ଏକ ସମୟର କଥା, ସୁକ୍ତିର ମହାପୁରୁଷ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦେହରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ପୁରୁଷଙ୍କ ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସୂର୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ। ମୁଁହରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଶ୍ୱାସରୁ ବାୟୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ମଧ୍ୟଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ମୁଣ୍ଡରୁ ଆକାଶ ଗଠିତ ହେଲା। ପାଦରୁ ପୃଥିବୀ ଏବଂ କାନରୁ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଉପଜିଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରାଗଲା। ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ବଳିଦାନ ସ୍ୱରୂପ ଦେବତାମାନେ ସପ୍ତଟି ବେଳା ଏବଂ ଏକୋଣେଶଟି ଅରଣି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କଲେ। ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବଳିଦାନ ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଥମ ଅତି ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା କଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତି, ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ବିଶ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ଘରେ ଘରେ, ଜଗ୍ରତ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଜେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଘରକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଦୟାଳୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଅଲୌକିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ ଅତିଥି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅରଣ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ କର୍ମକାର୍, ସମସ୍ତ ଜନଜାତିରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, କୌଶଳରେ କୁଶଳ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଜାଣିଥିବା ମୁନି। ତୁମେ ଧନର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ବିକଶିତ ହୁଏ। ତୁମର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ଅସନ, ଘୃତ ଭରା ସ୍ଥାନରେ, ଦେବମାନେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ତୁମର ଜ୍ୱାଲା ବର୍ଷାର ମେଘ ଭଳି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଖା ଉଷାର ଚିହ୍ନ ଭଳି, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତୁମେ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କର। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଯଜ୍ଞର ଗର୍ଭ ବହନ କରିଥିଲେ, ଜଳ ତୁମକୁ, ଅଗ୍ନି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ସବୁଠାରେ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ତୁମେ ତିନି ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଅ; ରଥିକମାନେ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମର ଅଜର ଜ୍ୱାଲା ଅଲଗା ଅଲଗା ଜଳେ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଜ୍ଞାନର କର୍ତ୍ତା, ସଭାର ଶୋଭା, ପୂଜାର ପ୍ରଧାନ, ଚିନ୍ତାର ପ୍ରେରକ ଏବଂ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ। ତୁମକୁ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ବାଛି ନିଆଯାଏ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ। ଅଗ୍ନି, ସଭାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜାର ପ୍ରଧାନ ଭାବରେ ବାଛନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ଉପାସକମାନେ ମନୁପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର ଦେଇ ତୁମକୁ ନିବେଦନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ତୁମର ପୂଜାର ଦାୟିତ୍ୱ, ସହାୟତା, ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୁମେ; ତୁମେ ଆମନ୍ତ୍ରକ, ତୁମେ ଅର୍ପଣକାରୀ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ନିୟନ୍ତା, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଘରର ଗୃହପତି। ଯେ କେହି ଅଗ୍ନିକୁ ଇଂଧନ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ ଦେଇ ପୂଜା କରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପୂଜାରୀ ହୁଅ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ଏହି ଶ୍ଲୋକ, ଏହି ସ୍ତୁତିଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ; ଧନ ଆଶା କରି, ସବୁବେଳେ ଉନ୍ନତି ଦେଇଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ତୁତି ଉପହାର ଦିଅ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ତୁତି, ନିତ୍ୟ ନୂତନ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଆମ ସ୍ତୁତି ଶୁଣନ୍ତୁ, ଆମ ହୃଦୟରେ ସଦା ବସନ୍ତୁ, ଯେପରି ଏକ ସଜା ନାରୀ ପତିଙ୍କ ଘରେ ଅନୁରାଗରେ ବସିଥାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱ, ବୃଷ, ଗାଈ, ମେଷ ଆଦି ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ଯେ ଅଗ୍ନି ସୋମର ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ମନରୁ ଶୁଭ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଅଗ୍ନି, ଏହି ଅର୍ପଣ ତୁମ ପାଇଁ; ଘୃତ ହେଉ ଚମଚ, ସୋମ ହେଉ ପାତ୍ର। ଆମକୁ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବୀରପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀମୟ, ବିରାଟ୍ ଯଶସ୍ବୀ ଧନ ଦିଅ। ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞର ସ୍ୱାମୀ, ରଥିକ, ପ୍ରଧାନ, ହୋତା, ଉପାସକଙ୍କ ଅତିଥି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୂଷ୍କ କାଠ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା, ବିରାଟ୍ ଚିହ୍ନ, ଆକାଶକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିବା, ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପାସନା ଦିଅ। ଦୁଇ ଜାତି ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଧର୍ମରେ ଅଚଳ ରଖିଛନ୍ତି, ସଭାର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ, ଉଷାଙ୍କ ପୂଜାରୀ, ଶକ୍ତିର ପୁଅ, ପିଙ୍ଗଳ ଗୃହପତି। ଆମେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ନିୟମିତା ଓ ଧନର ରକ୍ଷକଙ୍କ ମାର୍ଗ ଚାହୁଁଛୁ। ତାଙ୍କର ଆହ୍ୱାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ। ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କରମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ସେମାନେ ଦେବମାନେ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ। ସତ୍ୟର ମାର୍ଗ ବିରାଟ୍, ଆକାଶ ଉଦାର, ଭକ୍ତି ମହାନ। ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଛନ୍ତି; ଭାଗ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସବିତା ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଶୁଦ୍ଧ। ରୁଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ନଦୀମାନେ ବିସ୍ତାର ହେଉଛନ୍ତି, ଅଧିକ ଜଳ ବହାନ୍ତି। ସେ ବ୍ୟାପ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାର ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତ ମୁକ୍ତ। ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ଦିବ୍ୟ ଗୃଧ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୁଜାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି ଉତ୍ସାହୀମାନେ; ସୂର୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ପୁରୁଷରେ ଶକ୍ତି। ଦକ୍ଷ ତାଲିମ ଦେଇଛନ୍ତି ଉପଯୁକ୍ତ ବଜ୍ର, ମନୁଷ୍ୟ ସଭାରେ ଯୋଜିତ। ସୂର୍ୟ ବି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି; କାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟ ନାହିଁ। ଭୟଙ୍କର ବୃଷର ଗର୍ଭରୁ ଦିନେ ଦିନେ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପଛେ ହଟାଏ। ଆଜି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୀରମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ, ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କର। ଯେ ଦୟାଳୁ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂ ସମୂହ ସହିତ, ସ୍ୱୟଂ ତେଜରେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରେ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ବିରାଟ୍ ଯଶ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ବୃହସ୍ପତି, ବୃଷ, ସୋମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।