ଏକ ଦିନ, ଦେବତା ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ କୃତିର କଥା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇବାକୁ ଆଗେଲେ। ସେ କହିଲେ— “ମୁଁ ଗାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ଧନ ଦେଇଛି, ମୋ ପ୍ରାର୍ଥନା ଆମକୁ ବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ପ୍ରତି ଯୁଦ୍ଧରେ ସାକ୍ଷୀ ହୁଏ। ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ‘ଇନ୍ଦ୍ର’ ନାମରେ ଡାକିଛନ୍ତି; ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳର ସମସ୍ତ ଜୀବ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏହି ନାମରେ ଜଣାନ୍ତି। ମୁଁ ଦୁଇ ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାକୁ ଯୋଗ କରିଛି, ମୁଁ ବିଜୁଳିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଦେଇଛି। ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଆତ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲି, ମୁଁ କୁତ୍ସାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲି; ମୁଁ ଶୁଷ୍ଣାକୁ ଦମନ କରିଥିଲି, ଭଦ୍ର୍ୟଶ୍ୱକୁ ଅଟକାଇଥିଲି, ଯିଏ ଦାସ୍ୟୁଙ୍କୁ ଆର୍ୟ ନାମ ଦେଇନଥିଲେ। ପିତା ଯେମିତି ପୁଅ ପାଇଁ କରେ, ମୁଁ ଭେତାସୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଇଛା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲି; ମୁଁ କୁତ୍ସା ଓ ସ୍ମଦିଭା ପାଇଁ ତୁଗ୍ରାକୁ ଦମନ କରିଥିଲି; ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ଆଶା ପୂରଣ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ମୃଗୟାକୁ ଶ୍ରୁତର୍ବାନ୍ ପାଇଁ ଦମନ କରିଥିଲି, ଯେତେବେଳେ ସେ ମୋ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଥିଲେ; ମୁଁ ବିନମ୍ର ବେଶାକୁ ଜୁକି ଦେଇଥିଲି; ପଡଗ୍ରଭିକୁ ସବ୍ୟା ପାଇଁ ଦମନ କରିଥିଲି। ଭୃତ୍ର ନିବାହକ ଭଳି, ମୁଁ ନବବାସ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ବୃହଦ୍ରଥ ନାମକ ଦାସକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲି; ଯେତେବେଳେ କେହି ନିଜକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଆକାଶର ଚମକୁଥିବା ପାରେ ଦୂରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲି। ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଳିଥିଲି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଡାକିଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ଦାସକୁ ନମ୍ର କରିଥିଲି। ମୁଁ ସାତ ନହୁଷ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଁ ତୁର୍ବଶା ଓ ଯଦୁଙ୍କୁ ମୋର ଶକ୍ତି ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲି; ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଦମନ କରିଥିଲି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଧତ ୯୯ ଜଣକୁ ଅଟକାଇଥିଲି। ମୁଁ, ବୃଷଭ, ପୃଥିବୀରେ ଚାଲୁଥିବା ସାତ ଝରଣାକୁ ଅଟକାଇଥିଲି; ମୁଁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲି, ମନୁଙ୍କର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଜିଥିଲି। ଏହି ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ ସେମାନେକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଝରଣାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲି; ଗାଁର ଦୁଦ୍ଧ, ମଧୁ, ଶୁଧ୍ଧ ସୋମା ଲୁଚିଥିଲା, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଦେଇଥିଲି। ଏପରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଦାନ ଓ ଶୌର୍ୟରେ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରିବାହ ତାଙ୍କର ଗୌରବକୁ ବଢାଇବା ପାଇଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏହି ଶୌର୍ୟ ଓ ଦାନର ଗାଥାକୁ ମହାନ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଗାନ କରାଯାଏ— ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଥିବା ବିଶ୍ୱାନରା, ମହାଶକ୍ତି ଓ ଖ୍ୟାତିର ଅଧିକାରୀ, ଯାହାକୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମିତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କେଉଁ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି? କେଉଁ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଅଧିପତ୍ୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି? ସେମାନେ ଜଳ, ଧନ, ଏବଂ ପୁରୁଷ ସ୍ୱାଭିମାନ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତି। ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ମହାନ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ସେ ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ସଭାରେ ସେ ପ୍ରଧାନ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମହାନ ଲୋକମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବଡ଼ ମାପକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଏହି ଅଜର, ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ, ସମସ୍ତ ନିବେଦନ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି। ଏସବୁ ନିବେଦନ, ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ; ତୁମ ଦୟା ପାଇଁ ପାତ୍ର ବସିଛି, ବିଧି ସ୍ଥାପିତ, ଶ୍ରୁତି, ପ୍ରାର୍ଥନା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାଷା ରହିଛି। ପୁରୋହିତମାନେ, ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମ ପାଇଁ ନିବେଦନ ରଚନା କରିଛନ୍ତି; ଧନ ଦେବା ପାଇଁ, ତୁମ ଦୟାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସୋମ ରସର ଆନନ୍ଦ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି। ଏହି ବେଳେ, ଅଗ୍ନି— ଜାତବେଦାସ୍— ତାଙ୍କର ଅନେକ ରୂପରେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଅଣ୍ଡ ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ; ଅଗ୍ନି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିଜ ଶରୀରର ଅନେକ ରୂପ ଦେଖିଥିଲେ। କେଉଁ ଦେବତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଛନ୍ତି? କେଉଁ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଅନେକ ରୂପ ଦେଖିଛନ୍ତି? କେଉଁଠି ମିତ୍ର ଓ ଭରୁଣା ବସନ୍ତି? କେଉଁଠି ଅଗ୍ନିର ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ଶିକା? ଯମ, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଦଶ ଦିଗରୁ ବହୁତ ଦୂରେ ଚମକୁଥିଲେ। ଭରୁଣାଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ମୁଁ ପୁରୋହିତ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି; ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର କରିନଥିଲେ; ମୋ ରୂପ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିନଥିଲି। ମନୁ, ଯଜ୍ଞ ଚାହିଁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନ୍ଧାରରୁ ଠିକ୍ ପଥରେ ଆଣନ୍ତୁ; ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପଥ ସହଜ କରନ୍ତୁ, ଦୟା ଭାବରେ ନିବେଦନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୂର୍ବ ଭାଇମାନେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ରଥଚାଳକମାନେ ପଥ ଅନୁସରିଥିଲେ; ଭୟରେ, ଭରୁଣା, ମୁଁ ଦୂରେ ଆସିଥିଲି, ଅପରାଜିତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୀତଳ ଅଟକିଥିଲି। ମୁଁ ତୁମ ଜୀବନକୁ ଅଜର କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଅଗ୍ନି, ଯେପରି ତୁମେ ଚାଳିଥିବାବେଳେ ନଶ୍ୱର ହେବେନାହିଁ; ତୁମେ ଦୟାଳୁ ହେଇ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଦନ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋତେ ପ୍ରାରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନିବେଦନ ଦିଅ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଘୃତ, ଜଳର ରସ, ଉଦ୍ଭିଦର ରସ ଦିଅ; ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ। ତୁମର ପ୍ରାରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନିବେଦନ, ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ; ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ତୁମର ହେଉ, ଚାରି ଦିଗ ତୁମକୁ ନମନ କରୁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୋତେ ଏଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋତାର ବସିଛି; ମୋ ନିଜ ଅଂଶ କହିଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ତୁମେ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିବା ପଥରେ ଆମେ ତୁମର ନିବେଦନ ଉଠାଇପାରିବା।