ପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଭ୍ଯାଂ ସୁଵଚସ୍ଯାମିଯର୍ମି ସିନ୍ଧାଵିଵ ପ୍ରେରଯଂ ନାଵମର୍କୈଃ । ଅଯା ଇଵ ପରି ଚରନ୍ତି ଦେଵା ଯେ ଅସ୍ମଭ୍ଯଂ ଧନଦା ଉଦ୍ଭିଦଶ୍ଚ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଭଲ କଥାରେ ଡାକୁଛି, ଯେପରି ନଦୀରେ ନୌକା ଉଡ଼ାଯାଏ ଚାପୁ ଦ୍ୱାରା; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ଆମକୁ ଧନ ଓ ଗୁପ୍ତ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ନ ଵା ଉ ଦେଵାଃ କ୍ଷୁଧମିଦ୍ଵଧଂ ଦଦୁରୁତାଶିତମୁପ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ମୃତ୍ଯଵଃ । ଉତୋ ରଯିଃ ପୃଣତୋ ନୋପ ଦସ୍ଯତ୍ଯୁତାପୃଣନ୍ମର୍ଡିତାରଂ ନ ଵିନ୍ଦତେ
ଦେବତାମାନେ କେବେ ଭୁଖ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଖାଉଥିବା ଅଛି, ମୃତ୍ୟୁ ସେଠାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦେଇନାହାଁତି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ ରହେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯିଏ ଅଂଶ ଦେଉ ନାହିଁ, ସେ ସହଯୋଗୀ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଯ ଆଧ୍ରାଯ ଚକମାନାଯ ପିତ୍ଵୋଽନ୍ନଵାନ୍ସନ୍ରଫିତାଯୋପଜଗ୍ମୁଷେ । ସ୍ଥିରଂ ମନଃ କୃଣୁତେ ସେଵତେ ପୁରୋତୋ ଚିତ୍ସ ମର୍ଡିତାରଂ ନ ଵିନ୍ଦତେ
ଯିଏ ଭୁଖା, ତରସିଥିବା, ଆବଶ୍ୟକରେ ଆସିଥିବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି, ସେ ନିଜ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରେ, ଅନ୍ୟମାନେଠାରେ ସେବା କରେ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ହାରାଏ ନାହିଁ।
ସ ଇଦ୍ଭୋଜୋ ଯୋ ଗୃହଵେ ଦଦାତ୍ଯନ୍ନକାମାଯ ଚରତେ କୃଶାଯ । ଅରମସ୍ମୈ ଭଵତି ଯାମହୂତା ଉତାପରୀଷୁ କୃଣୁତେ ସଖାଯମ୍
ସେଇ ଲୋକ ଦୟାଳୁ, ଯିଏ ନିଜ ଘରେ ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ ଭୁଖା ଓ ଦୁଃଖୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅନ୍ନକାମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଡାକିଲେ ସେ ସାଥୀ ହେଉଛି, ଅଜଣାଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସେ ମିତ୍ରତା କରେ।
ନ ସ ସଖା ଯୋ ନ ଦଦାତି ସଖ୍ଯେ ସଚାଭୁଵେ ସଚମାନାଯ ପିତ୍ଵଃ । ଅପାସ୍ମାତ୍ପ୍ରେଯାନ୍ନ ତଦୋକୋ ଅସ୍ତି ପୃଣନ୍ତମନ୍ଯମରଣଂ ଚିଦିଚ୍ଛେତ୍
ଯିଏ ସାଥୀଙ୍କୁ ଦେଉନାହିଁ, ଯିଏ ସହଯୋଗ ଚାହିଁଥିବା ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ସାଙ୍ଗକୁ ଦେଉନାହିଁ, ସେ କେବେ ମିତ୍ର ନୁହେଁ। ଏମିତି ଲୋକଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କ ଘରେ କେବେ ଆଶ୍ରୟ ମିଳେନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦାନଶୀଳ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରାଯାଏ।
ପୃଣୀଯାଦିନ୍ନାଧମାନାଯ ତଵ୍ଯାନ୍ଦ୍ରାଘୀଯାଂସମନୁ ପଶ୍ଯେତ ପନ୍ଥାମ୍ । ଓ ହି ଵର୍ତନ୍ତେ ରଥ୍ଯେଵ ଚକ୍ରାନ୍ଯମନ୍ଯମୁପ ତିଷ୍ଠନ୍ତ ରାଯଃ
ଯିଏ ଅନ୍ନ ଚାହିଁଥିବା ଦୁଃଖୀକୁ ଦେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ଦେଉଥିବା ଉଚିତ। ସେ ଉଚ୍ଚ ମାନ୍ୟଙ୍କ ଚାଲିଥିବା ପଥକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଯେପରି ରଥର ଚକା ଘୁରିଘୁରି ଚାଲେ, ସେପରି ଧନ-ସମ୍ପଦ ଏକ ଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଏ।
ମୋଘମନ୍ନଂ ଵିନ୍ଦତେ ଅପ୍ରଚେତାଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ଵଧ ଇତ୍ସ ତସ୍ଯ । ନାର୍ଯମଣଂ ପୁଷ୍ଯତି ନୋ ସଖାଯଂ କେଵଲାଘୋ ଭଵତି କେଵଲାଦୀ
ଯିଏ ଅବିବେକୀ, ସେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ଅନ୍ନ ପାଏ—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଏହା ତାଙ୍କର ନାଶ। ସେ ମିତ୍ରତା ବଢ଼ାଏନାହିଁ, ସାଥୀଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରେନାହିଁ; ଯିଏ ଏକା ଖାଏ, ସେ ଏକା ଦୁଷ୍କର୍ମ ଖାଏ।
କୃଷନ୍ନିତ୍ଫାଲ ଆଶିତଂ କୃଣୋତି ଯନ୍ନଧ୍ଵାନମପ ଵୃଙ୍କ୍ତେ ଚରିତ୍ରୈଃ । ଵଦନ୍ବ୍ରହ୍ମାଵଦତୋ ଵନୀଯାନ୍ପୃଣନ୍ନାପିରପୃଣନ୍ତମଭି ଷ୍ଯାତ୍
ଚାଷୀ ନିଜ ହାଳକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ଜମିକୁ ଚାଷ ଯୋଗ୍ୟ କରେ; ତାଙ୍କର କାମ ଦ୍ୱାରା ପଥ ସଫା କରେ। କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ କହୁନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯିଏ ଦେଉଛି, ସେ ଦେଉନଥିବାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଏକପାଦ୍ଭୂଯୋ ଦ୍ଵିପଦୋ ଵି ଚକ୍ରମେ ଦ୍ଵିପାତ୍ତ୍ରିପାଦମଭ୍ଯେତି ପଶ୍ଚାତ୍ । ଚତୁଷ୍ପାଦେତି ଦ୍ଵିପଦାମଭିସ୍ଵରେ ସମ୍ପଶ୍ଯନ୍ପଙ୍କ୍ତୀରୁପତିଷ୍ଠମାନଃ
ଏକ ପାଦିଆ ଦୁଇ ପାଦିଆଠାରୁ ଅଧିକ ଆଗକୁ ଯାଏ, ଦୁଇ ପାଦିଆ ପଛରୁ ତିନି ପାଦିଆକୁ ଟପିଯାଏ; ଚାରି ପାଦିଆ ଦୁଇ ପାଦିଆଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଥାଏ, ସେ ଅନୁଶାସନରେ ପଙ୍କ୍ତି ଦେଖି ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଇଥାଏ।
ସମୌ ଚିଦ୍ଧସ୍ତୌ ନ ସମଂ ଵିଵିଷ୍ଟଃ ସମ୍ମାତରା ଚିନ୍ନ ସମଂ ଦୁହାତେ । ଯମଯୋଶ୍ଚିନ୍ନ ସମା ଵୀର୍ଯାଣି ଜ୍ଞାତୀ ଚିତ୍ସନ୍ତୌ ନ ସମଂ ପୃଣୀତଃ
ଦୁଇ ହାତ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ, ଦୁଇ ମାଆ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଦୁଧ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ଯମଜ ଭାଇମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ, ଆପଣା ନିଜ ଲୋକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାଗ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ଅଗ୍ନେ ହଂସି ନ୍ଯତ୍ରିଣଂ ଦୀଦ୍ଯନ୍ମର୍ତ୍ଯେଷ୍ଵା । ସ୍ଵେ କ୍ଷଯେ ଶୁଚିଵ୍ରତ
ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ନିଜ ଘରେ ପବିତ୍ର ନିୟମରେ ରହି, ବାଧାକୁ ନଶ୍ୱାନ କରୁଛ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠସି ସ୍ଵାହୁତୋ ଘୃତାନି ପ୍ରତି ମୋଦସେ । ଯତ୍ତ୍ଵା ସ୍ରୁଚଃ ସମସ୍ଥିରନ୍
ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହ୍ୱାନିତ ହୋଇ, ଘୃତର ଅର୍ପଣରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ; ଯାହା ପାଇଁ ତୁମ ପାଇଁ ଚମଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ସ ଆହୁତୋ ଵି ରୋଚତେଽଗ୍ନିରୀଳେନ୍ଯୋ ଗିରା । ସ୍ରୁଚା ପ୍ରତୀକମଜ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ; ଚମଚରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘୃତ ଲଗାଯାଏ।
ଘୃତେନାଗ୍ନିଃ ସମଜ୍ଯତେ ମଧୁପ୍ରତୀକ ଆହୁତଃ । ରୋଚମାନୋ ଵିଭାଵସୁଃ
ଘୃତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଏ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ମଧୁର ମଧୁ ପରି ହୁଏ, ଆହ୍ୱାନ କଲେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ।
ଜରମାଣଃ ସମିଧ୍ଯସେ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ହଵ୍ଯଵାହନ । ତଂ ତ୍ଵା ହଵନ୍ତ ମର୍ତ୍ଯାଃ
ବୟସ୍କ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ଆଣିବା ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଜ୍ୱଳିଉଛ; ମାନବମାନେ ତୁମକୁ ଡାକିଥାନ୍ତି।
ତଂ ମର୍ତା ଅମର୍ତ୍ଯଂ ଘୃତେନାଗ୍ନିଂ ସପର୍ଯତ । ଅଦାଭ୍ଯଂ ଗୃହପତିମ୍
ମାନବମାନେ ଅମର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘୃତରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଅଦମ୍ୟ ଘରମୁଖ୍ୟ ଭାବେ।
ଅଦାଭ୍ଯେନ ଶୋଚିଷାଗ୍ନେ ରକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଂ ଦହ । ଗୋପା ଋତସ୍ଯ ଦୀଦିହି
ଅଦମ୍ୟ ଆଗୁନିଆ ଶିଖାରେ, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଦହିଦିଅ; ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉ।
ସ ତ୍ଵମଗ୍ନେ ପ୍ରତୀକେନ ପ୍ରତ୍ଯୋଷ ଯାତୁଧାନ୍ଯଃ । ଉରୁକ୍ଷଯେଷୁ ଦୀଦ୍ଯତ୍
ଏହିପରି, ଅଗ୍ନି, ତୁମ ମୁହଁରେ, ଯାତୁଧାନମାନେକୁ ଦୂରେ ରଖ; ବିସ୍ତୃତ ଘରମାନେରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉ।
ତଂ ତ୍ଵା ଗୀର୍ଭିରୁରୁକ୍ଷଯା ହଵ୍ଯଵାହଂ ସମୀଧିରେ । ଯଜିଷ୍ଠଂ ମାନୁଷେ ଜନେ
ତୁମକୁ, ହବ୍ୟବାହକ, ବିସ୍ତୃତ ଘରମାନେରେ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଇଛି; ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ତୁମେ।
ଇତି ଵା ଇତି ମେ ମନୋ ଗାମଶ୍ଵଂ ସନୁଯାମିତି । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ମୋ ମନ ଭାବେ—'ମୁଁ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ପାଉ'। ହୋଇପାରେ ମୁଁ ସୋମରସ ପିଇପାରିବି।
ପ୍ର ଵାତା ଇଵ ଦୋଧତ ଉନ୍ମା ପୀତା ଅଯଂସତ । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ମୋ ଚିନ୍ତା ଝଡ଼ ପରି ଉଡ଼ିଯାଉଛି, ଉତ୍ସାହିତ ଓ ମତ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି; ହୋଇପାରେ ମୁଁ ସୋମରସ ପିଇପାରିବି।
ଉନ୍ମା ପୀତା ଅଯଂସତ ରଥମଶ୍ଵା ଇଵାଶଵଃ । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ମୋର ମନ ଉଡିଯାଇଛି, ଯେପରି ଘୋଡାମାନେ ରଥକୁ ତେଜରେ ଟାଣିନେଇଯାନ୍ତି; ଶାୟଦ୍ ଏହା ସୋମର ପ୍ରଭାବ।
ଉପ ମା ମତିରସ୍ଥିତ ଵାଶ୍ରା ପୁତ୍ରମିଵ ପ୍ରିଯମ୍ । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ମୋର ଚିନ୍ତା ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଯେପରି ଗାଈ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବଛା ପାଖକୁ ଯାଏ; ଶାୟଦ୍ ଏହା ସୋମର ପ୍ରଭାବ।
ଅହଂ ତଷ୍ଟେଵ ଵନ୍ଧୁରଂ ପର୍ଯଚାମି ହୃଦା ମତିମ୍ । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ମୁଁ ଏକ କାମକୁ ନେଇ ତାଲଚିଅଛି କାମାରି ଭଳି, ହୃଦୟରେ ଜ୍ଞାନ ଖୋଜୁଛି; ଶାୟଦ୍ ଏହା ସୋମର ପ୍ରଭାବ।
ନହି ମେ ଅକ୍ଷିପଚ୍ଚନାଚ୍ଛାନ୍ତ୍ସୁଃ ପଞ୍ଚ କୃଷ୍ଟଯଃ । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ପାଞ୍ଚଟି ଜନଜାତି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଶାୟଦ୍ ଏହା ସୋମର ପ୍ରଭାବ।
ନହି ମେ ରୋଦସୀ ଉଭେ ଅନ୍ଯଂ ପକ୍ଷଂ ଚନ ପ୍ରତି । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ଏହି ଦୁଇଟି ଜଗତ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ରଖିପାରିନାହାନ୍ତି; ଶାୟଦ୍ ଏହା ସୋମର ପ୍ରଭାବ।
ଅଭି ଦ୍ଯାଂ ମହିନା ଭୁଵମଭୀମାଂ ପୃଥିଵୀଂ ମହୀମ୍ । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ମୁଁ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଆକାଶକୁ ଓ ଏହି ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ; ଶାୟଦ୍ ଏହା ସୋମର ପ୍ରଭାବ।
ହନ୍ତାହଂ ପୃଥିଵୀମିମାଂ ନି ଦଧାନୀହ ଵେହ ଵା । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ମୁଁ ଚାହିଲେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଏଠାରେ କିମ୍ବା ସେଠାରେ ରଖିପାରେ; ଶାୟଦ୍ ଏହା ସୋମର ପ୍ରଭାବ।
ଓଷମିତ୍ପୃଥିଵୀମହଂ ଜଙ୍ଘନାନୀହ ଵେହ ଵା । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ମୁଁ ଚାହିଲେ ପୃଥିବୀକୁ ଶୁଷ୍କ କରିପାରେ କିମ୍ବା ଏଠାରେ ସେଠାରେ ହଲାଇପାରେ; ଶାୟଦ୍ ଏହା ସୋମର ପ୍ରଭାବ।
ଦିଵି ମେ ଅନ୍ଯଃ ପକ୍ଷୋଽଧୋ ଅନ୍ଯମଚୀକୃଷମ୍ । କୁଵିତ୍ସୋମସ୍ଯାପାମିତି
ମୋର ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ ଆକାଶରେ, ଅନ୍ୟଟି ମୁଁ ତଳେ ରଖିଛି; ଶାୟଦ୍ ଏହା ସୋମର ପ୍ରଭାବ।