ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ବେଦମୟ ରୃଷିମାନେ ଦେବତା ଏବଂ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ଅର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେକୁ ଆମେ ଜାଣିଛୁ କିମ୍ବା ଜାଣିନାହିଁ—ହେ ଜାତବେଦସ୍, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଜନ୍ମ ପଥ ଜାଣ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋମକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହାଯାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦହାଯାଇନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି—ତାଙ୍କ ସହିତ ଆମକୁ ଧର୍ମମୟ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଅ, ଏହି ଦେହକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଗଠନ କର। ଏଠି, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଉଛି: “ତୁମେ ଏହି ଶରୀରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦହିବ ନାହିଁ, ଚର୍ମ କିମ୍ବା ଦେହକୁ ଜଳାଇବ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହାକୁ ସଂସ୍କାର କରିବ, ତେବେ ଏହାକୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଦିଅ। ଏହି ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମମୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥାଏ। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ, ଶ୍ୱାସ ବାୟୁକୁ, ଶରୀର ଭାଗ ଜଳ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଭୂମିକୁ ଯାଉ। ଅଜନ୍ମ ଭାଗ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହେଉ, ଅଗ୍ନିର ତାପ ଏହି ଦେହକୁ ଶୁଭ କରୁ। ଶୁଭ ରୂପରେ, ଅଗ୍ନି, ଏହାକୁ ଧର୍ମମୟ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଅ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଉଛି: “ଏହି ଅର୍ପିତ ଆତ୍ମାକୁ ପୁନର୍ବାର ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଜୀବନ ଏଠି ରୁହ, ଦେହ ପୁନର୍ବିନ୍ଧିତ ହେଉ। କୌଣସି କଳା ପକ୍ଷୀ, ପିପିଲିକା, ସର୍ପ, ବା ମୃଗ ଯଦି କ୍ଷତି କରିଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଏହାକୁ ନିରାପଦ କର, ଏବଂ ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ସୋମ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନିରାପଦ କର। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ରକ୍ଷା କବଚ ପିନ୍ଧି, ଗୋଧନରେ ଘେରି ରହ, ଧନ ଓ ପୁଷ୍ଟିରେ ଆବୃତ ହୁଅ। ଶକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଏହାକୁ ନେଇଯାଅ, ଏବଂ ତୁମ୍ଭାକୁ ଘେରି ଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଜବୁତ ହେଉ। ଅଗ୍ନି, ଏହି ପାତ୍ରକୁ ଦହିଅ ନାହିଁ; ଏହା ଦେବତା ଓ ସୋମପାନୀୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ଏହି ପାତ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ପାନାର୍ଥ, ଏହିରେ ଅମୃତ ଦେବଗଣ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏଠି, ମାଂସ ଭୋଜୀ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୂରେ ପଠାଯାଉଛି, ଯାମ ରାଜ୍ୟର ଧାରା ଯାଉ। ଅନ୍ୟ ଜାତବେଦସ୍ ଏଠି ରୁହ, ଦେବତାଙ୍କୁ ହୋମ ଦେଇବା ପାଇଁ। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଛି, ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଜାତବେଦସ୍ ସହିତ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ହୋମ ଦେଉଥିବା ଦେବତା ଭାବେ ନେଇଯାଉଛି। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯେଉଁ ମାଂସ ଭୋଜନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ନିୟମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ସେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଅର୍ପଣ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଆମେ ତୁମକୁ ଉଜ୍ୱଳତାରେ ବସାଉଛୁ, ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଜଳାଉଛୁ; ହେ ଉଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅର୍ପଣରେ ଆଣ, ଉଜ୍ୱଳମାନଙ୍କ ସହିତ। ଯାହାକୁ ଅଗ୍ନି ଦହିଦେଇଛ, ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ପୁନର୍ବାର ଶାନ୍ତ କର, ସେ ଦେହ, ମାଂସ ଓ ଚର୍ମ ସହିତ ଜଳର ଲୋକକୁ ଉଠିଯାଉ। ଶୀତଳତାରେ ଶୀତଳ ହୁଅ, ତରଳତାରେ ତରଳ ହୁଅ, ବାଙ୍କୁ ସହିତ ମଙ୍ଗଳ ମିଳନ ହେଉ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ। ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ପାଇଁ ବର ତିଆରି କରନ୍ତି, ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ଯମଙ୍କ ମାତା, ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ମହା ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଅଲିଙ୍ଗିତ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଅମୃତମାନେ ତାଙ୍କୁ ମରଣଶୀଳ ଲୋକରୁ ଦୂରେ ନେଇ, ଏକ ଏକାକାର ଆକୃତି ତିଆରି କରି ବିବସ୍ୱତଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ, ସରଣ୍ୟୁ ଦୁଇ ଝୁମିଅଁକୁ ଝାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ। ପୂଷାନ୍, ସମସ୍ତ ଜୀବର ରକ୍ଷକ, ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଦୁର୍ଗମାନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଦୂରେ କରନ୍ତୁ, ତିନି ଏହାକୁ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅନ୍ତୁ, ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ପୂଷାନ୍ ସମସ୍ତ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆଗକୁ ଯିବା ପଥରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମମୟମାନେ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବଜମାନେ ଗଲେ, ସେଉଁଠି ସବିତା ଦେବତା ତୁମକୁ ବସାନ୍ତୁ। ପୂଷାନ୍ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜାଣି ସୁରକ୍ଷିତ ମାର୍ଗରେ ଆଗୁଆ କରନ୍ତୁ। ଉଜ୍ୱଳ ଓ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାତା ଆଗରୁ ଆସନ୍ତୁ। ପୂଷାନ୍ ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ମାର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ଦୁଇଟି ପ୍ରିୟ ଆଶ୍ରୟରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଉପାସକମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି, ଯଜ୍ଞରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଡାକାଯାଉଛି, ଧର୍ମମୟମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି; ସେ ଉପାସକଙ୍କୁ ଧନ ଦେଉନ୍ତୁ। ଓ ସରସ୍ୱତୀ, ରଥରେ ଆସ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କର; ଏହି କୁଶ ଉପରେ ବସି ଆନନ୍ଦ କର; ଜଣନୀ ପରି ଆମ ପାଇଁ ପୋଷଣ ଦିଅ। ପିତୃମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ସାଥୀ, ଉପଯୁକ୍ତ ଅର୍ପଣ ଚାହାନ୍ତି। ଏଠି, ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀଙ୍କୁ ହଜାର ଗୁଣ ଧନ ଦିଅ। ଜଳ, ଆମ ପ୍ରମାତ୍ରୀ, ଏହି ଦେହକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରନ୍ତୁ; ଘୃତରେ ପ୍ରଚୁର ହୋଇ ଆମକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରନ୍ତୁ। ଦେବୀୟ ଜଳ ସମସ୍ତ ମଲିନତାକୁ ଦୂର କରେ; ଆମେ ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଛୁ। ଏହି ଦିନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ପରେ ଅନ୍ୟ ଦିନ ଆସେ, ଋତୁଗୁଡିକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଆସନ୍ତି, ଏଭଳି ପରେ ଆଗୁଆ ଅଗ୍ରଜଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ; ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଏହିପରି ଗଠନ କର। ତ୍ୱଷ୍ଟା ଭଲ ଜନ୍ମ ସହିତ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଠି, ଅନ୍ୟ ଜୀବିତମାନେ ମୃତମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାନ୍ତି; ଆଜି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଭ ହେଉ। ଆମେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ନୃତ୍ୟ କରି, ଆନନ୍ଦ କରି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିନ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଏହି ସୀମା ଜୀବିତମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; କେହି ଏହି ପ୍ରାନ୍ତ ଚାଡ଼ି ଏଠିକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଶତ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚନ୍ତୁ, ବିକଶିତ ହୁଅନ୍ତୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ବତର ଦୂରେ ରୁହ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବିଧବା ନହେଇ, ଭଲ ଗୃହିଣୀ ଭାବେ ଉଙ୍ଗୁଆ ଓ ଘୃତ ନେଇ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। କାନ୍ଦିବେ ନାହିଁ, ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ସନ୍ତାନସମୃଦ୍ଧିରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରଥମେ ଯାଉନ୍ତୁ।