ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ବନ୍ଧୁମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଓ ନପଡ଼ୁଥିବା ଉଷଧିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ—ଏହି ଉଷଧିମାନେ ଯାହାକୁ ଆମେ ଦେଇ ଖୁଆଉଛୁ, ସେ ନଶ୍ୱର ହେଉନାହିଁ। ଏହି ଉଷଧିମାନେ, ସୋମଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହି, ଶତ-ଶତ ଭାବରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରଚୁର, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ହୃଦୟରେ ଅନୁକୂଳ ଇଛା ଓ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ। ଏହି ଉଷଧିମାନେ ମୃତ୍ତିକାରେ ସ୍ଥାପିତ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ—ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏହି ଜନକୁ ଦିଅ। ଆମେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଷଧି ଖୋଡ଼ୁଛୁ, ତାଙ୍କୁ ଖୋଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଉଷଧି ଅନ୍ଧିକ୍ଷତ ହେଉନାହିଁ; ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ଜନମାନେ ସମସ୍ତେ ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ। ନିକଟରେ ଶୁଣୁଥିବା ଉଷଧିମାନେ, ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିଥିବା ଉଷଧିମାନେ, ସମସ୍ତ ଉଷଧି ଏକଠା ହୋଇ ଏହି ଜନକୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଉଷଧିମାନେ ସୋମ ରାଜାଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥାଏ, ରାଜା, ଆମେ ସେଉଁଠି ଲୋକକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ। ଉଷଧିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତାଙ୍କ ମୂଳ ଆମର ଭିତି; ଏହି ଭିତି ଆମର ହେଉ, ଯେଉଁଠି ଆମେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଛୁ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—ଦେବତ୍ୱ ସହ ଆସ; ତୁମେ ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ପୂଷଣ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ମାରୁତ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ରହିଛ; ପର୍ଜନ୍ୟ ଆସି ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ। ଦ୍ରୁତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତୁ; ଆମକୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣୀ ଦେଉଛୁ। ବୃହସ୍ପତି, ଆମ ମନେ ରୋଗ ମୁକ୍ତ ଓ ପୋଷକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣୀ ବସାଅ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମେଘରୁ ମଧୁ ଝରିବା ପରି ବର୍ଷା ଆଣିପାରିବା। ଇନ୍ଦ୍ର, ମଧୁ ଝରା ଆମ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରଚୁର ଧନ ଦିଅ; ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅନୁସାରେ ପୂଜାରି ହିସାବରେ ବସ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପଚାର କର। ଋଷି ଅର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ପୂଜାରି ହିସାବରେ ବସିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ କୃପାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ସେ ଉପର ଓ ତଳ ଉପସାଗରରୁ ଦେବୀୟ ବର୍ଷା ଜଳ ପଠାଇଲେ। ଏହି ସାଗର ଓ ଉପର ଏକ, ଜଳ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକିଥିଲା; ଅର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ଦ୍ୱାରା ଶିଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୋଷକ ଜଳ ରହିଲା। ଦେବାପି, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜାରି ହିସାବରେ ଚୟନିତ, ଦୟାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ; ବୃହସ୍ପତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷା ଆଣିବା ବାଣୀ ଦେଲେ। ଦେବାପି, ଚମକିଲେ, ଅଗ୍ନି, ଅର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ମାନବ ପୂଜାରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କରେ ସମ୍ମାନିତ—ପର୍ଜନ୍ୟକୁ ବର୍ଷା ଦେବାକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଯେଉଁଠି ବଳି କରିଥିଲେ, ଅତି ପ୍ରାର୍ଥିତ ରୋହିଦାସ୍ୱ, ଆମକୁ ହଜାର ଉପହାର ଦିଅ; ଆମ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଆସ। ଏହି ନବ୍ୱେ ନବ୍ୱେ ଉପହାର, ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ନଉ ଅଧିକ, ତୁମ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଛି, ଏବଂ ହଜାର ଅଧିକ; ଏଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଅ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆମ ପାଇଁ ଆକାଶରୁ ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷା ଆଣ। ଏହି ନବ୍ୱେ ହଜାର ଉପହାର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଅଂଶ ଭାବରେ ପଠାଅ; ଉଚିତ ପଥ ଜାଣି, ଦିବ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରେ ରଖ। ଅଗ୍ନି, ଶତ୍ରୁତା ଦୂର କର, ବାଧା ଉଡ଼ାଅ, ଅପମାନ ଓ ଦୃଷ୍ଟ ଦେବମାନେ ଦୂର କର; ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶ ଉପସାଗରରୁ ଆମକୁ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଓ ଭୂମି ଦିଅ। ଏହି ସମୟରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—କିଏ ଆମର ଉପହାରକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କରିବେ, ବିସ୍ତୃତ ପୃଷ୍ଠ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେବେ? କିଏ ପ୍ରଭାତରେ ବଜ୍ରକୁ ତିଆରି କରିବେ, ବୃତ୍ର ନାଶକ, ଦାତାର ଶକ୍ତି ସହ? ସେ, ଚମକ ଓ ଦୀପ୍ତି ସହ, ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଛି; ଦିବ୍ୟତାର ବିସ୍ତୃତ ଆସନରେ ବସିଛି। ସେ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେ ସହ ତାଙ୍କ ଭାଇର ମାୟାକୁ ଜୟ କରିଛି, ସପ୍ତମ ଭାଇ। ସେ ପୁରସ୍କାର ଆଣିଛି, ବାଧା ଜୟ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପରିକ୍ରମା କରି; ଦୂର ଓ ନିକଟ ଦେଇଥାଏ, ଗୁପ୍ତ ଜାଣିଥାଏ, ଦୃଷ୍ଟ ଦେବମାନେ ନାଶ କରିଥାଏ। ସେ, ଯୁବ, ଭୂମି ଓ ଗାଁ ଦେଇଛି, ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ; ଯେଉଁଠି ଯୁକ୍ତ ଘୋଡ଼ ଓ ପାଦ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘୋଡ଼ ଘି ଟାଣିଥାଏ। ସେ, ରୁଦ୍ରମାନେ ସହ, କ୍ଷତି ଦୂର କରି, ରିଭୁମାନେ ସହ, ମୃତ୍ୟୁ ନିବାସ ଛାଡ଼ି ଆସିଛି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସେ ମୃଦୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଦେଖାଇଛି, ଖାଦ୍ୟ ଆଣି ଗୁପ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଛି। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାସା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ତିନି ମୁଣ୍ଡି ଅଧିପତି, ଦମନ କରିଛି; ତ୍ରିତା, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ, ଜଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୂକରକୁ ଆଘାତ କରିଛି। ସେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଧା, ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଛି; ସେ, ସର୍ବାଧିକ ଶୂର, ନହୁଷ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ଶତ୍ରୁକୁ ଆଘାତ କରି ଦୃଷ୍ଟମାନେ ନାଶ କରିଛି। ସେ, ମେଘ ପରି, ଆମ ଘର ପାଇଁ ଚାରା ଆଣିଛି, ପଥ ଜାଣି; ଚନ୍ଦ୍ର ପାଖରେ ଶରୀର ସହ ବସିଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗରୁଡ଼ ଦୃତ ଶତ୍ରୁକୁ ଆଘାତ କରିଛି। ସେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ କୁତ୍ସା ପାଇଁ ଶୁଷ୍ଣାକୁ ଦୂର କରି, କଞ୍ଜୁସ ଜନକୁ ଜୟ କରିଛି; ସେ କବି, ପ୍ରଶଂସିତ, ଉପହାର ଆଣିଥିବା ଜନକୁ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନେଇଛି। ସେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରି, କୃପାଶୀଳ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବରୁଣ ପରି, ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ; ଯୁବ, ନୀତିର ରକ୍ଷକ, ଅଜାଣା ମାପିଥାଏ, ଚାରି ପାଦର ଗତି ଜାଣିଥାଏ। ଉଷିଜର ପୁତ୍ର ରିଜିଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ, ପିପ୍ରୁର ଦୁର୍ଗକୁ ବଳରେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ; ସୋମ ପିଇ ଗୀତରେ ଚମକିଲେ, ରୂପରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏପରି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର, ମହାତ୍ୱ ପାଇଁ, ମୃଦୁ ଜନ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଖକୁ ପଦ ଦେଇ ଆସେ; ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ଆମକୁ କୁଶଳ, ଶକ୍ତି, ପୋଷଣ ଓ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଆଣିଥାଏ। ଏବେ ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମର ଧନକୁ ଦୃଢ଼ କର; ଏଠାରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଆମର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୋମ ପିଅ।