁ ଘେରି ରଖନ୍ତି ।
ନ ଵି ଜାନାମି ଯଦିଵେଦମସ୍ମି ନିଣ୍ଯଃ ସଂନଦ୍ଧୋ ମନସା ଚରାମି । ଯଦା ମାଗନ୍ପ୍ରଥମଜା ଋତସ୍ଯାଦିଦ୍ଵାଚୋ ଅଶ୍ନୁଵେ ଭାଗମସ୍ଯାଃ
ମୁଁ ଜାଣେନି ମୁଁ କିଏ; ମୁଁ ଗୁପ୍ତ ଓ ମନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲେ । ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟର ପ୍ରଥମଜନ୍ମା ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି କଥାର ଅଂଶ ଲାଭ କରିଲି ।
ଅପାଙ୍ପ୍ରାଙେତି ସ୍ଵଧଯା ଗୃଭୀତୋଽମର୍ତ୍ଯୋ ମର୍ତ୍ଯେନା ସଯୋନିଃ । ତା ଶଶ୍ଵନ୍ତା ଵିଷୂଚୀନା ଵିଯନ୍ତା ନ୍ଯନ୍ଯଂ ଚିକ୍ଯୁର୍ନ ନି ଚିକ୍ଯୁରନ୍ଯମ୍
ସେ ଦୂରକୁ ଯାଏ, ନିକଟକୁ ଆସେ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବନ୍ଧା ଅଛି; ଅମର ଓ ମରଣଶୀଳ ଏକ ମୂଳରୁ ଆସିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସଦା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଅଲଗା ହୋଇ ରହି, ଗୋଟିଏକୁ ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିନଥାନ୍ତି ।
ଋଚୋ ଅକ୍ଷରେ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ଯସ୍ମିନ୍ଦେଵା ଅଧି ଵିଶ୍ଵେ ନିଷେଦୁଃ । ଯସ୍ତନ୍ନ ଵେଦ କିମୃଚା କରିଷ୍ଯତି ଯ ଇତ୍ତଦ୍ଵିଦୁସ୍ତ ଇମେ ସମାସତେ
ଅକ୍ଷୟ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ଋଚମାନେ ବିରାଜିତ; ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି । ଯିଏ ଏହିକଥା ଜାଣେନି, ସେ ଋଚ ସହ କ’ଣ କରିବ? ଯେମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଏକତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି ।
ସୂଯଵସାଦ୍ଭଗଵତୀ ହି ଭୂଯା ଅଥୋ ଵଯଂ ଭଗଵନ୍ତଃ ସ୍ଯାମ । ଅଦ୍ଧି ତୃଣମଘ୍ନ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵଦାନୀଂ ପିବ ଶୁଦ୍ଧମୁଦକମାଚରନ୍ତୀ
ଭଲ ଚରାଏ ଦୟାଳୁ ଅଧିକ ଦୟାଳୁ ହେଉନ୍ତୁ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁ । ହେ ଅପରାଜିତା, ସମସ୍ତ ଦାନଦାତ୍ରୀ, ତୁମେ ଘାସ ଖାଅ, ପବିତ୍ର ପାଣି ପିଅ ଏବଂ ଚାଲିଯାଅ ।
ଗୌରୀର୍ମିମାଯ ସଲିଲାନି ତକ୍ଷତ୍ଯେକପଦୀ ଦ୍ଵିପଦୀ ସା ଚତୁଷ୍ପଦୀ । ଅଷ୍ଟାପଦୀ ନଵପଦୀ ବଭୂଵୁଷୀ ସହସ୍ରାକ୍ଷରା ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍
ଗୌରୀ ଜଳକୁ ମାପିଥିଲେ; ସେ ଏକପଦୀ, ଦ୍ୱିପଦୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦୀ । ଅଷ୍ଟପଦୀ, ନବପଦୀ ହୋଇ, ସେ ଶତାଧିକ ଅକ୍ଷରରେ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ବିରାଜିଲେ ।
ତସ୍ଯାଃ ସମୁଦ୍ରା ଅଧି ଵି କ୍ଷରନ୍ତି ତେନ ଜୀଵନ୍ତି ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚତସ୍ରଃ । ତତଃ କ୍ଷରତ୍ଯକ୍ଷରଂ ତଦ୍ଵିଶ୍ଵମୁପ ଜୀଵତି
ତାଙ୍କୁ ନେଇ ସମୁଦ୍ରମାନେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି; ସେଥିରେ ଚାରିଦିଗ ଜୀବନ୍ତ । ସେଠାରୁ ଅକ୍ଷୟ ଧାରା ବହେ; ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ।
ଶକମଯଂ ଧୂମମାରାଦପଶ୍ଯଂ ଵିଷୂଵତା ପର ଏନାଵରେଣ । ଉକ୍ଷାଣଂ ପୃଶ୍ନିମପଚନ୍ତ ଵୀରାସ୍ତାନି ଧର୍ମାଣି ପ୍ରଥମାନ୍ଯାସନ୍
ମୁଁ ଦୂରରୁ ଧୂଆଁ ଦେଖିଲି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ଉଠୁଛି, ବାତାସ ଏହାକୁ ଦୂର ଓ ନିକଟକୁ ନେଉଛି । ବୀରମାନେ ଚିତ୍ରା ଗାଈକୁ ଦୁହିଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକି ଥିଲା ପ୍ରଥମ ନିୟମ ।
ତ୍ରଯଃ କେଶିନ ଋତୁଥା ଵି ଚକ୍ଷତେ ସଂଵତ୍ସରେ ଵପତ ଏକ ଏଷାମ୍ । ଵିଶ୍ଵମେକୋ ଅଭି ଚଷ୍ଟେ ଶଚୀଭିର୍ଧ୍ରାଜିରେକସ୍ଯ ଦଦୃଶେ ନ ରୂପମ୍
ତିନିଜଣ କେଶିନ୍ ନିୟମିତ ସମୟରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ବର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଚୁଲି କାଟିଦିଅନ୍ତି । ଜଣେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସବୁକିଛି ଦେଖନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ରୂପ ଦେଖାଯାଏନି, ଯଦ୍ୟପି ସେ ଶୋଭିତ ।
ଚତ୍ଵାରି ଵାକ୍ପରିମିତା ପଦାନି ତାନି ଵିଦୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେ ମନୀଷିଣଃ । ଗୁହା ତ୍ରୀଣି ନିହିତା ନେଙ୍ଗଯନ୍ତି ତୁରୀଯଂ ଵାଚୋ ମନୁଷ୍ଯା ଵଦନ୍ତି
ଚାରି ପଦରେ କଥା ଅଛି; ଯେମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ । ତିନିଟି ଗୁପ୍ତ ଅଛି, ଲୋକେ କଥାର ଚତୁର୍ଥ ପଦ କଥା କହନ୍ତି ।
ଇନ୍ଦ୍ରଂ ମିତ୍ରଂ ଵରୁଣମଗ୍ନିମାହୁରଥୋ ଦିଵ୍ଯଃ ସ ସୁପର୍ଣୋ ଗରୁତ୍ମାନ୍ । ଏକଂ ସଦ୍ଵିପ୍ରା ବହୁଧା ଵଦନ୍ତ୍ଯଗ୍ନିଂ ଯମଂ ମାତରିଶ୍ଵାନମାହୁଃ
ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ବୋଲି କହନ୍ତି; ସେ ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ୍ରପତ୍ର ଗରୁଡ଼ । ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକଙ୍କୁ ବହୁ ରୂପେ କହନ୍ତି: ଅଗ୍ନି, ଯମ, ମାତରିଶ୍ୱାନ ।
କୃଷ୍ଣଂ ନିଯାନଂ ହରଯଃ ସୁପର୍ଣା ଅପୋ ଵସାନା ଦିଵମୁତ୍ପତନ୍ତି । ତ ଆଵଵୃତ୍ରନ୍ସଦନାଦୃତସ୍ଯାଦିଦ୍ଘୃତେନ ପୃଥିଵୀ ଵ୍ଯୁଦ୍ଯତେ
କଳା, ହଳଦିଆ, ଶୁଭ୍ରପତ୍ରୀ, ଜଳରେ ପିନ୍ଧି, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି । ସେମାନେ ଘୂରି, ସତ୍ୟର ଆସନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାପରେ ପୃଥିବୀ ଘୃତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା ।
ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରଧଯଶ୍ଚକ୍ରମେକଂ ତ୍ରୀଣି ନଭ୍ଯାନି କ ଉ ତଚ୍ଚିକେତ । ତସ୍ମିନ୍ସାକଂ ତ୍ରିଶତା ନ ଶଙ୍କଵୋଽର୍ପିତାଃ ଷଷ୍ଟିର୍ନ ଚଲାଚଲାସଃ
ବାରଟି ଅଂଶ, ଗୋଟିଏ ଚକ୍ର, ତିନିଟି ନାଭି—ଏହି ରହସ୍ୟ କିଏ ବୁଝିପାରିବ? ଏହାରେ ତିନିଶଏ ଷାଠିଟି ଖୁଟି ଲଗାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଚଳିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚଳିଥିବା ପରି ଲାଗେ ।
ଯସ୍ତେ ସ୍ତନଃ ଶଶଯୋ ଯୋ ମଯୋଭୂର୍ଯେନ ଵିଶ୍ଵା ପୁଷ୍ଯସି ଵାର୍ଯାଣି । ଯୋ ରତ୍ନଧା ଵସୁଵିଦ୍ଯଃ ସୁଦତ୍ରଃ ସରସ୍ଵତି ତମିହ ଧାତଵେ କଃ
ତୁମର ସେଇ ଅନ୍ନଦାୟି, ଆନନ୍ଦଦାୟି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ପୋଷଣ କର, ଯାହା ଧନ ଧାରଣ କରେ, ଧନ ଜାଣେ, ଭଲ ଦେଇଥାଏ—ହେ ସରସ୍ୱତୀ, ସେଠି ଏହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ରଖ ।
ଯଜ୍ଞେନ ଯଜ୍ଞମଯଜନ୍ତ ଦେଵାସ୍ତାନି ଧର୍ମାଣି ପ୍ରଥମାନ୍ଯାସନ୍ । ତେ ହ ନାକଂ ମହିମାନଃ ସଚନ୍ତ ଯତ୍ର ପୂର୍ଵେ ସାଧ୍ଯାଃ ସନ୍ତି ଦେଵାଃ
ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକି ପ୍ରଥମ ନିୟମ । ସେମାନେ ମହାନ୍ତ ହୋଇ ସେଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଣା ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି ।
ସମାନମେତଦୁଦକମୁଚ୍ଚୈତ୍ଯଵ ଚାହଭିଃ । ଭୂମିଂ ପର୍ଜନ୍ଯା ଜିନ୍ଵନ୍ତି ଦିଵଂ ଜିନ୍ଵନ୍ତ୍ଯଗ୍ନଯଃ
ଏହି ପାଣି ଏକେ, ଦିନ ଚଢି ଓ ଓହ୍ଲାଇ ତଳେ ପଡ଼େ; ବର୍ଷା ମେଘରେ ଭୂମିକୁ ଜୀବନ ମିଳେ, ଆକାଶକୁ ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତି ଦେଇ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ସୁପର୍ଣଂ ଵାଯସଂ ବୃହନ୍ତମପାଂ ଗର୍ଭଂ ଦର୍ଶତମୋଷଧୀନାମ୍ । ଅଭୀପତୋ ଵୃଷ୍ଟିଭିସ୍ତର୍ପଯନ୍ତଂ ସରସ୍ଵନ୍ତମଵସେ ଜୋହଵୀମି
ମୁଁ ଦେବୀ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ଡାକୁଛି, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବଡ଼ ପଖିର ମତି, ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଜଳର ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି, ବର୍ଷାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି।
କଯା ଶୁଭା ସଵଯସଃ ସନୀଳାଃ ସମାନ୍ଯା ମରୁତଃ ସଂ ମିମିକ୍ଷୁଃ । କଯା ମତୀ କୁତ ଏତାସ ଏତେଽର୍ଚନ୍ତି ଶୁଷ୍ମଂ ଵୃଷଣୋ ଵସୂଯା
ମରୁତମାନେ, କେଉଁ ଶୋଭା, କେଉଁ ସମ୍ପର୍କ, କିମ୍ବା କେଉଁ ଏକତା ଆପଣମାନେକୁ ଏକତ୍ର କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? କେଉଁ ଚିନ୍ତାରୁ, କେଉଁଠାରୁ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆସିଛନ୍ତି, ଧନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ?
କସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣି ଜୁଜୁଷୁର୍ଯୁଵାନଃ କୋ ଅଧ୍ଵରେ ମରୁତ ଆ ଵଵର୍ତ । ଶ୍ଯେନାଁ ଇଵ ଧ୍ରଜତୋ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ କେନ ମହା ମନସା ରୀରମାମ
ଏହି ଯୁବକମାନେ କାହାର ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? କିଏ ଯଜ୍ଞରେ ମରୁତମାନେକୁ ଆଣିଲେ? ଶ୍ୟେନ ପରି ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, କେଉଁ ବଡ଼ ମନରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛୁ?
କୁତସ୍ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ର ମାହିନଃ ସନ୍ନେକୋ ଯାସି ସତ୍ପତେ କିଂ ତ ଇତ୍ଥା । ସଂ ପୃଚ୍ଛସେ ସମରାଣଃ ଶୁଭାନୈର୍ଵୋଚେସ୍ତନ୍ନୋ ହରିଵୋ ଯତ୍ତେ ଅସ୍ମେ
ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ କେଉଁଠାରୁ, ଏକା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଆସିଲେ, ହେ ସତ୍ୟର ସ୍ୱାମୀ? ଏହା କାହିଁକି ଏମିତି? ତୁମେ ଶୋଭାମୟମାନେ ସହିତ ପଚାରୁଛ, ହେ ସାରଥି, ଆମ ପାଇଁ ତୁମର କ’ଣ ଅଛି କହ।