ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର ସୋମ ଆମ୍ବିତ୍ତ ପାନୀୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାପରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ, କାରଣ ତିନି ଅତି ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ବିରାଟ୍ ଶକ୍ତିର ମାଳିକ। ତାଙ୍କର ସୁକୃତି ଓ ନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ତିନି ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଉନ୍ନତି ପାଇଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଚିଥିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଛନ୍ତି; ଅନେକ ଜଣ ତାଙ୍କ ସାଠି ମିତ୍ରତା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ, ଚାରିଟିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁ ଚାରିଟିକୁ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ କୃପାଦ୍ରଷ୍ଟିରେ ପ୍ରେରଣା ଦେଇ ଚାଲେଇଥିବା। ପରେ, ଏକ ହ୍ରଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଷ୍ଟୁତି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା, ମନର ତ୍ୱରିତ ଚେତନା ପରି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ମହା ନୀତିର ଅଧିକାରୀ ଦେବତାମାନେ, ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି ଦିଅନ୍ତୁ। ପୂଜାରୀମାନେ, ଉତ୍ସର୍ଗ ପାଇଁ ସଜାଗ ହୁଅନ୍ତୁ, ଭୟଭିତ ଓ ଉତ୍ସାହି ହୃଦୟରେ ଆସନ୍ତୁ। ଧୂସର ଓ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀ ଦେବତା ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ମଧୁର ପାନୀୟ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତୁ। ପୂଜାରୀମାନେ ଜଳକୁ, ସାଗରକୁ ଯାଇ, ଜଳର ପୁତ୍ରକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେ ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଫେନିଳ ଝାଲ ଦେବେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର, ମଧୁର ସୋମ ଚାପି ଦିଅନ୍ତୁ। ଯିଏ ଜଳରେ ଇନ୍ଧନ ବିନା ଜ୍ୱଳି ଉଠନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପୂଜାରୀମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରନ୍ତି। ଜଳର ପୁତ୍ର, ମଧୁର ଝାଲ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ। ଏହି ସୋମ ଯୁବକ ଭଳି ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ପୂଜାରୀମାନେ ଜଳକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଔଷଧୀ ସହ ସୋମ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଯୁବତୀମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଲେ ବନ୍ଦା ହୁଅନ୍ତି, ଉତ୍ସାହରେ ଆସନ୍ତି, ଏକତାରେ ମନ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ପୂଜାରୀ, ଜଳଦେବୀମାନେ ଓ ବିଦ୍ୟାଦେବୀମାନେ। ଯିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଦ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ବଡ଼ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ—ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧୁର ଝାଲ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତୁ, ଦେବୀ ଉତ୍ସାହଦାୟି ପାନୀୟ, ଓ ଜଳମାନେ। ଆପଣମାନେ ମଧୁର ଝାଲ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତୁ, ନଦୀମାନଙ୍କର ଅଣ୍ଡ, ମଧୁର ଝରଣା। ଘୃତ ଭରିତ ଜଳ, ଯାହା ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ଆମ ପାଠକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ଉତ୍ସାହଦାୟି, ଇନ୍ଦ୍ର ପାନୀୟ ଝାଲ, ନଦୀମାନେ ଚଳାଇଥିବା, ଦୁଇ ଜଗତ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିବା—ଉତ୍ସାହରେ ଚଳିଥିବା, ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ମୂଳକୁ ଘୂରିବା, ସୂତ କାଟିବା। ଏହି ଜଳ ଦୁଇ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ, ଗାଇମାନେ ଗୋଶାଳାକୁ ଯାଉଥିବାରେ ଭଳି ଚଳିଥିବା। ନଦୀମାନେ, ଋଷିର ମା, ଜଗତର ନାରୀ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏକାସନରେ ବସିଥିବା। ଆମ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତୁ; ଧନ ଲାଭ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତୁ। ସତ୍ୟର ସମ୍ମିଳନରେ ଭୁଲ ବିନା ରହନ୍ତୁ; ଆମ ପାଠକୁ ଶୁଣିବାକୁ ସଜାଗ ହୁଅନ୍ତୁ, ଓ ଜଳମାନେ। ଚମକୁଥିବା ଜଳ, ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନର ଅଧିକାରୀ; ଭଲ ପରାମର୍ଶ ଓ ଅମରତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣମାନେ ସମୃଦ୍ଧିର ନାଥର ପତ୍ନୀ; ସରସ୍ୱତୀ, ଆମକୁ ସେ ଗୌରବ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ପ୍ରଶଂସିତ। ଯେବେ ଜଳ ଘୃତ, କ୍ଷୀର, ଓ ମଧୁ ଭରି, ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇ ଚଳିଥିବା, ପୂଜାରୀମାନଙ୍କ ସହ ମନରେ ଏକତା କରି, ସେମାନେ ଚାପିଥିବା ସୋମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା। ଏବେ ଚମକୁଥିବା, ଜୀବନ ଦିବା ଜଳ ଆସିଛି; ପୂଜାରୀମାନେ ସେମାନେକୁ ବସାନ୍ତୁ, ବନ୍ଧୁମାନେ। ସୋମ ଉତ୍ସର୍ଗକୁ ପବିତ୍ର କୁଶରେ ରଖନ୍ତୁ, ଜଳର ପୁତ୍ର ସହ ଏକତାରେ। ଉତ୍ସାହି ଜଳ ଏହି ପବିତ୍ର କୁଶରେ ଆସିଛି, ଯଜ୍ଞରେ ଅସନ୍ତି, ଦେବତାମାନେକୁ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ପୂଜାରୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ଚାପନ୍ତୁ; ଆପଣମାନେର ଦେବପ୍ରସନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହୋଇଛି। ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମ ପାଖକୁ ଆସୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସେମାନେ ସହିତ ଆମେ ଭଲ ମିତ୍ର ହେବା, ସମସ୍ତ ଅପସୁଭକୁ ଜୟ କରିବା। କୌଣସି ମଣିଷ ଅନ୍ୟାୟ ମାର୍ଗରେ ଧନ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନେଇ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ କଥା କହିବା ଓ ମନରେ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଧରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ସର୍ଗ ହୋଇଛି; ଷ୍ଟୁତିମାନେ ନଦୀ ଭଳି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଚଳିଛନ୍ତି, କୃପାମୟ ଦେବତାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଆମେ ଦାନଶୀଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାକୁ ଆସିଛୁ, ଏବଂ ଅମରତ୍ୱର ଅନୁଭୂତି ପାଇଛୁ। ସେ ସଦା ଯୁବକ, ଘରର ନାଥ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଯିଏ ସବିତାର ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ଭାଗା କିମ୍ବା ଆର୍ୟମାନ ତାଙ୍କୁ ଗାଇ ଦେବାରେ ବଞ୍ଚିତ କରନ୍ତୁନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ରେ ଆଛାଦିତ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହି ଭଳି ହେଉ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଉଷାମାନେ ଭଳି ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ, ଯେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଶକ୍ତି ସହ ଏକତା କରନ୍ତି। ଏହି ଗାୟକର ପ୍ରଶଂସା ଚାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ଉପହାର ଆମ ପାଖକୁ ଆସୁ। ତାଙ୍କର କୃପା ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି, ପ୍ରାଚୀନ, ବିଶାଳ ଗାଇ। ଏହି ନାଥର ଘରରେ, ସଙ୍ଗୀମାନେ ଏକତାରେ ଅନ୍ନ ଭୋଗ କରନ୍ତି। କେଉଁ ଜଙ୍ଗଲ ଏହା ଥିଲା, ଏବଂ କେଉଁ ଗଛ ଥିଲା, ଯାହାରୁ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଗଢ଼ା ହୋଇଥିଲା? ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭୟ ଦିଅ, ଅଜର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ଥମ୍ଭରେ; ଅନେକ ଦିନ ଓ ଉଷା ଜରା ହୋଇଛି। ଏହାରେ କିଛି ନାହିଁ, କିଛି ବଡ଼ ନାହିଁ; ଶୃଙ୍ଗାଧାର ବଳ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ନିଜେ ଦେଖାଯାଉଥିବାମାନେ ଚର୍ମ, ଚାନା, ଏବଂ ଚମକୁଥିବାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଡ଼ା ଭଳି ବୋହି ନିଅନ୍ତି। ବଳ ଭଳି, ସେ ପୃଥିବୀରେ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତିନାହିଁ; ବାୟୁ ଭଳି, ସେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା। ଯେଉଁଠି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ପୂଜିତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଅରଣ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ତାପ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିନାହିଁ। ଯେବେ ରଥଚାଳକ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଦଳକୁ ଚଳାନ୍ତି, ସେ ଚଞ୍ଚଳମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି, ନିଜରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି। ପିତାମାତା ପୂର୍ବରୁ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଗାଇ ମୃଦୁ ଭାବେ ରମ୍ବା କରିଥିଲେ, ଯେବେ ବଛାମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲେ।