ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଓ କୃପା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଶୂଷ୍ଣ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତିକୁ ଦଳନ କରି, ତାଙ୍କ ସହ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ କ୍ରିୟାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନଶ୍ୱନ କରିଦେଲେ । ଏହି ବିଜୟ ପରେ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଶୂରବୀର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟା ନିମନ୍ତେ ଭକ୍ତମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ – “ହେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ଠାରୁ ତୁମ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦୂର ହେଉନାହୁଁ, ସଦା ଆମେ ତୁମ ଦୟାରେ ରୁହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।” ଭକ୍ତମାନେ ଆଉ ଅନୁରୋଧ କଲେ – “ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଉଥିବା ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସ୍ର ଦାନ ଆମ ହେଉ, ଏବଂ ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଗାୟମାନ୍ୟ ଭଳି ଆମେ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ।” ଯେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗ ଓ ପାଦ ନଥିବା ଅଶୁଭ ଶକ୍ତିମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ସବୁଦିନ ଲୋକଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଶୂଷ୍ଣଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରିଦେଲେ । ଭକ୍ତମାନେ ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ – “ହେ ଶୂରବୀର ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ସୋମ ରସ ପାନ କର, ଅନ୍ତେ ନ ହେଉ, ଧନ-ଧାନ୍ୟର ମାଲିକ ହେଉ, ଏବଂ ଯିଏ ତୁମ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେଉଁଠି ରକ୍ଷା କର, ଆମକୁ ମହାନ ଧନ ଦିଅ ।” ଏହି ଭାବରେ ଭକ୍ତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ସଂଘାଟିତ ହସ୍ତରେ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ରଥ ଦୁଇଟି ବାଦାମି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଦାଢ଼ି ଉପରକୁ କମ୍ପିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ସେ ଦାନରେ ଉଦାର । ତାଙ୍କର ବାଦାମି ଘୋଡ଼ା ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିଚିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧନୀ, ଦାନଶୀଳ, ଓ ବୃତ୍ର ନାଶକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ । ସେ ଦକ୍ଷ, ବଳିଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦାସଙ୍କ ନାମକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବଜ୍ର ଓ ରଥ ଉପରେ ଦୁଇ ଘୋଡ଼ା ସହ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଲେ, ମଘବାନ୍ ଭାବେ ପ୍ରାଚୀନ ଯଶସ୍ବୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ନିଳ ଦାଢ଼ି କମ୍ପିତ କରି, ସୋମ ରସ ଚାପିବା ବେଳେ ମନୋହର ଗୃହକୁ ଅବତରଣ କରିଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ବନକୁ କମ୍ପିତ କରେ । ସେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମତୀମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ହାସଲ କଲେ, ଅନେକ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ, ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତମାନେ ପିତା ଭଳି ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତିଗାନ ରଚିତ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଦୟା ଏବଂ ଉପକାର କୁ ଗୋପାଳକ ଗାୟକୁ ଦେଖିବା ଭଳି ଅନୁଭବ କରିଲେ । ଏଇ ମିତ୍ରତା କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଉନାହୁଁ, ତୁମ ସ୍ପୂର୍ତ୍ତି ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ସଦା ଆମ ସହ ରହୁ, ଯେପରି ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନତା ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ରହେ । ଏହିପରି, ଭକ୍ତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧୁର ସୋମ ରସ ଦେଇ, ଅଧିକ ଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ, ସ୍ତୁତି ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରସ୍କାର ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର ଧନର ମାଲିକ, ଦରିଦ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ସାହଦାତା, ଗାୟକଙ୍କ ରକ୍ଷକ । ସେ ଦୁର୍ଜନ ଓ ଅପମାନରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ । ଏହି ସମୟରେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦକ୍ଷ ଦେବତା, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ମିଶ୍ରଣ କୁ ମଥିଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକାଠି ହୋଇ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ – “ଏହାକୁ ପୁନଃ ଆଣ ।” ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ମଧୁର ଯାତ୍ରା ଓ ମଧୁର ଫେରା ହେବାକୁ ଚାହିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧୁର ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ଏହିପରି, ଭକ୍ତମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ – “ମନସ୍ତି ଲାଗି ଉତ୍ତମ ବାୟୁ ଦିଅ, କୌଶଳ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଡ଼ା ଚରାଗାହ ପାଇଁ ଦୌଡ଼େ, ତେଣୁ ଆମ ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହେଉ ।” ସୋମ ହୃଦୟରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସମସ୍ତ ଗୃହରେ ବିରାଜିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଆମ ଇଚ୍ଛା ଧନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ । ଭକ୍ତମାନେ କହିଲେ – “ମୁଁ ତୁମ ନିୟମ କିମ୍ବା ଉପକାର କେବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେନାହିଁ, ପିତା-ପୁତ୍ର ସମ୍ପର୍କ ଭଳି ତୁମେ ଆମ ଉପରେ ଦୟା କର ।” ସ୍ପୂର୍ତ୍ତିଶୀଳ ଚିନ୍ତାଧାରା ଝରଣା ଭଳି ଏକାଠି ଚାଲିଯାଏ, ସୋମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଜୀବନର ଶକ୍ତି ଦିଅ, ପାତ୍ର ଭଳି ଆମକୁ ଧାରଣ କର । ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହୀମାନେ ଚୟନିତ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସ୍ପୂର୍ତ୍ତିଶୀଳ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ସୋମ ଆମ ଗୋମାନ୍ୟ ରକ୍ଷା କର, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବିସ୍ତୃତ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦେଖି ଆମ ଜୀବନ ନିମନ୍ତେ ସେମାନେ ଏକାଠି କର । ସୋମ ଆମ ସାର୍ବଜନୀନ ରକ୍ଷକ, ଅଜୟ, ରାଜା ଅପକାମନ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଲୋକ ଆମ ଉପରେ ଶାସନ କରିନପାରନ୍ତୁ । ସୋମ ଉତ୍ତମ ପରାମର୍ଶ ଦେଇ ଆମ ଶକ୍ତିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜଗାଇ ଦିଅ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷେତ୍ର ଦିଅ, ଶତୃତା ଓ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର, କାରଣ ତୁମେ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ । ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମିତ୍ର, ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତମାନେ ସଭାରେ ତୁମକୁ ଡାକନ୍ତି, ତୁମ ଉଲ୍ଲାସରେ ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ଓ ଗୃହ ଲାଗି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ । ଏହି ଉଲ୍ଲାସ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଉଲ୍ଲାସ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ । ଏହି ସୋମ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦିଏ, ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦିଏ, ଅନ୍ଧତା ଓ ବଧିରତା ବିନାଶ କରିବାକୁ ଚାହେ । ଏହି ସମୟରେ ପୁଷଣଙ୍କ ସ୍ତୁତି ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତମ ଚିନ୍ତା ଯୋଡ଼ାଯାଇ ଯାଉଛି, ଚମତ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ ରଥରେ ଯୋଡ଼ାଯାଉଛି, ପୁଷଣ ଏହାକୁ ଚାଲିଥାନ୍ତି । ତାଙ୍କର ମହାନତାକୁ ଜନମାନ୍ୟ ଝଡ଼ ଭଳି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହେ, ଜ୍ଞାନୀ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି । ପୁଷଣ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଇଁଜଣ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ, ସେ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି । ଭକ୍ତମାନେ ପୁଷଣଙ୍କୁ ନିଜ ଲାଗି ଚାହିଁଥିଲେ, ଚିନ୍ତା ସାଧନ ଓ ସ୍ପୂର୍ତ୍ତିଶୀଳଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଲାଗି ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ । ପୁଷଣ ଯଜ୍ଞର ବିଜେତା, ଘୋଡ଼ା ଭଳି ଶୀଘ୍ର ଚଳିଥିବା ରଥର ମାଲିକ, ଦୃଷ୍ଟା ଓ ମନୁଙ୍କ ଚୟିତ, ସ୍ପୂର୍ତ୍ତିଶୀଳଙ୍କ ମିତ୍ର । ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମାଲିକ ଭାବେ, ବାୟୁ ଧାରଣକାରୀଙ୍କ ପୋଷାକ ପରିଷ୍କାର କରିଥାନ୍ତି ।