ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ଦୟାର ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବ ଓ ବଳ ଦ୍ୱାରା ନାମୁଚି ଓ ମଖସ୍ୟୁ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାସମାନଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଋଷିଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଚଳ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମନୁଙ୍କ ପାଇଁ ରଥ ଯାଏଁ ମାର୍ଗ ସମତଳ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ଜୀବନର ପଥ ସୁଖଦ ଏବଂ ସୁନିର୍ମଳ ହେଉ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ଓ ପ୍ରଭାବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ହାତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସନ ଦେଇଦିଆଯାଇଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ବଳରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅଧୀନ କରିଥିଲେ। ଜଳମଝିରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର ଆବରଣ ବିଛାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଅଛି, ଗାୟମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଧ ଦିଅନ୍ତି, ତାହା ସମସ୍ତ କିଛି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପା। ଲୋକେ କେବେ କହନ୍ତି, “ସେ ଘୋଡ଼ାରୁ ଆସିଛନ୍ତି,” କିମ୍ବା “ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି”—ଏପରି ଅନେକ ଧାରଣା ହୁଏ। କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ଗୃହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା, ଯାଁଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା ଓ ସେ ତାଙ୍କ ମୂଳ ଅବଧାନ କରୁଛନ୍ତି। ପକ୍ଷୀମାନେ, ମହାପୁରୁଷ ଋଷିମାନେ, ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କର, ଆମକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ, ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ କର।” ମୁଁ ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଧନର ସ୍ତୁତି କରେ, ବା ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଖୋଜେ, ବା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ, ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୀ ଶୀଘ୍ରଗାମୀମାନେ କିମ୍ବା ଦାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ଆକାଶକୁ ଡାକିଥାନ୍ତି, ମହାନ ମନ ନେଇ ପୃଥିବୀକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥାନ ଦିଏ। ଏହି ଗାନ ଅମୃତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ନମ୍ରମାନେକୁ ଧନ ଦିଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଯଜ୍ଞ, ଦୁହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଆମକୁ ବସୁମାନଙ୍କ ଧନ ଶୀଘ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ। ସେହି ଦୂର ସ୍ଥାନକୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବିସ୍ତୃତ ଗୋଧନ ଭୂମି ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ଏକାଠି ମିଶି ଏହି ମହାନ, ହଜାର ଧାରା ବହୁଥିବା ମାତୃକୁ ଦୁହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ସଚୀ ପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ମିତ୍ର କର, ଯେଉଁ ଅଜୟ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା, ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ମହାବଳୀ ମଘବାନ୍, ଯିଏ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଜ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଭୃତ୍ର ସଂହାରୀ, ପୂର୍ବତନ କାଳର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନାମ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଆମେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଏବେ କବି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୃହରେ ଜଳର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା ଗାଇଲେ। ସାତ ନଦୀ ତିନି ପଥ ଦ୍ୱାରା ବହିଥିଲେ, ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଭାରୁଣ ତୁମ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲିଦେଲେ, ହେ ସିନ୍ଧୁ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମ ତରଙ୍ଗ ନେଇ ଦୃତ ଗତିରେ ବହିଯାଉଛ। ତୁମେ ପୃଥିବୀର ସ୍ଲୋପ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଗତି କର, ଯେତେବେଳେ ଚଳିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଥମ। ଆକାଶରେ ଧ୍ୱନି ଉଠେ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚାଲିଯାଏ; ସିନ୍ଧୁ ତାଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତି ତାରାମାନ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ମେଘରୁ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରି ତାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ, ସିନ୍ଧୁ ଏକ ବୃଷଭ ପରି ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି। ମାତାମାନେ ଏକ ଛୋଟ ମଝିଆ ପଶୁ ପରି ଏହି ନଦୀ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଆସନ୍ତି, ଦୁଧ ଦେବା ଗାୟ ପରି ଉତ୍ସୁକ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା ପରି ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସର କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦୃତ ଗତିରେ କେହି ପଛେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ସରସ୍ୱତୀ, ସୁତୁଦ୍ରୀ ଏବଂ ପରୁଷ୍ଣୀ ମୋର ଏହି ଶ୍ଲୋକରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ; ଆସିକ୍ନୀ, ମାରୁଦ୍ବୃଧା, ଵିତସ୍ତା, ଅର୍ଜିକିୟା, ସୁଶୋମା ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ତୃଷ୍ଟାମା, ସୁସର୍ତୁ, ରସା, ଶ୍ୱେତା, କୁଭା, ଗୋମତୀ ଓ କ୍ରୁମୁ—ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କ ରଥ ନେଇ ଅଗ୍ରଗତି କରନ୍ତି। ନଦୀ ଶୀଘ୍ର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟମୟ, ମହିମାରେ ବଡ଼, ପୁରୁଣାକୁ ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଗତିରେ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ। ନଦୀ ଅଶ୍ୱମୟ, ରଥମୟ, ସୁନ୍ଦର ଧାତୁ ଓ କୌଶଳରେ ଶୋଭିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁବତୀ, ଧର୍ମାନ୍ୱିତ, ଓ ମଧୁ ଭରିଥିବା। ନଦୀ ଅଶ୍ୱିନମାନେ ପାଇଁ ସ୍ମୂଥ ରଥ ଯୋଗ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମହାନତା ଆଜି ପ୍ରଶଂସିତ—ଅବିନାଶୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଓ ପ୍ରଭାଶାଳୀ। ମାରୁତମାନେ, ପ୍ରଭାତର ଶକ୍ତି ସହିତ ଆସନ୍ତୁ; ଇନ୍ଦ୍ର, ମାରୁତମାନେ, ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଆବୃତ କରନ୍ତୁ। ଦିନ ଓ ରାତି ଯେପରି ଆମ ସହ ଥାଏ, ତେଣୁ ଆମକୁ ଆସନ, ନିବାସ ଓ ଆଲୋକମୟ ପଥ ଦିଅନ୍ତୁ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଦିରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଦକ୍ଷ ରଥିର ପରି ପାଷାଣ ରସ ଚିପିବାକୁ ଦେଖାଯାଏ। ମହାନ ମାନ୍ୟବାନ୍ଧବମାନେ ବିଜୟ, ପ୍ରତାପ, ଧନ ଓ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ମଦିରା ପୂର୍ବ ଭଳି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ, ମନୁଙ୍କ ପଥ ଉପରେ। ଗୋଶାଳା, ଅଶ୍ୱଗୃହ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଉପାସକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତି। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୂର କର, ନାଶକମାନେ ଭାଙ୍ଗ, ଅପମାଙ୍ଗଳ ରୋକ, ମୂଢତା ଦୂର କର। ଦେବତାମାନେ, ଆମ ପାଇଁ ଶୂରବୀର ସହିତ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ; ପାଷାଣମାନେ, ଭାରତଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଆଣନ୍ତୁ। ଆକାଶ, ପ୍ରଭା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଅଗ୍ନି, ପିତୃମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଆପଣମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଗର୍ବ ଓ ପ୍ରଭାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଷାଣମାନେ ଆମ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉନ୍ତୁ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଆକାଶରେ ଗୁଞ୍ଜିଉ। ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଇଛିତ ମଧୁ ଆଣନ୍ତି, ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଏକତ୍ରିତ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ପାଷାଣମାନେ ସୋମ ଚିପିବାକୁ ଚାଲିଛନ୍ତି, ରଥିମାନେ ରସ ଉତ୍କ୍ଷେପ କରନ୍ତି।