ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନର ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ ଜଳମାନେ ଉତ୍ସାହର ସହିତ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଜଳର ତରଙ୍ଗ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାନ ପାଇଁ ଉତ୍ସବ ଆନନ୍ଦ ଆଣେ, ଦୁଇ ଜଗତର ଉତ୍ସରୁ ଆସି, ଆକାଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୂଳକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରି, ଜୀବନର ସୂତ୍ର ବୁନିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ଏହି ନଦୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏବେ ଦୁଇଟି ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଗୋଉଁ ଚାଲିଯିବା ଗାଈମାନଙ୍କ ପରି ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଏହି ନଦୀମାନେ ଋଷିଙ୍କର ମାଆ, ସଂସାରର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏକ ଆସନରେ ବସୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଏହି ଜଳମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋମ ଏବଂ ଧନ ଲାଗି ପ୍ରାର୍ଥନା ପୂରା କରନ୍ତି। ସତ୍ୟ ସହିତ ଏକତାରେ ରୁହ, ଭ୍ରମ ରହିତ ହୁଅ, ଆମ ସବୁଦିନ ଶୁଣ, ଓ ଜଳମାନେ। ତୁମେ ଏକ ପ୍ରଭାମୟୀ, ଧନର ଅଧିକାରୀ, ଭଲ ପରାମର୍ଶ ଓ ଅମୃତତ୍ୱ ଧାରଣ କର। ତୁମେ ଶ୍ରୀର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସରସ୍ୱତୀ, ଆମକୁ ସେଇ ପ୍ରଶଂସିତ ବିଭୂତି ଦିଅ। ଯେତେବେଳେ ଘୃତ, ଦୁଧ ଓ ମଧୁ ଭରା ଜଳ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇ ବହୁଛି, ସେମାନେ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ମନ ସହ ଏକତାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପିଷିତ ସୋମ ଆଣିଛନ୍ତି। ଏବେ ଏହି ପ୍ରଭାମୟୀ ଓ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଜଳ ଆସିଛି; ପୁରୋହିତମାନେ, ସେମାନେ ମିତ୍ରମାନେ, ଏହି ଜଳକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦିଅ। ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ସୋମ ଅର୍ପଣ କର, ଜଳପୁତ୍ର ସହ ଏକତାରେ। ଏହି ଉତ୍ସାହିତ ଜଳମାନେ ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ଆସି ବସିଛନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କର ସେବାକୁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି। ପୁରୋହିତମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ପିଷ। ତୁମର ଦେବପ୍ରିୟ ବଳି ସଫଳ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ସମସ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆସୁ। ସେମାନେ ସହିତ ଆମେ ମିତ୍ରତା ଗଢି ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ଜୟ କରିପାରିବା। କୌଣସି ମଣିଷ ଅନ୍ୟାୟ ମାର୍ଗରେ ଧନ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁ। ସେ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ କଥା କହୁ ଓ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରୁ। ଅନୁପ୍ରେରଣା ଭାବନା ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଇଛି; ସ୍ତୁତିମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ନଦୀର ପରି ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛନ୍ତି, କୃପାଳୁଙ୍କୁ ଖୋଜି। ଆମେ ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ କୃପା ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ ହୋଇ, ଅମୃତତ୍ୱର ଅନୁଭୂତି କରୁଛୁ। ସେ ସଦା ଯୁବ, ଗୃହପତି ଓ ସଂଯମୀ, ଯାହାକୁ ସବିତା ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ଭଗ ବା ଅର୍ୟମାନ ତାଙ୍କୁ ଗାଈ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଢାକି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଉଷାମାନେ ପରି ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଥିବାବେଳେ। ଏହି ଗାୟକଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଲାଗି ଦ୍ରୁତ ଫଳ ଆସୁ। ତାଙ୍କର କୃପା ପ୍ରଚୁର ହୋଇଛି, ପୁରୁଣା ଏବଂ ବିଶାଳ ଗାଈ ପରି। ଏହି ଗୃହସ୍ଥର ଗୃହରେ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଏକତାରେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି। କେଉଁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ କେଉଁ ଗଛରୁ ଏହି ଦିନ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଗଢାଯାଇଥିଲା? ସେମାନେ ଦୃଢ ଓ ଅକ୍ଷୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭିତ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଅନେକ ଦିନ ଓ ଉଷା ପୁରୁଣା ହୋଇଯାଇଛି। ଏହାଠାରୁ କିଛି ଅଧିକ ନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ; ଏକ ଉଁଟ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛି। ସ୍ଵୟଂସ୍ଥିତମାନେ ଚର୍ମ, ଝାଲି ତିଆରି କରନ୍ତି, ଦୀପ୍ତିମାନମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଡ଼ା ପରି ବହନ କରନ୍ତି। ଏହି ବଳିଅଂଶ ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଲାନ୍ତ କରୁନାହିଁ; ବାୟୁ ପରି ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଚଳନ କରେ। ଯେଉଁଠି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ପୂଜିତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲର ଅଗ୍ନି ପରି ତାପ ଛାଡ଼ିନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସାରଥୀ ଦୃତ ଗତିରେ ରଥ ଚଲାଏ, ସେ ଅସ୍ଥିରମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ନିଜମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ପିତାମାତାର ପୂର୍ବରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଗାଈ ମୃଦୁ ଦ୍ୱନି କଲା, ଯେତେବେଳେ ବଛଡ଼ାମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲେ। କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି କାନ୍ବ ମାନବ ପୁତ୍ର, ଶ୍ୟାବ ବିଜେତା ଧନ ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି। ଦୀପ୍ତିମାନମାନେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଝରିଦିଅନ୍ତି; ଏହି କଥାରେ କେହି ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିନାହାନ୍ତି। ଏବେ ଉତ୍ସୁକ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପହାର ନେଇ ଆସନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଦୁହିଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ସୋମ ଚାଖିଲେ ପରେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଛ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ବଳି ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତୁ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଧିକ ମହିମା ହେଉ, ଯେତେବେଳେ ପୁଅ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଶିଖିଥାଏ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ନେହରେ ପତିକୁ ବୋହିଥାଏ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦମ୍ପତି ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଆଣନ୍ତୁ। ଏହା ହେଉଛି ସେଇ ଚମକୁଥିବା ଆସନ, ଯେଉଁଠି ଦୁଧାରୁ ଗାଈମାନେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଣା ଗୋମାତା ସାତ ରୂପର ସ୍ୱର ଦେଇଥାଏ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନିବାସ କଥା କହିଛି; ତୁର୍ବନୀ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଏକାକି ଯାଉଛି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସେଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ ପାଇଁ ମଧୁ ଝରାଅ। ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଛି, ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମର ରକ୍ଷକ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ତୁମକୁ ବୁଝାଇଛନ୍ତି; ଏହି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ଆସିଛି। ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ର ଜାଣିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ, ସେ ଏକ ସରଳ ପଥ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଏ। ଏହି ଉପଦେଶର ଉପକାର, ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ମାର୍ଗ ମିଳେ। ଆଜି ଜୀବନ୍ତ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିଛି; ତୃପ୍ତି ପାଇ ସେ ମାଆ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୋଇ ବଡ଼ ହୋଇଛି। ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯୁବ ଅଛି; ଦାନଶୀଳ ଭଲ ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଛି। ଆମେ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, କୁରୁଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଉଛୁ। ଦାନଶୀଳ ଦାତାମାନେ ଦାନ କରୁନ୍ତୁ; ଏହି ସୋମ, ଯାହା ମୁଁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିଛି, ଏପରି ହେଉ। ମୋତେ କେହି ଲୋକମାନେ ବାନ୍ଧିନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ପୂଷଣ ବିନା ଆଗେ ବଢ଼ିଛି। ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଅଧର୍ମୀଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଉଠିଛି। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ପରି, ମୋ ଅସ୍ଥିମାନେ।