ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଋଷିମାନେ ମନ ଓ ପ୍ରାଣର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ କହିଛନ୍ତି—“ମନେ ଯେଉଁଠି ଏହି ଚଳନଶୀଳ ବିଶ୍ୱରେ ଦୂରକୁ ଭ୍ରମଣ କରିଛି, ଆମେ ଏହାକୁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଆଣିଛୁ, ଯାହାଁ ଏହା ବାସ କରିବ ଓ ଜୀବନ ଲାଭ କରିବ। ଯେଉଁଠି ମନ ଦୂର ଦେଶକୁ ଗଲା, ସେଉଁଠାରୁ ଆମେ ଏହାକୁ ଆଣି ଏଠାରେ ରଖୁଛୁ, ଯାହାଁ ଏହା ଜୀବନ ଓ ନିବାସ ପାଇଁ ରହିବ। ଯେଉଁଠି ମନ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଚିନ୍ତାରେ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲା, ଆମେ ଏହାକୁ ଏଠାରେ ଆଣି ରଖୁଛୁ, ଯାହାଁ ଏହା ଜୀବନ ଓ ନିବାସ ପାଇଁ ରହିବ।" ଏହାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଣକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ନେବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—"ଆମେ ପ୍ରାଣକୁ ଏପର ପାରେ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯେପରି ଏକ ଦକ୍ଷ ରଥୀ ରଥ ଚଳାଏ। ହେ ଦେବତାମାନେ, କ୍ଷୟ ଦୂରେ ଯାଉ, ବିନାଶ ଦୂରେ ହଟୁ। ଗୀତ, ଧନ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ଆମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଗାୟକ ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କଥା ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, ବିନାଶ ଦୂରେ ଯାଉ। ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ପ୍ରବଳ ଓ ବୀର୍ୟଶାଳୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଗାୟକ ଆମ ପାଇଁ ସବୁ ଜାଣନ୍ତୁ, ବିନାଶ ଦୂରେ ଯାଉ।" "ହେ ସୋମ, ଆମକୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦିଅନାହିଁ; ଆମେ ଶୁଭ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଦେବତାମାନେ ଆମ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ପାଖରେ ରଖନ୍ତୁ, ବିନାଶ ଦୂରେ ଯାଉ। ଜୀବନଦାତା, ଆମର ମନକୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ଧାରଣ କର; ଆମ ପାଇଁ ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢାଅ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଘୃତରେ ଆମ ଦେହକୁ ପୋଷଣ କର।" "ଜୀବନଦାତା, ଆମ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଫେରାଅ, ପୁଣି ପ୍ରାଣକୁ ଏଠାରେ ଆଣିଦିଅ, ଯେଉଁଠି ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରିବା; ଅନୁମତି ଦେବୀ, ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅ।" "ପୃଥିବୀ ପୁଣି ଆମକୁ ଜୀବନ ଦିଅ, ଦିବ୍ୟ ଆକାଶ ଓ ବାୟୁ ଆମକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦିଅ। ସୋମ ଆମ ଦେହକୁ ପୁଣି ଆଣିଦିଅ, ପୁଷଣ ଆମକୁ ପଥ ଓ ଶୁଭ ଦିଅ।" "ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ସତ୍ୟର ନିକଟ ଓ ଯୁବତୀ ମାଆମାନେ, ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି କିଛି ଅପମାନ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅଛି, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଭୂମି ଏହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଏହା ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ରହୁନାହିଁ।" "ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ ଥର ଔଷଧମାନେ ଆକାଶରେ ଗତି କରନ୍ତି; ଏକ ଭୂମି ଉପରେ ଚାଲେ। ଯଦି କିଛି ଅପମାନ ଅଛି, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଭୂମି ଏହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଉ।" "ଇନ୍ଦ୍ର, ଗାଈ ଓ ଯାନବାହନକୁ ନେତୃତ୍ୱ କର, ଯେଉଁମାନେ ଉଶୀନରମାନେ ରଥ ଆଣିଥିଲେ। ଯଦି କିଛି ଅପମାନ ଅଛି, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଭୂମି ଏହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ।" "ଆମେ ବଳବାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଆସିଛୁ, ଯେଉଁମାନେ ମହାନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସମ୍ମାନ ସହିତ। ଅପରାଜିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ସତ୍ୟ ରଥପତିଙ୍କୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ।" "ଯିଏ ପବିତ୍ରତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ମହିଷ ପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପବିତ୍ର।" "ଯାହାଙ୍କ ନିୟମରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ବଢ଼ିବା, ପଞ୍ଚ ଜନ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ଫଳ-ଫୁଲ ହୁଏ, ସ୍ୱର୍ଗ ପରି।" "ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସଭା ଓ ରଥ ଉପରେ ରାଜ୍ୟକୁ ଧାରଣ କର, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଦେଖାଯାଉ।" "ତୁମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଲାଲ ଘୋଡ଼ାକୁ ଜଳକୁ ଯୋକ୍ତ କର; ପଣିମାନେକୁ ଜୟ କରିଛ, ରାଜା, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ।" "ଏହିଜଣ ମାଆଁଠାରେ ଆସିଛି, ସେଉଁଠି ବାପାଁଠାରେ, ଏହିଜଣ ଜୀବନ ଠାରେ; ଏହି ତୁମ ଗତି, ହେ ସୁବନ୍ଧୁ, ଆଗକୁ ଯାଅ, ବାହାରିଆ।" "ଯେପରି ତିନି ଦଳିରେ ଯୋକ୍ତି ଧରି ରଥକୁ ବାନ୍ଧନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ମନକୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ଧାରଣ କରୁଛି, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ।" "ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ଯେପରି ଗଛମାନେକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ମନକୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ଧାରଣ କରୁଛି, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ।" "ଯେ ମନ ମୁଁ ଯମ, ବୈବସ୍ବତ, ସୁବନ୍ଧୁଠାରୁ ନେଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଫେରାଉଛି ଜୀବନ ପାଇଁ, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ।" "ପବନ ତଳକୁ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳକୁ ଅସ୍ତଞ୍ଗତ ହୁଏ; ଗାଈ ତଳକୁ ଦୁଧ ଦିଏ—ଏପରି ତୁମ ରୋଗ ତଳକୁ ଯାଉ।" "ଏହି ମୋ ହାତ ଦିବ୍ୟ, ଏହି ଅଧିକ ଦିବ୍ୟ; ଏହି ହାତ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶକ, ସ୍ପର୍ଶରେ ଶୁଭ।" ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସାମୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ କହନ୍ତି—"ଏହା ହେଉଛି ତୀବ୍ର, ପ୍ରଶଂସିତ ବାଣୀ, ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ, ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛା ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ; ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଦୟାଳୁ ପିତାମାତା ସେଉଁଠି ରକ୍ଷା କଲେ, ସେ ସପ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ବଳିବେଦୀରେ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ।" "ସେ ଦାନ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କଲେ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବେଦୀକୁ ମାପିଲେ; ଉତ୍ସାହରେ, ପ୍ରଶଂସିତ ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଧାରାପରି ବୀଜ ପ୍ରବାହ କଲେ।" "ଯେଉଁମାନେଙ୍କ ନିବେଦନରେ ମନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ, ଶୀଘ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ବଳଶାଳୀ ଧନୁର୍ବାଣ ସହିତ ଦୁଇ ହାତକୁ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି।" "ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ଧକାରମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଡାକୁଛି, ହେ ଅଶ୍ୱିନ୍ସ, ସ୍ୱର୍ଗସନ୍ତାନ; ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ, ମୋ ଭୋଜନକୁ ଆସ, ଉତ୍ସୁକ ହୁଅ, ମୋତେ ଭୁଲିଯିଅନାହିଁ, ହେ ନେତାମାନେ।" "ତାଙ୍କର ବୀରତାମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଓ ଉତ୍ତମ, ଯାହା ପୁରୁଷମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିନାହାନ୍ତି; ଯାହା ଝିଅ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ପୁଣି ଉଠାଯାଏ, ଧାରକଙ୍କ ଆଧାର।" "ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ହେଲା, ଯୁବତୀ ମଧ୍ୟରେ ପିତାଙ୍କ ଆଶା; ଦୁଇ ମନ ଆରମ୍ଭରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା, ସୁନିର୍ମିତ ବୀଜ ଗର୍ଭରେ ରଖାଗଲା।" "ଯେତେବେଳେ ପିତା ନିଜ କନ୍ୟା ଉପରେ ମନ ରଖି ବୀଜ ଢାଳିଲେ, ଦେବତାମାନେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ପବିତ୍ର ବାଣୀ ଓ ଗୃହପତି, ବ୍ରତର ରକ୍ଷକ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ।