ଏଵା ମହାନ୍ବୃହଦ୍ଦିଵୋ ଅଥର୍ଵାଵୋଚତ୍ସ୍ଵାଂ ତନ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରମେଵ । ସ୍ଵସାରୋ ମାତରିଭ୍ଵରୀରରିପ୍ରା ହିନ୍ଵନ୍ତି ଚ ଶଵସା ଵର୍ଧଯନ୍ତି ଚ
ଏଭଳି ବଡ଼ ବୃହଦ୍ଦିବ, ଅଥର୍ବଙ୍କ ବଂଶଜ, ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମାର ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର। ମାତରିଶ୍ୱାନଙ୍କ ଝିଅମାନେ, ଶତୃତା ବିନା ଆସନ୍ତି, ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଉତ୍ସାହ ଦେଇଥାନ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରନ୍ତି।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ସମଵର୍ତତାଗ୍ରେ ଭୂତସ୍ଯ ଜାତଃ ପତିରେକ ଆସୀତ୍ । ସ ଦାଧାର ପୃଥିଵୀଂ ଦ୍ଯାମୁତେମାଂ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଆରମ୍ଭରେ ସୁନା ଗର୍ଭ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଏକମାତ୍ର ନାୟକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ତିନିଲେ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେବୁ?
ଯ ଆତ୍ମଦା ବଲଦା ଯସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵ ଉପାସତେ ପ୍ରଶିଷଂ ଯସ୍ଯ ଦେଵାଃ । ଯସ୍ଯ ଛାଯାମୃତଂ ଯସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ଆତ୍ମା ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମାନନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଛାୟା ଅମୃତତ୍ୱ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେବୁ?
ଯଃ ପ୍ରାଣତୋ ନିମିଷତୋ ମହିତ୍ଵୈକ ଇଦ୍ରାଜା ଜଗତୋ ବଭୂଵ । ଯ ଈଶେ ଅସ୍ଯ ଦ୍ଵିପଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପଦଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ଏକମାତ୍ର ରାଜା ଭାବେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଦୁଇପଦୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦୀ ଉପରେ ଅଧିକାରୀ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେବୁ?
ଯସ୍ଯେମେ ହିମଵନ୍ତୋ ମହିତ୍ଵା ଯସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରଂ ରସଯା ସହାହୁଃ । ଯସ୍ଯେମାଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଯସ୍ଯ ବାହୂ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯାହାଙ୍କ ମହିମାକୁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଓ ସମୁଦ୍ର ନଦୀ ସହିତ କହିଥାନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ବାହୁ ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେବୁ?
ଯେନ ଦ୍ଯୌରୁଗ୍ରା ପୃଥିଵୀ ଚ ଦୃଳ୍ହା ଯେନ ସ୍ଵଃ ସ୍ତଭିତଂ ଯେନ ନାକଃ । ଯୋ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ରଜସୋ ଵିମାନଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦିଗ ଓ ଦୃଢ଼ ପୃଥିବୀକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ, ଯିଏ ଆକାଶ ଓ ଗଗନକୁ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯିଏ ମଧ୍ୟାକାଶକୁ ମାପିଲେ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେବୁ?
ଯଂ କ୍ରନ୍ଦସୀ ଅଵସା ତସ୍ତଭାନେ ଅଭ୍ଯୈକ୍ଷେତାଂ ମନସା ରେଜମାନେ । ଯତ୍ରାଧି ସୂର ଉଦିତୋ ଵିଭାତି କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ଦୁଇ ବିଶାଳ ଲୋକକୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଚମକେ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେବୁ?
ଆପୋ ହ ଯଦ୍ବୃହତୀର୍ଵିଶ୍ଵମାଯନ୍ଗର୍ଭଂ ଦଧାନା ଜନଯନ୍ତୀରଗ୍ନିମ୍ । ତତୋ ଦେଵାନାଂ ସମଵର୍ତତାସୁରେକଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯେତେବେଳେ ବିଶାଳ ଜଳ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେଠାରୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେବୁ?
ଯଶ୍ଚିଦାପୋ ମହିନା ପର୍ଯପଶ୍ଯଦ୍ଦକ୍ଷଂ ଦଧାନା ଜନଯନ୍ତୀର୍ଯଜ୍ଞମ୍ । ଯୋ ଦେଵେଷ୍ଵଧି ଦେଵ ଏକ ଆସୀତ୍କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ଜଳକୁ ଦେଖିଲେ, ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେବୁ?
ମା ନୋ ହିଂସୀଜ୍ଜନିତା ଯଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଯୋ ଵା ଦିଵଂ ସତ୍ଯଧର୍ମା ଜଜାନ । ଯଶ୍ଚାପଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରା ବୃହତୀର୍ଜଜାନ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ପୃଥିବୀର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଯିଏ ଦିବରେ ସତ୍ୟ ନୀତିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରା ଓ ବିଶାଳ ଜଳକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେ ଆମକୁ କ୍ଷତି ନ ଦିଅନ୍ତୁ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେବୁ?
ପ୍ରଜାପତେ ନ ତ୍ଵଦେତାନ୍ଯନ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵା ଜାତାନି ପରି ତା ବଭୂଵ । ଯତ୍କାମାସ୍ତେ ଜୁହୁମସ୍ତନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ ଵଯଂ ସ୍ଯାମ ପତଯୋ ରଯୀଣାମ୍
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ତୁମ୍ଭିନ୍ହି ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆବୃତ କରିଛ; ତୁମ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଆମେ ଆହୁତି ଦେଉଛୁ, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ; ଆମେ ଧନର ଅଧିପତି ହେବାକୁ ପାରିବା।
ଵସୁଂ ନ ଚିତ୍ରମହସଂ ଗୃଣୀଷେ ଵାମଂ ଶେଵମତିଥିମଦ୍ଵିଷେଣ୍ଯମ୍ । ସ ରାସତେ ଶୁରୁଧୋ ଵିଶ୍ଵଧାଯସୋଽଗ୍ନିର୍ହୋତା ଗୃହପତିଃ ସୁଵୀର୍ଯମ୍
ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେଉଛି, ଯିଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୟାଳୁ, ଶୁଭ, ଅତିଥି ଭାବେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଶତୃତା ଶୂନ୍ୟ। ସେ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସବୁଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ପୂଜାରୀ, ଗୃହପତି, ବୀରତ୍ୱ ଦାତା।
ଜୁଷାଣୋ ଅଗ୍ନେ ପ୍ରତି ହର୍ଯ ମେ ଵଚୋ ଵିଶ୍ଵାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵଯୁନାନି ସୁକ୍ରତୋ । ଘୃତନିର୍ଣିଗ୍ବ୍ରହ୍ମଣେ ଗାତୁମେରଯ ତଵ ଦେଵା ଅଜନଯନ୍ନନୁ ଵ୍ରତମ୍
ହେ ଅଗ୍ନି, ମୋର କଥାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମେ ସମସ୍ତ ପଥ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଛ, ଜ୍ଞାନୀ। ଘୃତ ଧାରା ଭାବେ, ପୂଜାରୀ ପାଇଁ ଗୀତ ନେଇ ଯାଅ; ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି।
ସପ୍ତ ଧାମାନି ପରିଯନ୍ନମର୍ତ୍ଯୋ ଦାଶଦ୍ଦାଶୁଷେ ସୁକୃତେ ମାମହସ୍ଵ । ସୁଵୀରେଣ ରଯିଣାଗ୍ନେ ସ୍ଵାଭୁଵା ଯସ୍ତ ଆନଟ୍ ସମିଧା ତଂ ଜୁଷସ୍ଵ
ଅମର ଅଗ୍ନି ସାତଟି ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାନ୍ତି, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଭଲ କାମ କରୁଥିବାକୁ ଦୟା କର; ବୀରତ୍ୱ ସମ୍ପଦ ସହିତ, ହେ ସ୍ୱୟଂଜାତ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ତୁମକୁ ଆହୁତି ଦେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ, ସେଉଁଠି ଦୟା କର।
ଯଜ୍ଞସ୍ଯ କେତୁଂ ପ୍ରଥମଂ ପୁରୋହିତଂ ହଵିଷ୍ମନ୍ତ ଈଳତେ ସପ୍ତ ଵାଜିନମ୍ । ଶୃଣ୍ଵନ୍ତମଗ୍ନିଂ ଘୃତପୃଷ୍ଠମୁକ୍ଷଣଂ ପୃଣନ୍ତଂ ଦେଵଂ ପୃଣତେ ସୁଵୀର୍ଯମ୍
ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ, ପ୍ରଥମ ପୂଜାରୀ, ସାତ ଘୋଡ଼ା ଥିବା, ଅନେକ ଆହୁତି ସହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଚାହାନ୍ତି। ଘୃତ ଲେପିତ ପୃଷ୍ଠ ଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶୁଣନ୍ତି, ଦାନଶୀଳ ଦେବତା ଯିଏ ବୀରତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଦୂତଃ ପ୍ରଥମୋ ଵରେଣ୍ଯଃ ସ ହୂଯମାନୋ ଅମୃତାଯ ମତ୍ସ୍ଵ । ତ୍ଵାଂ ମର୍ଜଯନ୍ମରୁତୋ ଦାଶୁଷୋ ଗୃହେ ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୋମେଭିର୍ଭୃଗଵୋ ଵି ରୁରୁଚୁଃ
ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଦୂତ, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲେ ଖୁସି ହୁଅ। ମରୁତମାନେ ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି, ଭୃଗୁମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି ଦେଇ ଶୋଭାୟମାନ କରିଛନ୍ତି।
ଇଷଂ ଦୁହନ୍ସୁଦୁଘାଂ ଵିଶ୍ଵଧାଯସଂ ଯଜ୍ଞପ୍ରିଯେ ଯଜମାନାଯ ସୁକ୍ରତୋ । ଅଗ୍ନେ ଘୃତସ୍ନୁସ୍ତ୍ରିରୃତାନି ଦୀଦ୍ଯଦ୍ଵର୍ତିର୍ଯଜ୍ଞଂ ପରିଯନ୍ସୁକ୍ରତୂଯସେ
ଉତ୍ତମ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା, ସବୁଠାରେ ଉପଯୋଗୀ, ଯଜ୍ଞ ପ୍ରିୟ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ନି, ଘୃତ ଲେପିତ, ତିନି ପ୍ରକାର ନୀତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କର।
ତ୍ଵାମିଦସ୍ଯା ଉଷସୋ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଷୁ ଦୂତଂ କୃଣ୍ଵାନା ଅଯଜନ୍ତ ମାନୁଷାଃ । ତ୍ଵାଂ ଦେଵା ମହଯାଯ୍ଯାଯ ଵାଵୃଧୁରାଜ୍ଯମଗ୍ନେ ନିମୃଜନ୍ତୋ ଅଧ୍ଵରେ
ଏହି ପ୍ରଭାତରେ ମାନବମାନେ ତୁମକୁ ଦୂତ ଭାବେ ମାନି, ପୂଜା କରିଛନ୍ତି। ହେ ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ବଡ଼ ମହିମା ପାଇଁ ଉତ୍ତୋଳିତ କରିଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞରେ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରି ପୂଜା କରିଛନ୍ତି।
ନି ତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠା ଅହ୍ଵନ୍ତ ଵାଜିନଂ ଗୃଣନ୍ତୋ ଅଗ୍ନେ ଵିଦଥେଷୁ ଵେଧସଃ । ରାଯସ୍ପୋଷଂ ଯଜମାନେଷୁ ଧାରଯ ଯୂଯଂ ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭିଃ ସଦା ନଃ
ବସିଷ୍ଠମାନେ ତୁମକୁ, ଶକ୍ତି ଦେବାଳୁ ଭାବେ, ଯଜ୍ଞସଭାରେ ଡାକିଛନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ। ତୁମେମାନେ ସଦା ଆମକୁ ମଙ୍ଗଳରେ ରକ୍ଷା କର।
ଅଯଂ ଵେନଶ୍ଚୋଦଯତ୍ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭା ଜ୍ଯୋତିର୍ଜରାଯୂ ରଜସୋ ଵିମାନେ । ଇମମପାଂ ସଂଗମେ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଶିଶୁଂ ନ ଵିପ୍ରା ମତିଭୀ ରିହନ୍ତି
ଏହି ବେନ, ପ୍ରଶ୍ନିର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଆକାଶର ପାତ୍ରରେ ଆଲୋକକୁ ଚଳାଇଛି। ଜଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମିଳନସ୍ଥଳୀରେ, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁ ପରି ମନରେ ଖୋଜନ୍ତି।
ସମୁଦ୍ରାଦୂର୍ମିମୁଦିଯର୍ତି ଵେନୋ ନଭୋଜାଃ ପୃଷ୍ଠଂ ହର୍ଯତସ୍ଯ ଦର୍ଶି । ଋତସ୍ଯ ସାନାଵଧି ଵିଷ୍ଟପି ଭ୍ରାଟ୍ ସମାନଂ ଯୋନିମଭ୍ଯନୂଷତ ଵ୍ରାଃ
ବେନ ସମୁଦ୍ରରୁ ତରଙ୍ଗ ଭାବେ ଉଠି, ଆକାଶର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକା ଦେହରେ ଚଢ଼ିଯାଏ। ସତ୍ୟର ଶିଖରକୁ ପହଁଚି, ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ସେଇ ଏକ ମୂଳକୁ ଖୋଜିଥିଲେ।
ସମାନଂ ପୂର୍ଵୀରଭି ଵାଵଶାନାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ଵତ୍ସସ୍ଯ ମାତରଃ ସନୀଳାଃ । ଋତସ୍ଯ ସାନାଵଧି ଚକ୍ରମାଣା ରିହନ୍ତି ମଧ୍ଵୋ ଅମୃତସ୍ଯ ଵାଣୀଃ
ପୁରୁଣା ମାଆମାନେ, ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ବଛଡ଼ା ପାଖରେ ରହି, ତାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ସତ୍ୟର ଶିଖରକୁ ଚଳି, ସେମାନେ ମଧୁ ଓ ଅମୃତର ଧାରା ଖୋଜନ୍ତି।
ଜାନନ୍ତୋ ରୂପମକୃପନ୍ତ ଵିପ୍ରା ମୃଗସ୍ଯ ଘୋଷଂ ମହିଷସ୍ଯ ହି ଗ୍ମନ୍ । ଋତେନ ଯନ୍ତୋ ଅଧି ସିନ୍ଧୁମସ୍ଥୁର୍ଵିଦଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଅମୃତାନି ନାମ
ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଜାଣି, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିନଥିଲେ। ସେମାନେ ବୃଷଭର ଗର୍ଜନ ଓ ମୃଗର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଥିଲେ। ସତ୍ୟପଥରେ ଯାଇ, ସେମାନେ ନଦୀପାରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ—ଗନ୍ଧର୍ବ ଅମୃତ ନାମ ଉଦ୍ଘାଟନ କଲେ।
ଅପ୍ସରା ଜାରମୁପସିଷ୍ମିଯାଣା ଯୋଷା ବିଭର୍ତି ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ । ଚରତ୍ପ୍ରିଯସ୍ଯ ଯୋନିଷୁ ପ୍ରିଯଃ ସନ୍ସୀଦତ୍ପକ୍ଷେ ହିରଣ୍ଯଯେ ସ ଵେନଃ
ଅପ୍ସରା ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକ ପାଖକୁ ଯାଉଛି, ତା ପରି ଜନା ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ପ୍ରିୟ ନିବାସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ ଚଳିଯାଏ, ବେନ ସୁନା ଡାଣାରେ ବସିଯାଏ।
ନାକେ ସୁପର୍ଣମୁପ ଯତ୍ପତନ୍ତଂ ହୃଦା ଵେନନ୍ତୋ ଅଭ୍ଯଚକ୍ଷତ ତ୍ଵା । ହିରଣ୍ଯପକ୍ଷଂ ଵରୁଣସ୍ଯ ଦୂତଂ ଯମସ୍ଯ ଯୋନୌ ଶକୁନଂ ଭୁରଣ୍ଯୁମ୍
