ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦିନରେ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି ଓ ସମ୍ମାନର ଗୀତ ରଚନା କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟା ଏବଂ ଉପକାର ଗୋପାଳକ ତାଙ୍କ ଗାଁ ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ଯେପରି ହୃଦୟରୁ ହୁଏ, ସେପରି ଅତି ଦୟାଳୁ ଓ ଉପକାରୀ । ଏହି ମିତ୍ରତା କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଉ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ! ତୁମର ଉଦ୍ବୋଧନ ଓ ଆନନ୍ଦ ସ୍ଥିର ରହୁ । ଆମେ ତୁମର ଦୟାକୁ ଆତ୍ମୀୟତା ଭଳି ଜାଣିଛୁ । ଏହି ମଧୁର ସମ୍ପର୍କ ଆମ ସହିତ ଚିରକାଳ ରହୁ । ତାପରେ ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅତି ମଧୁର ସୋମ ରସ ପାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ସୋମ ରସ ତୁମ ପାଇଁ ଚାପିଛୁ । ଆମକୁ ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ । ଆମ ଯଜ୍ଞ, ସ୍ତୁତି, ଓ ଦାନ ସହିତ ଆମେ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛୁ । ତୁମ ଆନନ୍ଦରେ ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରସ୍କାର ଆଶା କରୁଛୁ । ହେ ଧନର ନାଥ, ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା ଏବଂ ଗାୟକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଓ ଅପମାନଠାରୁ ରକ୍ଷା କର ।” ଏହି ସମୟରେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ଦେବତା, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଏକତାରେ ଏହି ମିଶ୍ରଣକୁ ମଥିଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକାଠି ହେଲେ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହାକୁ ପୁନଃ ଆଣ ।” ତେଣୁ ଋଷିମାନେ ଚାହିଲେ, ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥାନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ମଧୁର ହେଉ । ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧୁର କର ।” ପରେ ସେମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, “ଆମ ମନ ପାଇଁ ଶୁଭ ପବନ ପଠାଅ, ଦକ୍ଷତା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅ । ତୁମ ମିତ୍ରତା ଓ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା ଆମର ଇଚ୍ଛାମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଘୋଡ଼ାମାନେ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ । ହୃଦୟରେ ସ୍ପର୍ଶିତ ହେଇ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୃହରେ ବସିଛ । ଆମ ଇଚ୍ଛାମାନେ ଧନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉ । ମୁଁ କେବେ ତୁମ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ, ହେ ସୋମ, ତୁମ ଉପକାର ମୁଁ ସମ୍ମାନ କରେ । ପିତାପୁତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ଯେପରି ଦୟା ଥାଏ, ସେପରି ଆମ ଉପରେ ଦୟା କର ।” ଏହିପରି ଉତ୍ସାହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଉଦ୍ବୋଧନା ଚିନ୍ତାମାନେ ଝରଣା ପରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । ସୋମ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଆମକୁ ଜୀବନରେ ଧାରଣ କର । ତୁମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ଲୋକମାନେ ଚୟନ କରାଯାନ୍ତି । ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉଦ୍ବୋଧିତମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଧନ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ସୋମ, ଆମ ପଶୁମାନେ ରକ୍ଷା କର, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ । ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦେଖି ତୁମେ ସେମାନେ ଏକଠା କର । ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଅଜୟ, ରାଜା । ଯେଉଁମାନେ ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରେ ରହନ୍ତୁ । ସୋମ, ତୁମେ ଭଲ ପରାମର୍ଶ ଦିଅ, ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷେତ୍ର ଦିଅ, ଶତ୍ରୁତା ଓ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର । ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ର, ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ଯେଉଁମାନେ ପିଲା ଓ ଗୃହ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଡାକିବାବେଳେ ତୁମେ ଉଦ୍ଧାର କରୁଛ । ଏହି ଉତ୍ସାହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଉତ୍ସାହ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ବଢାଏ । ଏହି ଉତ୍ସାହ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଧନ ଓ ପଶୁ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଉତ୍ସାହ ସତ୍ପାଥରେ ଅନ୍ଧତା ଓ ବଧିରତାକୁ ଦୂର କରେ । ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିନ୍ତାମାନେ ଯୋଗାଯୋଗ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିମାନେ ରଥରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁଷଣ ଏହାକୁ ଚଲାଇଥାନ୍ତି । ଲୋକମାନେ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହନ୍ତି । ପ୍ରେରିତ ଗାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପୁଷଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି । ପୁଷଣଙ୍କୁ ଆମେ ଆମ ପାଇଁ ଚାହୁଁଛୁ, ଚିନ୍ତା ପୂରଣ ଓ ଉଦ୍ବୋଧିତମାନଙ୍କ ସହଯୋଗ ଆଶା କରୁଛୁ । ପୁଷଣ ଯଜ୍ଞର ବିଜେତା, ଶୀଘ୍ର ରଥଚାଳକ, ମନୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅନୁଶାସନ ଦେବା ମିତ୍ର । ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୁଦ୍ଧତମଙ୍କ ନାଥ, ବାୟୁ, ପରିଧାନମାନେ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ସେ ଉପହାରର ନାଥ, ଅଜିରିତ ମିତ୍ର । ପୁଷଣଙ୍କ ରଥକୁ ଛାଗଳମାନେ ଯୋଗାଇଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମିତ୍ର, ଅଜୟ । ପୁଷଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଆମର ଶକ୍ତିର ରଥକୁ ଚଲାନ୍ତୁ, ଉପହାର ବଢାନ୍ତୁ, ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣନ୍ତୁ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଗାୟକ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଶକ୍ତି ନେଇ ଅଛି । ଯେବେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରେ, ମୁଁ ଶାପ ଦେବାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରେ, ନ୍ୟାୟ ପାଳନ କରେ, ଦୁଷ୍ଟକୁ ନଶ୍ୱ କରେ । ଯଦି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏକାଠି କରେ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ଚାପି ଦିଅଁ । ମୁଁ ତାକୁ ଚିହ୍ନିନାହିଁ, ଯେ ଦେବତାଦ୍ୱେଷୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରେ, ଯେବେ ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭୟଙ୍କର କହିଥାଏ, ସେବେ ମୋର ବୃଷମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ ।” ଏହିପରି, ଅଜ୍ଞାତ ଗ୍ରାମରେ ଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଦାନଶୀଳ ଲୋକ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ । ସେ ଜିତିଥିଲେ, ସୁରକ୍ଷିତକୁ ଚିହ୍ନିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟକୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଧରି ନଶ୍ୱ କରିଥିଲେ । ଗ୍ରାମ ଓ ପାହାଡ଼ କେବେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିନଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦହାଡ଼ର ଶବ୍ଦରେ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ କାନ କମ୍ପିଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏକାଠି ଚାଲିଯାଉଥିଲା । ଏଠାରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରବିହୀନ, ମଦିରାପାନୀ, ତୀରଧାରି ଦ୍ୱାରା ହତ, ସେମାନେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୁମାରମାନେ ଠାରୁ ଦୂର ହୋଇଯାନ୍ତି । ବୃଷମାନେ ବାହାରିଅସିଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣ ବିଦାୟ ହୋଇଯାଏ, ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଦୁଇ ବାୟୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛି, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛୁଇଁପାରିନାହିଁ । ଗାଁର ଗାଈମାନେ ଜୌ ଚାଷ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ, ଆର୍ୟମାନେ ଗଣନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଦେଖିଲି ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଗୋପାଳକ ସହିତ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି । ଆର୍ୟମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି ଏକାଠି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମାଲିକ କେତେକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚୟନ କରନ୍ତି ? ମୁଁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜୌ ଖାଏ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଅନ୍ତର୍ଗୃହରେ ଖାଏ । ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଖୋଜିଥାଏ, ଅଯୁକ୍ତ ଥିବାକୁ ଚାଳକ ଯୋଗାଇଥାଏ । ଏଠାରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି—ଦୁଇପଦୀ, ଚତୁଷ୍ପଦୀ ଏବଂ ମାଂସର ଯେଉଁ ଅଂଶ ତୁମ ପାଇଁ । ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଭକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ବଣ୍ଟନ କରିପାରେ ।