ଏକ ଦିନ, ଋଷି ମନ୍ଦଳୀ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେମାନଙ୍କର କୃପା ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିବେଦନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୂରଦର୍ଶୀ, ଗଭୀର ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଜଗତ୍ର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଶେଷନାଗଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ—"ହେ ଶେଷ, ଆମ ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଷା, ଅମ୍ବରର ଗୃହମାନେ ଭିତରେ ଚଳିଛନ୍ତି, ଶମୀ ଓ ନହୂଷ ପ୍ରଭୃତି ଦୁଇ ପୁରୋହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଜାଗୃତ ହେଉନ୍ତୁ।" ସେମାନେ ପୁନି ପୂଷଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ—"ହେ ପୂଷଣ, ଆମ ଯାତ୍ରାକୁ ରକ୍ଷା କର। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଜଳର ପୁତ୍ର ଓ ବାୟୁ, ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ରହନ୍ତୁ। ଧନୀ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଛୁ; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା, ଯେଉଁମାନେ ସହଜରେ ଆହ୍ୱାନ ହେଉଛନ୍ତି, ଆମର ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତି, ନିର୍ଭୟ, ସ୍ୱୟଂ-ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଉଛି। ଅଦିତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୋଷହୀନ, ଯୁବତୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଗୃହପତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଶୋଭା ପାଉଛି। ପ୍ରାଚୀନ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷିମାନେ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଉପରକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି, ଦୂରଦର୍ଶୀ ହେଲେ; ଦାନଶୀଳ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଦେବତା ଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାନ ଦ୍ୟାଉଃ-ପୃଥିବୀ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳି ନାରୀ ସଦୃଶ, ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁ ଓ ଅପମାନରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ ମାନବ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥାଏ; ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବନା ସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ସବୁଠୁ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଶୀଘ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଗୌରବ ଅର୍ହ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଆର୍ୟମାନ୍, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ପରିଜ୍ମନ୍, ଶୀଘ୍ର ରୁଦ୍ର, ମାନବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ମାରୁତ, ପୁଷଣ, ଭାଗା—ସେମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ସହିତ ରାଜା। ରାତି ଓ ଜଳର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉଷା, ସମୃଦ୍ଧିର ଗୃହ ସହିତ ଆମ ସାଥି ହେଉନ୍ତୁ; ଗଭୀର ଜଳରେ ବସିଥିବା ବୁଧ୍ନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ। ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହିତ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ; ଧନ ଅଭିଲାଷୀ ଲୋକ ମରୁଭୂମି ପରି କଷ୍ଟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତୁ। ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ରଥପତି, ଭାଗା, ରିଭୁ, ବଜ, ରିଭୁକ୍ଷଣ, ପରିଜ୍ମନ୍ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତାମାନେ ଦୟାଳୁ ହେଉନ୍ତୁ। ରିଭୁ, ରିଭୁକ୍ଷଣ, ଦକ୍ଷ ରିଭୁଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସ ତାଙ୍କ ପାଇଁ; ସେମାନଙ୍କର ଗୀତ ଅତୁଳନୀୟ, ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ମାନବମାନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସବିତା ଦେବ, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଦିଅ; ଏଥିପାଇଁ ଦାତାମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଏହି ଜନମାନେ ପାଇଁ ଚକ୍ର ଓ ତୀର ଗଢ଼। ଦ୍ୟାଉଃ-ପୃଥିବୀ, ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ପାଇଁ ମହାନ ସୁଖ, ପ୍ରଶଂସା ଓ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଷ୍ଟୁତି ତୁମ ପାଇଁ କହାଗଲା, ଯଦିଓ ଏହା ଛୋଟ, ତଥାପି ଏହା ତୁମ ଦୟା ପାଇଁ। ସଦା ଆମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅ, ଦୟାଳୁ ହେଉ। ଏହି ଷ୍ଟୁତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପରି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି; ଏହା ଏକତା ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ଗଢ଼ା, ରଥ ପରି ଦୃଢ଼। ସେମାନଙ୍କ ଧନ, ସୁନା ଯୋକ୍ତା, ଦ୍ରୁତ ଚକ୍ର ଭଳି, ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚେ। ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା, ବିସ୍ତୃତ ବାହୁବଳୀ, ଦାନଶୀଳଙ୍କ ପାଇଁ; ସେମାନେ ପଞ୍ଚଶତ ଯୋକ୍ତା ଯୋଗାଇ ତାଙ୍କ ପଥକୁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠି, ସତତରେ ସତ୍ତରି ସାଥି ଯୋକ୍ତା; ସେମାନେ ଏକାଥିରେ ଚଳି, ଭୂମି ଓ ମାୟା ଏକାଥିରେ ଚଳିଥାଏ। ଏଠି, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ କଥା କହୁଛନ୍ତି; ତୁମର କଥା ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ହେଉ। ଯେତେବେଳେ ପାହାଡ଼ ପରି ଶିଳାମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ଦୁଧର ଗୀତ ଓ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ। ଏହି ଶିଳାମାନେ ଶତ ବର୍ଷ, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଥା କହୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ହୋତାର ନୂତନ ଦାନ ଚାପିଥିଲେ। ଏହି ଶିଳାମାନେ ମଧୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ରସ ଚାପିଥାନ୍ତି। ଲାଲ ଗଛ ଶାଖାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଳାମାନେ ସୋମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରି କୁହୁଛନ୍ତି। ମଧୁର ରସରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଶିଳାମାନେ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ଭୂମିରେ ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି। ଶୁଭ୍ର ପଙ୍ଖୀ ଶିଳାମାନେ କଥା କହିଛନ୍ତି; କଳା ଶିଳାମାନେ ଉପରୁ ଧ୍ୱନି କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଅନେକ ଝରଣା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓତେ। ଏହି ଦୃଢ଼ ଶିଳାମାନେ ଏକାଠି ଯୋକ୍ତା; ସେମାନେ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହିତ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣ, ଘୋଡ଼ାର ହ୍ରେଷା ପରି। ତଳ, ପାର୍ଶ୍ୱ, ଯୋକ୍ତା, ଅନ୍ତରାଳ—ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଦଶ ଦଶ; ଦଶ ଚାବୁକ, ଅବିନଶୀ, ଦଶ ଯୋକ୍ତା ଏହି ଭାର ବହନ କରନ୍ତି। ଦଶ ଦଳ ଥିବା ଏହି ଶିଳାମାନେ ଦୃତ ଗତିରେ ଚଳନ୍ତି; ସେମାନେ ସୋମର ପ୍ରଥମ ଆସ୍ୱାଦ କରିଛନ୍ତି—ଏହି ରସର ସାର। ସୋମରୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇ ଧୂସର ଘୋଡ଼ା ଆସି, ରସ ଚାପି, ଗାୟ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହି ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ସୋମ ଦୁଧ ଖାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ। ତୁମର ଅଂଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କେବେ ଶୁଷ୍କ ନୁହେଁ, ସଦା ଉପସ୍ଥିତ। ରୈବତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପରି ଦୃଢ଼ ରୁହ, ହେ ଶିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଶିଳାମାନେ ଅକ୍ଷୟ, ଅଚଳ, ଅମର; ସେମାନେ ଅବିନଶୀ, ସୁସ୍ଥିର, ବିଶାଳ, ସମୃଦ୍ଧ, ଅତୃପ୍ତ, ତୃଷ୍ଣାହୀନ। ସତ୍ୟ, ପୂର୍ବଜମାନେ ସୁରକ୍ଷା ଅଭିଲାଷାରେ ପ୍ରତିୟୁଗରେ ତୁମକୁ ଯୋକ୍ତା ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି। ଅବିନଶୀ, ସୁନା ରଙ୍ଗରେ, ସୁନା ଗତିରେ, ସେମାନେ ଦ୍ୟାଉଃ-ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି। ଏପରି ଶିଳାମାନେ ମୁକ୍ତି ସମୟରେ କଥା କହନ୍ତି, ଘୋଡ଼ାର ହ୍ରେଷା ପରି।