ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ, ସବିତୃଦେବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଏକ ଯୁବକ, ନିଜ ଘରର ମାଲିକ ଏବଂ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଭାଗା କିମ୍ବା ଅର୍ୟମାନ ଦୁଧାଳି ଗାଈ ଦେଇବାରେ ବଞ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଢାକି ଦିଅନ୍ତୁ। ପୃଥିବୀ ଉଷାମଣ୍ଡଳର ନିମନ୍ତେ ଯେପରି ଉତ୍ସର୍ଗ ହୁଏ, ସେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଉପଜାଉ ହେଉ। ଏହି ଗାୟକଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଦୃତ ଫଳ ଆସୁ। ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ବିଶାଳ ଗାଈ ପରି ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଯାଇଛି। ଏହି ଲୋକଙ୍କ ଘରେ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଏକାତ୍ମତାରେ ଏକସାଥିରେ ଜୀବିକା ଚାଲନ୍ତି। ଏହି ସୃଷ୍ଟି କେଉଁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ କେଉଁ ଗଛରୁ ତିଆରି ହେଲା? ସେହି ଗଛ ଓ ଜଙ୍ଗଲରୁ ହିମ୍ମତ ଓ ଅବିନାଶୀ ସ୍ଥିରତା ସହିତ ଦିନ ଓ ଉଷା ପୁରୁଣା ହୋଇଯାଇଛି। ଏହାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ, ଏହାରୁ ପରେ କିଛି ନାହିଁ; ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରିଛି। ନିଜେ ନିଜେ ଚଲିଥିବାମାନେ ଏକ ଚର୍ମ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଡ଼ା ପରି ବହନ କରନ୍ତି। ଏହି ବୃଷଭ ପୃଥିବୀରେ କେବେ ଥକିନାହାନ୍ତି; ବାୟୁ ପରି ସେ ଆକାଶରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଲନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ପୂଜିତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଅରଣ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପରି ତାପ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଏକ ରଥଚାଳକ ତାଙ୍କର ଦଳକୁ ଦ୍ରୁତ ଚଳାନ୍ତି, ସେ ଅସ୍ଥିରମାନେକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି, ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ପିତାମାତା ଆଗରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଗାଈ ଗୋବାଳକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି କଲା। କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି କାନ୍ବ ମାନବପୁତ୍ର, ଶ୍ୟାବ ବିଜୟୀ ଧନ ଲାଗିଛନ୍ତି। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଝରିଦେଲେ; ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କେହି ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଏବେ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଉତ୍ସାହୀ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ମାନେ ଉତ୍ତମ ଦାନ ସହିତ ଆସନ୍ତୁ; ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ସୋମପାନ କରି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଛ; ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ବହନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଶତୃମାନେକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ପିତାମାତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ପୁଅ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ; ଭାର୍ଯ୍ୟା ଉତ୍ସାହରେ ପତିକୁ ଧାରଣ କରେ। ଭଲ ଭୂଷିତ ଦମ୍ପତି ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଆଣନ୍ତୁ। ଏହା ହେଉଛି ସେହି ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ଗାଈମାନେ ଦୁଧାଳି ଗାଈ ପରି ଯୋକ୍ତି ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଗୋମାତା, ପ୍ରାଚୀନା, ସପ୍ତରୂପୀ କଣ୍ଠଧ୍ୱନିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମୁଁ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ଘୋଷଣା କରିଛି; ତୁର୍ବନୀ ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ଏକାକୀ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଥାଏ, ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ ପାଇଁ ମଧୁ ଝରାନ୍ତୁ। ପାଣିରେ ଲୁଚିଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମର ରକ୍ଷକ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏହା ଜାଣି ତୁମକୁ ବୁଝାଇଛନ୍ତି; ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ଆସିଛି। ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ର ଜାଣେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜାଣିଥିବା ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ, ସେ ଠିକ୍ ପଥରେ ଯାଏ। ଏହି ହେଉଛି ଶିକ୍ଷାର ଉପକାର, ସେ ସରଳ ପଥ ପାଇଥାଏ। ଆଜି ଜୀବନ୍ତ ଜଣେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଛନ୍ତି; ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୋଇ ବଡ଼ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯୁବା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଛି; ଦାନଶୀଳ ଭଲମନେଷ୍ଟି ଅଳସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଚଲ, ଏହି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା; କୁରୁଶ୍ରବଣ, ଆମେ ଅଧିକ ଦାନ ଦେଉ। ଦାତାମାନେ ଦାନ କରନ୍ତୁ; ମୋ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସୋମ ଏମିତି ହେଉ। ମୋତେ କେହି ବନ୍ଧିନାହାନ୍ତି; ପୂଷଣ ବିନା ମୁଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଅନ୍ୟାୟର ଦୁଃଖ ଉଠିଛି। ମୋ ଚାରିପାଖରେ ମୋ ଅସ୍ଥିମାନେ ଶତ୍ରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପରି ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି। ଅସହାୟତା ଓ ନଗ୍ନତା ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ଦେଉଛି, ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ଘୋଡ଼ା ପରି କମ୍ପିତ। ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଶତଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୂଷା ପରି ମୋ ଗାନ୍ତାକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏକଥର ଦୟା କର, ବାପା ପରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ କୁରୁଶ୍ରବଣଙ୍କୁ, ରାଜା ଟ୍ରାସଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ, ଦାନଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଭାବେ ଚୟନ କରିଛି। ତାଙ୍କର ରଥ ତିନିଟି ଧୂସର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ; ହଜାର ଦାନ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ। ଉପମଶ୍ରବାସଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଉପଜାଉ ଘୋଷଣା କରେ। ମୁଁ ମିତ୍ରାତିଥିର ବଂଶଜ ଉପମଶ୍ରବାସଙ୍କୁ ଡାକୁଛି; ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ। ମୁଁ ଅମର କିମ୍ବା ମର୍ତ୍ୟ ଉପରେ ଶାସନ କରିଥାଏ, ଦାନଶୀଳ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ। କେହି ମଧ୍ୟ, ଶତ ଆତ୍ମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରେନାହିଁ; ଏହି ଯୋଗରେ ସେ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ। ଏବେ ଦେଖ, ଭଲି ଭିବୀଦକ ଫଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦାୟସ୍ (ପାଶା) ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କରେ; ଶୁଷ୍କ ଭୂମିରେ ପକାଇ ମୋ ମନ ଖୁସି କରେ। ମୁଜବତ୍ ସୋମର ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ପରି ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ଦାୟସ୍ ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ କରେ। ସେ କେବେ ମୋତେ ତିରସ୍କାର କରିନାହାନ୍ତି, ମୋ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୟାଳୁ ଥିଲେ। ଏକ ଦାୟସ୍ ପାଇଁ, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ କନ୍ଦାଇଛି। ଶ୍ୱଶୁରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ଦରିଦ୍ର ପ୍ରେମ ନାପାଏ। ଚାଷା ଘୋଡ଼ା ପରି ମୁଁ ଜୁଆର ଜିତିଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନାପାଏ। ଅନ୍ୟମାନେ ଚଞ୍ଚଳ ଜୁଆଡ଼ିର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛୁଅନ୍ତି; ପିତା, ମାଆ, ଭାଇମାନେ କହନ୍ତି: “ଆମେ ତାକୁ ଜାଣୁନାହୁଁ; ତାକୁ ନେଇଯାଅ, ସେ ବନ୍ଧିତ।” ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କଲିନି; ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିନି। ପିଙ୍ଗଳା ଦାୟସ୍ କଥା କହିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକ ପାଖକୁ ଯିବା ପରି ଯାଏ। ଜୁଆଡ଼ି ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, “ମୁଁ ଜିତିବି କି?” ଭାବି ଶରୀର କମ୍ପିତ କରେ। କିନ୍ତୁ ଦାୟସ୍ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାର ବିପରୀତ ଯାଏ; ଜିତିବା ଅନ୍ୟଜଣ ପାଏ।