ଏକ ସମୟର କଥା, ଗଭୀର ଗୁପ୍ତତାରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ। ଆରମ୍ଭରେ ଦୁଇଟି ମନ ଦୂରେ ହେଲା, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ଆଣ୍ଡ ଗର୍ଭରେ ରଖାଗଲା। ପିତା ନିଜ କନ୍ୟା ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ରଖି ସ୍ବୟଂ ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ର ବିସର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଘଟଣା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ, ସ୍ବୟଂଭୂ, ପବିତ୍ର ବାଣୀ ଓ ଗୃହପତି, ବ୍ରତର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ, ବୃଷଭ ଭଳି, ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଝାଗ ଛାଡ଼ିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ, ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା, ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଦାନ ଭଳି ଡାହାଣ ହାତ ଅଲଗା ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଚିହ୍ନିତ ଜଣେ ମୋତେ ଧରି ରହିଲେ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଉପବ୍ଦି ଆସିଲେ, ନଗ୍ନ ପୁରୁଷ ଭଳି ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ବସିଲେ। ସେ ଇଂଧନ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଖୋଜିଲେ, ସେ ସଦା ଯୁବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନବଗ୍ବମାନେ ସତ୍ୟ କଥା କହି ଶୀଘ୍ର କାନାୟାଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ଆସିଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇ ଆଶ୍ରୟ ଥିବା, ଗୋପାଳଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ଦାନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ମନେ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ସତ୍ୟ ଭଳି ନୂତନ ମିତ୍ରତା କାନାୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା; ପବିତ୍ର ରେଖା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆସି, ଶ୍ୱେତ ଗାୟ ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେଲେ। ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପଛରୁ ଚିହ୍ନିବା ସମୟରେ ଗାୟକ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ; ବସୁପୁତ୍ରମାନେ ସମ୍ପଦ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି ସବୁ ଧନ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ। ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥିବା ଅନେକ ଲୋକ ଅମର ପୁରସ୍କାର ଆଶା କରି ଏସିଥିଲେ। ସେମାନେ ବହୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଓ ଶୁଷ୍ଣଙ୍କ ଅଟୁଟ ବନ୍ଧନ ଉଦ୍ଘାଟିତ କଲେ। ଏହି ହେଉଛି ଏମିତି ଏକ ଉଜ୍ୱଳତା, ଯାହାର ନାମ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ ତିନି ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛନ୍ତି ଅଗ୍ନି, ଜାତବେଦାସ୍। ହେ ହୋତାର୍, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ପୁରୋହିତ, ଆମ ସ୍ତୁତି ଶୁଣ। ଏହି ଦୁଇଜଣ, ତୀବ୍ର ଓ ଉଜ୍ୱଳ କିରଣରେ, ହେ ଅଶ୍ୱିନୀ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ପୂଜିତ ହେଉ। ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ତୀର୍ଥରେ ଆନନ୍ଦ କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋମ ରସରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅ। ଏହି ପ୍ରଶଂସିତ ରାଜା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଗାୟକ, ନିଜ ସୀମା ଓ ଜଳ ଚାରିଏ ଦିଗ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ସେ ଡାଳରେ ଅଗ୍ନି ନଡ଼ାଇ, ଚକ୍ରର କିନାରା ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ଏକଟିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ। ଏହି ବୈତରଣୀ ଦୁଇ ସୀମା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉପାସକ, ନିତ୍ୟ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାୟ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦୁହିବାକୁ ଚାହିଲେ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଶ୍ଳୋକରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଆର୍ୟମାନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରକ୍ଷକଙ୍କ ସହ। ସେ ଆତ୍ମୀୟ, ଋଷି, ତୁମର ଚିନ୍ତାକୁ ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭରେ ରଖିଛନ୍ତି; ଗାୟକ ଏହାକୁ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ସେ ନାଭି ଆମର ହେଉ, ଦୂର କିମ୍ବା ନିକଟ; ପରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କିଛି ଉପାୟରେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି। ଏହି ମୋର ନାଭି, ଏହି ମୋର ଆସନ; ଏହିମାନେ ମୋର ଦେବତା, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅଟୁଟ। ଦ୍ୱିଜ, ସତ୍ୟର ପ୍ରଥମଜନ, ଏହି ନୂତନ ବଛୁଆ ଗାୟ ଦୁଧ ଦେଇଛି। ତାପରେ ମୃଦୁ, ଚଞ୍ଚଳ, ଉଜ୍ୱଳ ଏକଟି ହେବ; ଦୁଇ ଦିଗକୁ ଘୁରୁଥିବା, ସ୍ତୁତି ଆଶାରେ। ଯେତେବେଳେ ସିଧା ରେଖା, ଶିଶୁ ଭଳି ଜନ୍ମ ନେଇ, ମାତା ଦୃଢ଼ ଓ ବଢ଼ୁଥିବା ସନ୍ତାନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ। ତାପରେ ଗାୟମାନେ କାନାୟାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଅନୁସରଣ କଲେ, କୌଣସି କୁକୁରର ଭୂକା ଶୁଣି। ହେ ଦାନଶୀଳ, ଘୋଡ଼ାଘ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ସଫଳ ତୁମେ, ଆମ କଥା ଶୁଣ, ଏବଂ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଆମ ପାଇଁ ମହା ସମ୍ପଦ ଦିଅ, ଆମ ନାୟକମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ହରିବ, ତୁମ ଦୟା ଆମ ଉପରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ। ରାଜାମାନେ ଗାୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ସମୟରେ ସରଣ୍ୟୁ କବି ଜରଣ୍ୟୁ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ; ପ୍ରେରିତ ଓ ପ୍ରିୟ ଲୋକ ତାଙ୍କର ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଯିବେ କିମ୍ବା ଅତିକ୍ରମ କରିବେ। ଏହି ମହାନ୍ତିର ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଆମେ ବ୍ୟର୍ଥ ଭାବେ ଚିତ୍କାର କରୁ, ସରଣ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଘୋଡ଼ା; ତୁମେ ଋଷି ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ। ଯଦି ତୁମର ମିତ୍ରତା ଓ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଆମେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କରିଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର, ଏକତାରେ ଏଉଁଥିବା, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଦାତା ପାଇଁ, ସତ୍ୟ ବାଣୀର ଜୟ ପାଇଁ। ସେ, ଗାୟକ, ଦେବତାମୟ, ଜଳମୟ, ଶୁଭ ବନ୍ଧୁ, ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ତୁତି ସହିତ; ସେ ସ୍ତୁତି ଓ ବାଣୀରେ ବଢ଼ୁନ୍ତୁ—ଏବେ ସେ ଶୁଭ୍ର ଗାୟର ଦୁଧ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ହେ ପୂଜ୍ୟ ଦେବଗଣ, ଏକତାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅ, ଆମ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ; ପୁରସ୍କାର ଦେଉଥିବା, ସ୍ୱାଧୀନ, ଅଚଳ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅବିଫଳ। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ହୋମ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଓ ଅମରତା ଚାହିଲେ, ଆଙ୍ଗିରସମାନେ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ; ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ମାନବତାର ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କର। ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ସତ୍ୟ ସହିତ ଘୋଷ ଛେଦ କଲେ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ବର୍ଷରେ ଗାୟ ମୁକ୍ତ କରିଲେ, ଆଙ୍ଗିରସମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ମାନବତାର ଦାନ ଗ୍ରହଣ କର। ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ କରିଲେ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଆଙ୍ଗିରସମାନେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଦିଅନ୍ତୁ; ମାନବତା ଗ୍ରହଣ କର। ଏହି ଜଣେ ତୁମ ଘରେ ମଧୁର କଥା କହିଛନ୍ତି, ହେ ଦେବପୁତ୍ର, ହେ ଋଷିମାନେ, ଶୁଣ; ଆଙ୍ଗିରସମାନେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାର୍ଥନା ଦିଅନ୍ତୁ; ମାନବତା ଗ୍ରହଣ କର। ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ତାଙ୍କର ଋଷିମାନେ, ଗଭୀର ଭୟରେ, ଅଗ୍ନି ଚାରିପାଖରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନବ ଓ ଦଶ ଗାୟ ଥିବା ଆଙ୍ଗିରସମାନେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସৰ্বଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସେମାନେ ପୁରସ୍କାର ଭରିତ ଝୁଣ୍ଡ ଓ ଅଶ୍ୱିନ୍ମାନେ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଆଠ କାନ ଥିବା, ହଜାର ଦେଇଥିବା, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଗିଛି। ଏବେ ଏହି ମନୁ ଜନ୍ମ ନିଅ, ଶିଶୁ ଭଳି ଉଠ; ଯିଏ ଏକ ସାଥିରେ ହଜାର ଓ ଶତ ଘୋଡ଼ା ଦେବାକୁ ଚାହେ। କେହି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି, ଆକାଶର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଭଳି; ସାବର୍ଣ୍ୟଙ୍କ ହୋମ ନଦୀ ଭଳି ବିସ୍ତାରିତ। ସେବକମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୋରକ୍ଷାରେ ଆମକୁ ସମ୍ମାନ କରିଛନ୍ତି; ତୁର୍ବଶା ଓ ଯଦୁ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି।