ଏକ ଦିବ୍ୟ ସମରରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି ମହାନ ଧ୍ୱନି ଓ ଉତ୍ସାହର ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ନିମନ୍ତେ ଝଂକାର କରୁଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଶୂରମାନେ ଗୋଧନର ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଆଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଚତୁର୍ଦିଗେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଲା—“ହେ ମହାବଳୀ, ଆମ ପାଇଁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧିମୟ ଘର ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଧନ, ଗୋଧନ ଓ ଖ୍ୟାତି ରହିଛି। ଆମେ ବିଜୟୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଆପଣ ଦୟାକରି ଏହା ଦିଅ।” ଯେଉଁଠାରେ ଦାସ କିମ୍ବା ଆର୍ୟ, ଯେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ଆମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେ, ଏହି ବିପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଆମେ ସହଜରେ ଜୟ କରିପାରିବା ନିମନ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା। ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗେ ବଢ଼ିବାର ଆଶା କରାଗଲା। ଏହି ଭାବେ, ଛୋଟ ବା ବଡ଼ ଯେଉଁ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ତିନି ସମୟରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାନ୍ତି। ଏହି ଦିନରେ, ଯେଉଁଠି ଆଶା ଓ ନିବେଦନ ରହିଛି, ତିଁହିଁକୁ ଡାକାଯାଏ। ଏଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରମାନେ, ତାଙ୍କର ସୁସଜ୍ଜିତ ରଥକୁ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଡାକାଯାଏ। ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ନାମକୁ ପିତାଙ୍କ ନାମ ପରି ସ୍ନେହଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଲୋକଙ୍କର ଗୀତକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି, ଚିନ୍ତାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଭରନ୍ତି, ଓ ପ୍ରେରିତମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଦାନଶୀଳଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରିକି ସୋମ ତିଆରି ହୁଏ, ସେପରି ମହିମା ଦିଅନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଭଗାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି—ଯେଉଁଠି ଅପରିପକ୍ୱ, ଅଶକ୍ତ, ଅନ୍ଧ, ଦୁର୍ବଳ, କିମ୍ବା ନିରବ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନେ ସ୍ଥାନ, ସାହାଯ୍ୟ, ଦୃଷ୍ଟି, ଚିକିତ୍ସା ଓ ସୁସ୍ଥତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ଯୁବକ କରିଥିଲେ, ଜଳରୁ ଭୟଙ୍କର କୁହାକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ। ଏହି ଦିନେ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପୁରାତନ ଶୌର୍ୟ ଗାଥା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲାସ ଓ ନୂତନ ସାହାଯ୍ୟ ଆଶା କରାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ପିତା ପୁତ୍ରକୁ ଯେପରି ଶିଖାଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଜ୍ଞାନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଶୁନ୍ଧ୍ୟୁଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ, ପୁରୁମିତ୍ରଙ୍କ ଜନକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ବଧ୍ରିମତୀଙ୍କ ଡାକରେ ସାଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ପୁରନ୍ଧୀଙ୍କୁ ସୁଲଭ ପ୍ରସବ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ଋଷିଙ୍କୁ ଯୁବକ କରିଥିଲେ, ଖେଳାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଯୁବକ କରିଥିଲେ, ବନ୍ଦନାଙ୍କୁ ନଦୀ ଅଟକାଇ ଆଉପାର କରାଇଥିଲେ, ବିଶ୍ପଳାଙ୍କୁ ଦୌଡ଼ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ରେଭାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ରିଭୁମାନେ ଓ ସାତ ବଧ୍ରିଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ। ପେଦୁଙ୍କୁ ନବଗୁଣିଆ ଶକ୍ତି ଓ ନବତି ଘୋଡ଼ା ଥିବା ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଦେଇଥିଲେ, ଭଗାଙ୍କୁ ଯେପରି ଲୋକମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେପରି ଶତ୍ରୁ ଦୂର କରୁଥିବା ସାଥୀ ଦେଇଥିଲେ। ଯାହାକୁ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି କୌଣସି ରାଜା, ଅପମୃତ୍ୟୁ ବା ଭୟ ପହଁଚି ପାରେନି। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପାଇଁ ରିଭୁମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ରଥ ବିଚାରରୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶକୁମାରୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦିନ ଓ ରାତି ନବୀନ ହୁଏ। ସେମାନେ ପାହାଡ଼ କଟି ଯିବାରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ, ଶୟାନ ଲୋକ ପାଇଁ ଗାଈଁ ଦୁଧ ଦେଲେ, ଏବଂ ବଘାର ମୁହଁରୁ ଦୁଃଖିତକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି, ଯେପରି ଭୃଗୁମାନେ ରଥ ତିଆରି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପୁଅକୁ ସେପରି ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦିନେ, ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—“ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ କିଏ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରେ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଘରେ ଆଣେ?” ସେମାନେ ଦୌଳି ଦେଖିବା ପରି ଘରେ ଘରେ ଚାଲନ୍ତି, ଅତିଥି ହୁଏ, ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଘୋଷା ନାମକ ରାଜାକନ୍ୟା ଡାକିଥିଲେ, ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଆଶା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ କୁତ୍ସା ନାମକ ଗାୟକଙ୍କ ପରି ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମର୍ଥ, ତାଙ୍କର ମଧୁର ଦାନ ଅନ୍ୟ ମହିଳା ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ଯେପରି ଆଶା କରନ୍ତି, ସେପରି ଲୋକ ଆଶା କରନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଭୁଜ୍ୟୁ, ବଶ, ଶିଞ୍ଜାରା ଓ ଉଶନାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, କୃଶ ଓ ଶୟୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ବିଧନ୍ତ ଓ ବିଧବାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଗାଈଁକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ସାତମୁଖୀ ଗୋଶାଳା ଖୋଲିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ପଡ଼ିଯାଏ, ଗଛଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତକୁ ଅନୁସରଣ କରି ବଢ଼ିଯାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନଦୀ ଗହ୍ୱର ପରି ବହେ, ଦିନ ତାଙ୍କର ପତନ ହୁଏ। ଲୋକ ଜୀବନ୍ତଙ୍କୁ କାନ୍ଦନ୍ତି, ଯଜ୍ଞରେ ବିକିରଣ କରନ୍ତି, ଲମ୍ବା ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପିତାମାନେ ସହିତ ଏହି ସମ୍ମତି କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଖୁସିରେ ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି—ଯୁବକ କନ୍ୟାର ଗର୍ଭରେ ରହୁଛି କି? ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ—“ଆମେ ଆମ ପ୍ରିୟ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧାତୃ, ଓଜସ୍ୱୀ ଘରକୁ।” ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଦୟା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ରକ୍ଷକ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ଦିନ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ପୁଅ ଓ ଧନ ଦେଇ ଘରକୁ ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ସୁବିଧାଜନକ ଗାଁଠି ଓ ମଝିଆଁ ଦେଇଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିନେ, କେଉଁ ଦେଶରେ, କେଉଁ ଘରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ସକାଳେ ମଧୁର ଗୀତ ଓ ତିନିଚକା ରଥକୁ ଡାକାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ମଧୁ ଭରା ରଥ ଚଢ଼ି ଯଜ୍ଞରେ ଯାଆନ୍ତି। ପୂଜାରୀ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ବା ଦାନଶୀଳ ଯେଉଁ କୌଣସି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଆସନ୍ତି, ମଧୁର ପାନୀୟ ଦେଖି।