ଏହି କଥାରେ, ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ କିପରି ଅଗ୍ନି, ଯାତବେଦା, ଅନେକ ରୂପରେ ଜଳ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଯମ ଚାରିଦିଗରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି କହନ୍ତି, “ମୁଁ ବରୁଣଙ୍କ ଭୟରେ ପୂର୍ବରୁ ପୂରୋହିତତ୍ୱ ଛାଡିଦେଇଥିଲି, ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର କରିନଥିଲେ; ମୋ ରୂପ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି, ତଥାପି ମୁଁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିନଥିଲି।” ଏହି ସମୟରେ ମନୁଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ, “ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଆସ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନିଜ ଉଚିତ ପଥରେ ଅନୁଗତ କର, ଦେବମାନଙ୍କର ପଥ ସହଜ କର, ଓ ଭଲ ମନରେ ହବି ଆଣ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୂର୍ବ ଭାଇମାନେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ରଥି ନିଜ ପଥ ଅନୁସରେ। ଏହିଭଳି ବରୁଣଙ୍କ ଭୟରେ ଅଗ୍ନି ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ଏଠି ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ: “ଅଗ୍ନି, ଆମେ ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟ ଅବିନାଶୀ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଜାଣିଛ, ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିମିତ ଭାଗ ବହନ କରିଥାଉ। ମୋତେ ଯଜ୍ଞର ଆଦି ଓ ଶେଷ ଭାଗ ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ଘୃତ, ଜଳ ଓ ଉଦ୍ଭିଦର ସାର ଅଛି, ଓ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ କରନ୍ତୁ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଆଦି ଓ ଶେଷ ଭାଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ, ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ ତୁମର ହେଉ, ଚାରିଦିଗ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁ। ଏଠି ଦେବତାମାନେ କହନ୍ତି, “ସମସ୍ତେ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ହୋତାର ବସିଛନ୍ତି; ମୋର ନ୍ୟାୟଯୋଗ୍ୟ ଅଂଶ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛ, ସେହି ପଥରେ ମୁଁ ତୁମର ହବି ଉଠାଇ ନେଇଯିବି।” ମୁଁ, ହୋତାର, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆସିଛି; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମାରୁତମାନେ ମୋତେ ସହାୟ କରୁଛନ୍ତି; ଦିନକୁ ଦିନ ଏହି ପୂଜା ଆଶ୍ୱିନମାନେ ପାଇଁ ହେଉଛି। ଏହି ହୋତାର ଯେଉଁଠି ନିଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଯମ ପାଖକୁ ଯାଇଥାଏ; ଦେବତାମାନେ ଯାହା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେ ସେଇଁ ଚିନ୍ତା କରେ। ଦିନକୁ ଦିନ, ମାସକୁ ମାସ, ଦେବତାମାନେ ଏହି ହବିବାହକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅବିରତ ଭାବରେ ହବିବାହକ କରିଛନ୍ତି; ଅଗ୍ନି, ସବୁ ଜଣା, ଆମର ଯଜ୍ଞକୁ ପଞ୍ଚଗୁଣ, ତିନିଗୁଣ, ସାତ ତନ୍ତୁରେ ବିନ୍ୟାସ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱ ଓ ବୀରତ୍ୱ ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ପଥ ଖୋଲିପାରିବି; ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ତୁମ ହାତରେ ଦେଇଁ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିପାରିବ। ତିନି ଶହ ତିନି ହଜାର ଦେବତା, ଏବଂ ତେଇସ ଅଧିକ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ; ଘୃତ ଲଗାଇ, କୁଶ ଛଡାଇ, ତାଙ୍କୁ ହୋତାର ଭାବେ ବସାଇଥିଲେ। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଆମେ ମନରେ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲୁ, ସେ ନିପୁଣ, ବିଦ୍ୱାନ ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦୟା ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ସେ ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋତାର ବସିବେ, ଭଲ ଭଲ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ, ଆମେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଘୃତଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା। ଆଜି ଦେବତାମାନେ ଆମ ଆହ୍ୱାନ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି, ଆମେ ଯଜ୍ଞର ଗୁପ୍ତ ଜିହ୍ବାକୁ ପାଇଛୁ; ସେ ଜୀବନ ନେଇ ଗନ୍ଧରେ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଆସିଛନ୍ତି। ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରଥମ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନେ ଉପରେ ଜୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପଞ୍ଚ ଜନମାନେ, ପୂଜ୍ୟ, ମୋର ନୈବେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏହି ପଞ୍ଚ ଜନ, ଗାୟମାନେ ଜନ୍ମିତ ଓ ପୂଜ୍ୟ, ଭୂମି ଆମକୁ ଭୂମିର କ୍ଷତିରୁ, ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ଦ୍ୟୁଃ ଉପରରୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ଆକାଶର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅନୁସରି ତନ୍ତୁ ବୁନ, ଚିନ୍ତାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଥକୁ ରକ୍ଷା କର, ଓ ଜଳମାନେ, ତୁମେ ଅଭିନ୍ନ ରୁହ, ମନୁ ପରି ଦିବ୍ୟ ବଂଶର ଉତ୍ପାଦନ କର। ଏହି ଯୋଗରେ, ସୋମ ଭରିଥିବାମାନେ, ଯୁଗ କୁ ଖୋଲ, ରଶି ଖୋଲ, ରଥର ଦାନା ମାନ୍ୟ କର, ଏହି ଅଷ୍ଟଚକ୍ର ରଥ ଦେବମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଥିଲେ। ପାରାବାରୀ ପଥରେ ଏହି ରଥ ଗତି କରେ—ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅ, ଉଠ, ଅତିକ୍ରମ କର, ମିତ୍ରମାନେ; ଯେଉଁମାନେ ସାହାଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ, ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ପାଇଁ ଯାଉ। ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଶିଳ୍ପ ଓ ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାନ ପାଇଁ ପାତ୍ର ବହନ କରନ୍ତି। ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲୋହାଠାରୁ କୁହାଡ଼ି ତିଆରି କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ବାଧା କାଟିଥିଲେ। ଏହି କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅମରତ୍ୱ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଗୁପ୍ତ ପଦକ୍ରମ ଜାଣି, ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଗାଈର ଗର୍ଭରେ ପିଲାକୁ ରଖିଥିଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ମନ ଓ ଜିହ୍ବାଦ୍ୱାରା। ସେ, ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ, ସମସ୍ତ ଉଚିତ କଥାକୁ ନିକଟରେ ଆଣନ୍ତି, ଜୟ ପାଇଁ ଗାୟକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହିମା ବିରାଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ କମ୍ପିତ ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୁଃ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, ଦାସଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଦେହ ଓ ପ୍ରଭାବ ବଢିଥିଲା, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଥିଲେ। କିଏ ତାଙ୍କର ବିରାଟତାର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି? କିଏ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ? ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଦେହରୁ ମାଆ ବାପାକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚତୁର୍ନାମ ଏକ ମହିଷରେ ମିଳିଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଧନ ସେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ମୋର ଇଚ୍ଛାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମଘବନ୍। ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦାତା। ଯିଏ ଆଲୋକରେ ଆଲୋକ ଦେଇଛି, ମଧୁ ସହିତ ମାଧୁର୍ୟ ତିଆରି କରିଛି—ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ଶୁଭ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି। ସେଇ ଗୁପ୍ତ ନାମ ଦୂରେ ଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା କମ୍ପିତମାନେ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଡାକିଥିଲେ। ମଘବନ୍, ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୁଃକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ନାମ ତୁମେ ଅନେକ କଳାରେ ତିଆରିଥିଲେ, ଯାହା ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ତିଆରି କଲା। ପଞ୍ଚ ଦେବତା ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଆଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ପୃଥିବୀ, ଦ୍ୟୁଃ ଓ ମଧ୍ୟାକାଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ପଞ୍ଚ ଦେବତା, ସାତ ସାତ ଆକାରରେ। ତେଇଶି ଆକାରେ ସେ ସବୁଠି ଦେଖନ୍ତି।