ପୁରାତନ କାଳରେ, ବିଶ୍ୱରେ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃତ୍ରଙ୍ଗ ସଂହାରକ, ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଡାକୁଥିଲୁ। ଏହି ସମୟରେ, କବି ସୂର୍ୟଙ୍କ ଗୃହରେ ଅମୂଲ୍ୟ ଜଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ସାତଟି ନଦୀ ତିନିଟି ପଥରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ତେଁଠି ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦ୍ରୁତ। ଭାରୁଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲିଦେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସିନ୍ଧୁ ତାଙ୍କର ତରଙ୍ଗ ସହ ବେଗରେ ଗଡ଼ିଆଁକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ପୃଥିବୀର ଢାଳ ଓ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଚଳିବାରେ ସବୁଠୁ ପ୍ରଥମ ଗତିଶୀଳା। ଏହି ସମୟରେ, ଆକାଶରେ ଏକ ଧ୍ୱନି ଉପରେ ଉଠି ଶବ୍ଦ କରେ, ଭୂମିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ସେ ତାଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିକୁ ଉଜ୍ୱଳତାରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ବଦଳରୁ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲେ ଯେପରି, ନଦୀ ଆସିଲେ, ସେ ବୃଷଭ ପରି ଗଜଗଜାଇ କରନ୍ତି। ଏହି ନଦୀକୁ ମାନେ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଆଗ୍ରହରେ ଥିବା ଗାଈମାନେ ପିଲା ବଢ଼ିକୁ ଦେଖି ଯେପରି ଦୌଡ଼ିଆସନ୍ତି, ସେପରି ନଦୀକୁ ମାନେ ଚାଲିଆସନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା ପରି ସେ ଉପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କେହି ପଛେଇ ନପଡ଼ନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ସରସ୍ୱତୀ, ସୁତୁଦ୍ରୀ, ପରୁଷ୍ଣୀ, ଆସିକ୍ନୀ, ମାରୁଦ୍ବୃଧା, ବିତସ୍ତା, ଅର୍ଜିକିୟା ଓ ସୁଶୋମା ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ। ତୃଷ୍ଟାମା, ସୁସର୍ତୁ, ରସା, ଶ୍ୱେତା, କୁଭା, ଗୋମତୀ, କ୍ରୁମୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ ନେଇ ଅଗ୍ରଗତି କରନ୍ତି। ଏହି ନଦୀ ଦ୍ରୁତ, ଉଜ୍ୱଳ, ମହାନ୍ତାରେ ଅପୂର୍ବ। ସେ ପୁରୁଣାକୁ ଦୂରେ ନେଇଯାନ୍ତି, ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି। ଅବିଚଳିତ ନଦୀ ବାଧାକୁ ଦୂର କରେ, ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖାଏ। ନଦୀ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ କମଳ, ତରୁଣୀ, ଧର୍ମିଣୀ ଓ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ନଦୀ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ପାଇଁ ମୃଦୁ ରଥ ଯୋଗ କରିଛି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମ୍ପ୍ରତିଯୋଗରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ତାଙ୍କର ମହିମା ଗାଯନ୍ତି—ଅବିଚଳ, ଉଜ୍ୱଳ ଓ ମହାନ୍ତ। ପ୍ରଭାତର ଶକ୍ତିରେ, ମାରୁତମାନେ ଆସନ୍ତୁ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତ, ଦୁଇ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରନ୍ତୁ। ଦିନ ଓ ରାତି ଯେପରି ଆମ ସହ ଚାଲିଥାଏ, ସେପରି ଆମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଆଲୋକର ପଥ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମ ରସ ତିଆରି କର, ଦକ୍ଷ ରଥି ପରି ପାଷାଣ ରସ ଚାପିବାରେ କୁଶଳ। ମହାନ୍ତା ଓ ବୀରତା ଦିଅ, ଧନ ଓ ଦ୍ରୁତ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ। ଏହି ରସ ପୂର୍ବରୁ ମନୁ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା; ଗୋଶାଳାରେ, ଅଶ୍ୱ ଗୃହରେ, ଯଜ୍ଞରେ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତି। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୂରେଇଯାଉ, ନାଶକମାନେ ଭଙ୍ଗ କର, ଅପମଙ୍ଗଳ ଅଟକାଇଦିଅ, ମୂର୍ଖତା ଦୂର କର। ଧନ ଓ ବୀର ସହିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ, ପାଷାଣମାନେ, ଭାରତଙ୍କୁ ଗୀତ ଦିଅ। ଆକାଶରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅତିଶୟ। ବାୟୁ, ସୋମ, ଅଗ୍ନି, ପିତୃମାନେ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପାଷାଣମାନେ ଗୌରବ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉ; ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଆକାଶରେ ଗଞ୍ଜିଉ। ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ଚାହିଁଥିବା ମଧୁ ତାଳି ମାଡ଼ନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୁଏ। ପାଷାଣମାନେ ସୋମ ଚାପିବାରେ କୁଶଳ, ରଥିମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ରସ ତିଆରି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁଧ ଧରି ଦେଉଛନ୍ତି, ଲୋକେ ହାତରେ ଆହୁତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକେ ହୋଇଯାନ୍ତି; ପାଷାଣମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ଚାପ। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଦେବଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ଧନ ଚାପିବାରେ ଲାଗନ୍ତୁ। ବଦଳରୁ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲେ ଯେପରି, ସେମାନଙ୍କର ବାଣୀ ଧନ ବର୍ଷା କରେ; ଯଜ୍ଞ କୁଶଳ ପୁରୋହିତ ପରି, ମାରୁତଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ପରି ତୁମେ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମୂହକୁ ଗାଉଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଉଜ୍ୱଳ। ତରୁଣମାନେ ମାରୁତଙ୍କ ପରି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୁଅନ୍ତି, ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ଅବିରତ ଚେତନାରେ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। ସେମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକେ, ମେଘ ଭଙ୍ଗ କରି ଦୃଢ଼ ଓ ମହିମାଶାଳୀ। ତୁମ ଗଭୀରତାରେ, ଜଳର ଶୟନପରି, କିଛି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ; ବଡ଼ କିଛି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞ ତୁମକୁ ନିକଟ କରେ, ଅର୍ପଣ ସହିତ, ସଭାରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହେବା ପରି। ତୁମେ ଯୋକ୍ତ ହେଉଛ, ପ୍ରଭାତର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛ; ଗୃଧ୍ର ପରି ସ୍ୱ-ପ୍ରଖ୍ୟାତ, ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ, ଯାତ୍ରାରେ ଦୃତ। ମାରୁତମାନେ, ଦୂରରୁ ସମ୍ବରଣଙ୍କ ଧନ ଆଣନ୍ତି, ଦାନଶୀଳଙ୍କ ଧନ ଜାଣି, ଦୂରରୁ ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଉଦୟ ହୁଏ, ମାରୁତଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ଧନୀ ଲୋକେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଦେବତାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ତାଙ୍କୁ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ଆଦିତ୍ୟ ନାମରେ କୃପାଳୁ; ସେମାନେ ଆମର ଚିନ୍ତାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ସେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ମହିମାରେ ଚଳନ୍ତି। ସ୍ୱୟଂ-ଶାସିତ ଋଷିମାନେ ପରି, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଜାଗ୍ରତ; ରାଜାମାନେ ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ଦୋଷହୀନ ଯୁବକ ପରି ସୁନ୍ଦର। ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଛାତି; ବାୟୁ ପରି ସ୍ୱ-ଯୁକ୍ତ ଓ କ୍ରିୟାଶୀଳ; ବୃଦ୍ଧ ପରି ଜ୍ଞାନୀ, ସୁନିବାସ, ସତ୍ୟ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିବା ସୋମ ପରି। ବାୟୁ ପରି ଦୃତ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି; ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧା ପରି ଦୃଢ଼; ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଶ୍ଲୋକ ପରି ଦାନଶୀଳ। ରଥର ଚକ୍ର ଓ ନାବି ପରି ଦୃଢ଼; ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ; ଚୟିତ ଯୁବକ ପରି ଘୃତ ଛିଟିଆଁ; ଗାୟକ ପରି ଗୀତ ପଢ଼ନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ପରି ଦୃତ, ରଥିମାନେ ପରି ଦାନଶୀଳ; ଜଳ ପରି ଧାରାରେ ଗତିଶୀଳ; ଅନେକ ରୂପରେ, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଚାଣ୍ଡି ପରି। ପିଷାଣ ପରି ଦୃତ, ନଦୀର ମାତା; ପାହାଡ଼ ପରି ଅଜୟ; ଶିଶୁ ପରି ଖେଳୁଥିବା, ସୁସଂସ୍କୃତ; ବଡ଼ ସେନା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଉଷାର ଆଲୋକ ପରି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଲଙ୍କୃତ; ଦୃତ, ଚିହ୍ନିତ; ନଦୀ ପରି ଚଳିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ; ଦୂର ଯାତ୍ରୀ ପରି ଦୂରୀ ମାପନ୍ତି।