ଯେତେବେଳେ ସୁନା ଡାଣା ଥିବା ଗୃଧ୍ର ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ବେନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବାମାନେ ହୃଦୟରେ ତୁମକୁ ଦେଖିଥିଲେ—ବରୁଣଙ୍କର ଦୂତ, ତୀବ୍ର ଦୌଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଯମଙ୍କ ନିବାସରେ।
ଊର୍ଧ୍ଵୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଅଧି ନାକେ ଅସ୍ଥାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଚିତ୍ରା ବିଭ୍ରଦସ୍ଯାଯୁଧାନି । ଵସାନୋ ଅତ୍କଂ ସୁରଭିଂ ଦୃଶେ କଂ ସ୍ଵର୍ଣ ନାମ ଜନତ ପ୍ରିଯାଣି
ଗନ୍ଧର୍ବ ଆକାଶରେ ସିଧା ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଏହି ଦେବତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେ ପ୍ରିୟ ସୁନା ନାମ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦ୍ରପ୍ସଃ ସମୁଦ୍ରମଭି ଯଜ୍ଜିଗାତି ପଶ୍ଯନ୍ଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ଚକ୍ଷସା ଵିଧର୍ମନ୍ । ଭାନୁଃ ଶୁକ୍ରେଣ ଶୋଚିଷା ଚକାନସ୍ତୃତୀଯେ ଚକ୍ରେ ରଜସି ପ୍ରିଯାଣି
ଯେତେବେଳେ ତିଆଁ ବିନ୍ଦୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛି, ଗୃଧ୍ରର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଛି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକା ଶୁଦ୍ଧ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି, ତୃତୀୟ ଆକାଶରେ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ତିଆରି କରୁଛି।
ଇମଂ ନୋ ଅଗ୍ନ ଉପ ଯଜ୍ଞମେହି ପଞ୍ଚଯାମଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ସପ୍ତତନ୍ତୁମ୍ । ଅସୋ ହଵ୍ଯଵାଳୁତ ନଃ ପୁରୋଗା ଜ୍ଯୋଗେଵ ଦୀର୍ଘଂ ତମ ଆଶଯିଷ୍ଠାଃ
ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହି ଆମର ପଞ୍ଚଭାଗୀ, ତିନିସୂତ୍ରୀ, ସାତତନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସ। ତୁମେ ହବ୍ୟ ଗ୍ରାହକ, ଆମକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାଅ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କର।
ଅଦେଵାଦ୍ଦେଵଃ ପ୍ରଚତା ଗୁହା ଯନ୍ପ୍ରପଶ୍ଯମାନୋ ଅମୃତତ୍ଵମେମି । ଶିଵଂ ଯତ୍ସନ୍ତମଶିଵୋ ଜହାମି ସ୍ଵାତ୍ସଖ୍ଯାଦରଣୀଂ ନାଭିମେମି
ଦେବତା ଭାବେ, ଅଦେବମାନେଠାରୁ ଦୂରେ ଯାଏ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଦେଖି, ଅମୃତତ୍ୱ ପାଉଛି। ଯାହା ଶୁଭ ଦେଖାଏ, ତାହା ଅଶୁଭ ହେଲେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ନିଜ ସାଙ୍ଗମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅରଣିର ନାଭିକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯନ୍ନନ୍ଯସ୍ଯା ଅତିଥିଂ ଵଯାଯା ଋତସ୍ଯ ଧାମ ଵି ମିମେ ପୁରୂଣି । ଶଂସାମି ପିତ୍ରେ ଅସୁରାଯ ଶେଵମଯଜ୍ଞିଯାଦ୍ଯଜ୍ଞିଯଂ ଭାଗମେମି
ଅନ୍ୟର ଅତିଥିକୁ ଦେଖି, ପକ୍ଷୀ ପରି ତ୍ୱରିତ ହୋଇ, ମୁଁ ସତ୍ୟର ଅନେକ ନିବାସ ମାପିଛି। ପିତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଠାକୁରଙ୍କୁ କହୁଛି—ମୁଁ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଭାଗକୁ ଆସୁଛି, ଅଯୋଗ୍ଯକୁ ନୁହେଁ।