ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ବହୁତ ଭକ୍ତି ଓ ଆଶାର ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସୋମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ହେ ସୋମ! ତୁମର ନିୟମରେ ଆମ ପ୍ରାଣ ଓ ମନ ଆମ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହୁ, ଆମେ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉ।” କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ମନ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଏ। ତେଣୁ ଋଷିମାନେ ପୁନି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ଯଦି ତୁମର ମନ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଇଛି, ଆମେ ଏହାକୁ ଏଠାରେ, ଜୀବନ ଓ ନିବାସ ପାଇଁ ଫେରାଇ ଆଣୁଛୁ। ଯଦି ମନ ଆକାଶ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀକୁ ଚାଲିଯାଇଛି, ଏହାକୁ ଆମେ ପୁନଃ ଏଠାରେ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ। ଚାରିଦିଗରେ ଯେଉଁଠି ମନ ଚାଲିଯାଇଛି, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ଜଳଧାରା, ପ୍ରଭାତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପାହାଡ଼, ଜଳବନ୍ଧୁ, ଉଦ୍ଭିଦ, ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ମନ ଭ୍ରମଣ କରିଛି, ଆମେ ଏହାକୁ ଏଠାରେ ଫେରାଇ ଆଣୁଛୁ, ଯେପରି ଏହା ଆମ ଶରୀରରେ ନିବାସ କରି ଆମକୁ ଜୀବନ ଦେଉ।” ଏହିପରି ମନ ଯେଉଁଠି ଅତୀତ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି, ସେଉଁଠୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏହାକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ। ତେବେ ଏହି ମନ ଆମ ସହିତ ରହିବ, ଆମେ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଓ ସୁସ୍ଥ ଥିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବୁ। ପରେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଜୀବନକୁ ଏପରି ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ରଥି ରଥକୁ ଚଳାଏ। ବୟସା ଓ ବିନାଶ ଦୂରେ ଯାଉ। ସଙ୍ଗୀତ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଆହାରରେ ଆମେ କ୍ୟାନ୍ତି ପାଉ, ଗାୟକ ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଭଲ ଜିନିଷକୁ ଧାରଣ କରୁନ୍ତୁ, ବିନାଶ ଦୂରେ ଯାଉ। ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍ ହେବାକୁ ଚାହୁଁ, ଯେପରି ଦିଗ୍ଗଜ ମେଘ, ପୃଥିବୀ, ଓ ପାହାଡ଼। ଗାୟକ ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ, ବିନାଶ ଦୂରେ ଯାଉ। ସୋମ, ଆମକୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନ ଦିଅ, ଆମେ ପ୍ରତିଦିନ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଦେବତାମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତୁ, ବିନାଶ ଦୂରେ ଯାଉ। ଜୀବନଦାତା, ଆମର ମନକୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ଧାରଣ କର, ଆମ ପାଇଁ ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ାଇ ଦିଅ। ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ, ଘୃତରେ ଆମ ଦେହକୁ ପୋଷଣ କର। ଜୀବନଦାତା, ଆମ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶ୍ୱାସକୁ ପୁନଃ ଦେଅ, ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଉ। ଅନୁମତି ଦେବୀ, ଆମକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ।” ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଛି—ପୃଥିବୀ, ଦିବ୍ୟ ଆକାଶ ଓ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଆମକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ। ସୋମ ଆମର ଦେହକୁ ପୁନଃ ଦିଅନ୍ତୁ, ପୂଷଣ ଆମକୁ ମାର୍ଗ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ଏହି ନିକଟ ଓ ଯୁବତୀ ମାଆମାନେ, ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି କିଛି ଅପମାନ, କ୍ଷତି ହୋଇଥାଏ, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଭୂମି ଏହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଅପମାନ ଲାଗି ନ ରହୁ। ଔଷଧମାନେ ଆକାଶରେ ଦୁଇ ଓ ତିନିଥର ଚଳାନ୍ତି, ଏକ ଭୂମିରେ ଚଳାନ୍ତି। ଯଦି କିଛି ଅପମାନ ମିଳିଥାଏ, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଭୂମି ଏହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଗି ନ ରହୁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଗାଈ ଓ ଯାନବାହନକୁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ କର, ଯେଉଁଠି ଉଶୀନରଙ୍କ ରଥ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଯଦି କିଛି ଅପମାନ ଥାଏ, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଭୂମି ଏହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଏହାପରେ ଋଷିମାନେ ମହାନ୍ ସଭାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ମହାନୁଭାବମାନେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନେ ନମ୍ରତା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥକୁ ଦେଖି, ଏହି ରଥର ସତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ। ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ମହିଷ ଭଳି ସକଳଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ରହେ। ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଉଲ୍ଲାସରେ ଫୁଲିଉଠିଛନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ଜନପଦ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ସଫଳ ହେଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ର ସଭାରେ ଓ ରଥାସନେ ଶାସନକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାମୟ ହେଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଲାଲ ଘୋଡ଼ାକୁ ଜଳରେ ଯୋଗାଅ, ପଣିମାନେକୁ ଜୟ କରିଛ, ରାଜା, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ। ଏଠି ଜଣେ ମାଆଙ୍କୁ, ଜଣେ ବାପାଙ୍କୁ, ଜଣେ ଜୀବନ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଫେରିଛନ୍ତି—ସୁବନ୍ଧୁ, ତୁମ ଚଳାଚଳ ଆଗକୁ ବଢ଼, ବାହାରିଆ। ଯେପରି ତିନିଟି ରସ୍ସି ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ ବାନ୍ଧାଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମର ମନକୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ବାନ୍ଧୁଛି, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ। ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ଯେପରି ଗଛମାନେକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମର ମନକୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ବାନ୍ଧୁଛି। ଯେଉଁ ମନ ମୁଁ ଯମ, ବିବସ୍ୱତ, ସୁବନ୍ଧୁଠାରୁ ନେଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ଫେରାଇ ଦେଉଛି। ବାୟୁ ତଳକୁ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳକୁ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ଗାଈ ତଳକୁ ଦୁଧ ଦିଏ—ତେଣୁ ତୁମର ରୋଗ ତଳକୁ ଯାଉ। ମୋର ଏହି ହାତ ଦିବ୍ୟ, ଏହି ହାତ ଅଧିକ ଦିବ୍ୟ, ଏହି ହାତ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଉପଚାର କରିପାରେ, ଏହି ହାତ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ। ଏହାପରେ ଋଷି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, “ଏହା ହେଉଛି ଉଗ୍ର, ପ୍ରଶଂସିତ ବାଣୀ, ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛା ଓ ଶକ୍ତି ନିହିତ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଶସ୍ତିଶୀଳ ମାତାପିତା ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ, ସେ ସପ୍ତ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ ବଳିବେଦୀରେ ଦଳିଦେଲେ। ସେ ଦାନ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କଲେ, ଶକ୍ତି ସହିତ ବଳିବେଦୀକୁ ମାପିଲେ, ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପିଷ୍ଟା ପଥର ଭଳି ସ୍ରୋତସ୍ୱିନୀ ସିମ୍ବାସ୍ୟ ପରି ବୀଜ ଢାଳିଦେଲେ। ଯେଉଁଠି ଅର୍ପଣରେ ମନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୀଘ୍ର, ଯିଏ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଇ ଦୁଇ ହାତ ପ୍ରସାରିଥିଲେ। ଅନ୍ଧକାରମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ, ମୁଁ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକୁଛି—ସ୍ୱର୍ଗର ସନ୍ତାନ, ମୋ ବଳିକୁ ଆସ, ମୋ ଆହାରକୁ ଆସ, ତୁମେ ଉତ୍ସୁକ, ମୋତେ ଭୁଲିଓ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଓ ଭଲ, ଯାହାକୁ କେହି ତ୍ୟାଗ କରିନାହାନ୍ତି, ଯାହା ପୁନଃ ପୁନଃ ଧାରଣ କରାଯାଏ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧାରକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧାର।