ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ପବିତ୍ର ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାର୍ଥନାରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷି ମାନେ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କୁ କୃପା କରିବା ପାଇଁ ଡାକୁଛନ୍ତି—ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ରଥପତି, ଭାଗ, ରିଭୁ, ବଜ, ରିଭୁକ୍ଷଣ, ପାରିଜ୍ମନ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି। ରିଭୁ ଓ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା, ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ପ୍ରଶଂସା ହୁଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ କୀର୍ତି ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅବିରତ ଶକ୍ତି ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଏହି ଜନମାନସଙ୍କ ପାଇଁ ଚକ୍ର ଓ ତାଳ ଏକତ୍ର କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ମହାନ କୀର୍ତି, ବିପୁଳ ଧନ, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଫଳ ମିଳିବାର ଅନୁରୋଧ ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପ୍ରଶଂସା ଦିଆଯାଏ—ତାଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ ଏହି ହୃଦୟର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରିତ ପ୍ରାର୍ଥନା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ତୁତି ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଏକତାରେ ଗଢ଼ା, ରଥପରି ସୁନିର୍ମିତ। ରିଭୁମାନଙ୍କର ସମ୍ପଦ ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଚକ୍ରରେ ଘୂରେ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିଫଳ ନୁହେଁ, ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ଦାନଶୀଳ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ପଞ୍ଚଶତ ଯାନକୁ ଯୋଗାଇ ତାଙ୍କର ମାର୍ଗ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ସତ୍ତରି ସାତଟି ଯାନ ଏଠାରେ ଯୋଜାଯାଇଛି; ସେମାନେ ଏକ ସମୟରେ ଚଳିତ, ଏକ ସମୟରେ ଭୂମିରେ, ଏକ ସମୟରେ ମାୟାରେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଖୋଲିଯାଏ—ଏଠାରେ ପ୍ରେସିଂ ଶିଳାମାନେ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ କଥା କହୁଛୁ। ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶିଳାମାନଙ୍କୁ, ଶବ୍ଦକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥାଏ। ଶିଳାମାନେ ଶତବର୍ଷ, ଶହେଜ ଦିନ ଆଉଜ କରୁଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସୁନ୍ଦର ଶିଳାମାନେ ସୌମ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ହୋତା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଅର୍ପଣ ପ୍ରେସ୍ କରାଯାଏ। ଏହି ଶିଳାମାନେ ମଧୁ ଜାଣିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାପ ଦେଇ ମାଂସ ପ୍ରେସ୍ କରନ୍ତି। ଲାଲ ଚେହେରା ଗଛର ଏକ ଶାଖା ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭମାନେ ବସି, ସୋମର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ମଧୁର ମଦରେ ମସ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି ଉଚ୍ଚ୍ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ସୁକୁମାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ସହୋଦରୀମାନେ ସହିତ ଭୂମିକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ସୁନ୍ଦର ପଖ ଥିବା ଶିଳାମାନେ କଥା କହନ୍ତି, ଉପରେ କଳା ଶିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ଗତିରେ ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ତଳକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଅନେକ ଝରଣା ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଚମକି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବହି ନେଉଛି। ଏହି ଶିଳାମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଯୋଗ ଧରି ଚଳିତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ସାହିତ। ସେମାନେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ବେଳେ ଘୋଡ଼ାର ହିଙ୍ଗାର ପରି ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦଶ ଦଶିଆଁ ଶିଳା, ଦଶ ପାଶ, ଦଶ ଯୋକ୍, ଦଶ ସ୍ପାନ୍; ଦଶ ଚାବୁକ ଏବଂ ଦଶ ଯୋକ୍ଧାରୀ ଏହି ଜନମାନସଙ୍କ ଭାର ବହନ କରନ୍ତି। ଏହି ଶିଳାମାନେ ଦଶ ଦଳରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଆନନ୍ଦମୟ। ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ମଧୁର ସୋମ ରସ ଦାନ କରିଛନ୍ତି। ସୋମରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦୁଇ ବାଏ ଘୋଡ଼ା ଆସି, ଗାୟ ଉପରେ ବସି ସୋମ ଦୁଧ ଚୋଷନ୍ତି। ଏହି ସୋମ ପାନ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ବିକାଶ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୁଏ। ତୁମର ଭାଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅବିନାଶୀ, ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଅକ୍ଷୟ। ରୈବତର ଦୀପ୍ତି ପରି ଦୃଢ଼ ହୁଅ, ଏହି ଶିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଶିଳାମାନେ ଦୃଢ଼, ଅଶ୍ରାନ୍ତ, ଅଚଳ, ଅମୃତ, ଅବିଚଳିତ, ଅଜର, ସୁସ୍ଥ, ଅପୂରିତ ଏବଂ ତୃଷ୍ଣାହୀନ। ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ ନିରାପଦ ଚାହିଁ ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ତୁମକୁ ଯୋକ୍ କରିଥିଲେ। ସୁନାର ରଙ୍ଗରେ, ସୁନାର ଗତିରେ ତୁମେ ଦିଗ୍ଗଜିତ ଧ୍ୱନି କରିଥିଲ। ଏହି ଶିଳାମାନେ ମୁକ୍ତି ସମୟରେ ଘୋଡ଼ାର ହିଙ୍ଗାର ପରି ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି। ଧାନ ବିଆଁ ପରି ସୋମ ରସ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସଦା ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଅବିନାଶୀ। ପ୍ରେସିଂ ଓ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଏହି ଶିଳାମାନେ ମାଆକୁ ଖେଳୁଥିବା ପୁଅମାନେ ପରି ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି। ଏହି ଦକ୍ଷ ଶିଳାମାନେ ରସ ଚାପି ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଠାରୁ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଏଠାରେ ପୁରୁରବାସ ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଦୁଃଖ ଭରା ଆଲୋଚନା ଦେଖାଯାଏ। ପୁରୁରବାସ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି—ମନ ଦୃଢ଼ ରଖ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ ଆମେ ଏକାଠି କଥା ହେବାକୁ ଦିଅ। ଆମର ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟର୍ଥ ନୁହେଁ, ଏହା ଆମକୁ ସଉଭାଗ୍ୟ ଦେଉଛି। ଉର୍ବଶୀ କହନ୍ତି—ମୁଁ ତୁମ ଶବ୍ଦକୁ କ’ଣ କରିବି? ମୁଁ ପ୍ରଥମ ଉଷା ପରି ଚାଲିଯିବି। ହେ ପୁରୁରବାସ, ତୁମେ ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ। ମୁଁ ବାୟୁ ପରି ଅପ୍ରାପ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଗତି ବାଣ ପରି, ଶତ ଗାୟର ଦୌଡ଼ ପରି ଶୀଘ୍ର। ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ବୋହିଯାଏ, ଝରଣା ଜଳକୁ ଯେପରି ବିକୀରଣ କରେ। ଉର୍ବଶୀ କହନ୍ତି—ଧନଧାନ୍ୟ ସହିତ ସେ ଜଣେ ଝିଅ ଶ୍ୱଶୁର ଘରକୁ ଯାଏ, ଯଦି ଉଷା ଚାହେଁ, ନିକଟ ଘରରୁ। ମୁଁ ବେଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପଥ ମୁଡ଼ିଯାଏ, ରାତିରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି ବୈତସ ଦୋରୀରେ। ତିନିଥର ଦିନରେ ବୈତସ ଦୋରୀ ମୋତେ ବନ୍ଧିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଦେଇଛ। ପୁରୁରବାସ, ତୁମ ଚିହ୍ନ ପରେ, ଏହି ରାଜା, ମୋର ଶୂର, ସେଥିଲା ମୋର ଦେହ। ସେହି ଯୋଗାଯୋଗ ଦୟାମୟ, ହୃଦୟର ଦୃଶ୍ୟ ପରି, ଗଠିତ ନୁହେଁ, ଶୀଘ୍ର ଗତିର। ସେହି ଦୀପ୍ତିମାନ, ରକ୍ତିମ ମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାୟ ପରି। ମୋ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦେବୀମାନେ ଏକାଠି ବସିଥିଲେ, ଜଳମାନେ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ବଢ଼ିଲେ। ଦେବତାମାନେ ପୁରୁରବାସଙ୍କୁ ବଳିୟାନ କରିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁ ହନନ ପାଇଁ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଂକ୍ଷା ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି, ମୁଁ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେବା କରିଥିଲି।