ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି। ବାୟୁରେ ଚଳିତ, ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ଅଗ୍ନି ତିନି ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ କରିଥାନ୍ତି, ସତର୍କ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉଭା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ରଥୀମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଭଳି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ଶିଖାଗୁଡିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନଭାବେ ଜ୍ୱଳନ କରେ। ଅଗ୍ନି ଜ୍ଞାନର ସୃଷ୍ଟା, ସଭାର ଶୋଭା, ଅଧ୍ୟୟନ କରାଉଥିବା ପୁରୋହିତ ଭାବରେ ପୂଜିତ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଚୟନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ପୁରୋହିତ ଭାବରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସଭାରେ ଚୟନ କରନ୍ତି; ମନୁସ୍ୟମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ସମୟରେ ପବିତ୍ର କୁଶ ଦେଇ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଭୂମିକା, ସହାୟକ ଭୂମିକା, ଯଜ୍ଞର ଦାୟିତ୍ୱ, ଆମନ୍ତ୍ରଣକାରୀ ଭୂମିକା, ଅଗ୍ନି ନିଜେ ଅଗ୍ନିକାରୀ, ଯଜ୍ଞର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ, ଘର ମାଲିକ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧୂପ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ କରି ସମର୍ପିତ କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଯଜ୍ଞରେ ଦୂତ ଭାବେ ଯାନ୍ତି, ଉପାସକଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କଥା ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେନ୍ତି। ଏହି ଚିନ୍ତା, ଏହି କଥା, ଏହି ଷ୍ଟୁତି, ଏହି ପ୍ରଶଂସା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଧନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରାଯାଉଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ଆପଣ କୁ ଅନନ୍ତ ଉନ୍ନତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଷ୍ଟୁତି, ନିତନୂତନ ଭାବରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଛି। ଅଗ୍ନି ନିତ୍ୟ ଆମ ହୃଦୟରେ ରହନ୍ତୁ, ଭକ୍ତା ଜନନୀ ଭଳି ନିଜ ପତିଙ୍କ ଘରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ରହନ୍ତୁ। ଯେଉଁଠି ଘୋଡା, ବଳ, ଅଂଗ, ଗାଈ, ଭେଡ଼ା ଅର୍ପଣ ଭାବରେ ଯଜ୍ଞ କୁ ଦିଆଯାଉଛି, ସୋମରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ନିକୁ ମୁଁ ମନରୁ ଏକ ଶୁଭ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଅଗ୍ନି, ତୁମ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ, ଘୃତ ହେଉ ଚମଚ ଭଳି, ସୋମ ହେଉ ପାତ୍ର ଭଳି। ବଳ, ଶୂରବିର, ପ୍ରସିଦ୍ଧି, ମହା ଯଶ ଦିଅ। ଏହିପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଯଜ୍ଞର ନାୟକ, ରଥୀ, ଜନସମୂହର ମୁଖ୍ୟ, ହୋତା, ଉପାସକଙ୍କ ଅତିଥି, ଚମକୁଥିବା ଅଗ୍ନି, ଶୁଷ୍କ କାଠରେ ଜ୍ୱଳିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉପାସନାର ଚିହ୍ନ, ଆକାଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା— ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଦୁଇ ଜନସମୂହ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ସଭାର ସମ୍ପାଦକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳ, ପ୍ରଭାତର ପୁରୋହିତ, ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ପିତଳୀ ଅଗ୍ନି ଘରର ପୁରୋହିତ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି। ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଚାହୁଁ, ଧନର ରକ୍ଷାକାରୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପଥ ଚାହୁଁ। ତାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଆମେ ତାଙ୍କର ଶାସନ ଚାହୁଁ। ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କରମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଜନସମୂହକୁ ଷ୍ଟୁତିରେ ବିକିରଣ କଲେ। ସତ୍ୟର ପଥ ବିଶାଳ, ଆକାଶ ଉଦାର, ଶ୍ରଦ୍ଧା ମହା, ପ୍ରଚୁର ହୋଇ ଦିଆଯାଉଛି। ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର, ଵରୁଣ ଏହାକୁ ବିଚାର କରିଛନ୍ତି; ଭାଗ ଓ ସବିତା ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବି ଏହାକୁ ବିଚାର କରିଛନ୍ତି। ରୁଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ନଦୀମାନେ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ବୋଉ ଚାଲିଥାନ୍ତି। ଏହି ନଦୀମାନେ ବିସ୍ତୃତ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ସବୁକିଛି ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ସମସ୍ତ ଜନ, ଦେବ ଗୃଧ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷକମାନେ— ଏମାନେ ଭଳି ଵରୁଣ, ମିତ୍ର, ଆର୍ୟମାନ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନେ, ତୀବ୍ର ଦେବମାନେ ସମସ୍ତକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୁଜରେ ଉତ୍ସୁକ ଜନମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି; ସୂର୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଯାହା ପାଇଁ ନିପୁଣମାନେ ଯଥାଯଥିକ ହାତୁଡ଼ି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆସନରେ ଯୋଗ କରିଛନ୍ତି। ସୂର୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ଭୟଙ୍କର ବଳର ଗର୍ଭରୁ ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ତପତ୍ତି ହୋଇଥିବା ହାତୁଡ଼ି ଶତ୍ରୁକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ଦିନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କର; ନାୟକ, ଶୂରବିରଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ। ଯାହା ଦୟାଳୁ, ନିଜ ଷ୍ଟୁତିରେ, ନିଜ ଦଳରେ, ନିଜ ଯଶରେ ଆକାଶ ଶାସନ କରିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଯଶ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି— ବୃହସ୍ପତି, ବଳ, ସୋମରୁ ଜନିତ। ଅଥର୍ବାନ୍ ପ୍ରଥମେ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଉନ୍ନତି କରିଛନ୍ତି; ଭୃଗୁମାନେ ନିପୁଣତାରେ ବିଚାର କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ, ଦିବା-ପୃଥିବୀ, ବିଜ ଭରି, ନରଶଂସ, ଚତୁର୍ଫଳ ଯମ, ଅଦିତି, ଦେବତା ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ଧନ ଦେବା, ନିପୁଣ ଋଭୁ— ଦୁଇ ଜଗତ, ମାରୁତ, ବିଷ୍ଣୁ ଉପାସନା କରାଯାଉଛି। ଜ୍ଞାନୀ ନାଗ, ଦୂରଦ୍ରଷ୍ଟି ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଗଭୀର ନିବାସୀ ଆମ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସୂର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାତ, ଦିବାର ନିବାସରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା, ଦୁଇ ପୁରୋହିତ ଶମୀ ଓ ନହୂଷ ଏହି ଆହ୍ୱାନକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତୁ। ପୂଷଣ ଆମର ଯାତ୍ରାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଜଳର ପୁତ୍ର, ଏବଂ ବାୟୁ ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ଧନୀଙ୍କ ଶ୍ୱାସକୁ ପ୍ରଶଂସା କର; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ସହଜରେ ଆହ୍ୱାନ କରି ପଥରେ ଆମ ଡାକକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଆମେ ଷ୍ଟୁତିରେ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଉପରେ ନାୟକ, ଭୟ ନାହିଁ, ନିଜ ଯଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ, ଅଦିତି, ଦୋଷ ନାହିଁ, ଯୁବା, ଜ୍ଞାନୀ, ଘର ମାଲିକ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଅଙ୍ଗିରସ, ଜନ୍ମରେ, ପାଥରମାନେ, ଯଜ୍ଞକୁ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଉଠେଇଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଦୂରଦ୍ରଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି, ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି, ଦାନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟୁଟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି। ବିଶାଳ ଦିବା ଓ ପୃଥିବୀ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନନୀ ଭଳି, ଆମ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ଏମାନେ ଆମକୁ ଶତ୍ରୁରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଆମକୁ କ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ; ଯିଏ ଉଦାର ଚିନ୍ତାରେ, ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧି ମେଳାଇ, ଏହି ଅର୍ପଣରେ ଉପାସନା କରେ। ସମସ୍ତ ତୀବ୍ର ଦେବତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉପାସନାଯୋଗ୍ୟ; ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞରେ ସମ୍ମାନିତ।