ଏକ ଦିନ ବେଦର ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଏକ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦେବତାଙ୍କର ଅମୃତ ଶକ୍ତି, ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ, ସତ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଗାଈମାନେ ଏ ଏକାମତ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଉପରେ ଧରି ରଖିଲେ। ଏହି ବଳିଦାନରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଘୃତ ଦୁଧରେ ମିଳିଥିଲେ; ବଳିଦାନର ସମୟରେ ବୃଷ ଦେବତା ଏହି ଘୃତକୁ ଡାକିଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ଘୃତରେ ଅନୁଲିପ୍ତ ଜଳ, ଦେବତାଙ୍କ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପୂଜାର ଗାନ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା। ଦୁଇ ଜଗତ ମୋ ଆବାହନ ସୁନିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗ ଜଣେ ଜୀବନର ପଥ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଏଠାରେ ଆମର ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧୁର ଉପଚାରରେ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେଲେ। ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—କେଉଁ ରାଜା ଆମକୁ ଅପହରଣ କରିଛନ୍ତି? କେବେ ସେ ଆସିବେ? କେଉଁ ନିୟମ ଆମେ ନିର୍ମାଣ କରିଛୁ? ସତ୍ୟ କେଉଁ ଜାଣେ? ମିତ୍ର ଦେବତା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଗାନ ଦେବତାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେନି; ବଳ ନଥିବା ହୋଇପାରିବ। ଏଠି ଅମୃତର ନାମ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା। ଯେଉଁଥି ଯମର ଭଲ ଭାବନା କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କର। ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ବିବସ୍ୱତର ଘରେ ସେମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଆଲୋକ ବିସ୍ତାର କରି, ଭାଗ ବଣ୍ଟନ କରି, ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ଏହି ଆଲୋକ ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଟୁଇ ରହିଥାଏ। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ଆମେ ତାଙ୍କର ନିମ୍ନ ରୂପ ଜାଣିନାହିଁ। ଏଠି ମିତ୍ର, ଆର୍ୟମନ, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧୋଷ ସବିତା ଦେବତା, ବରୁଣାଙ୍କୁ କଥା କହିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଗୃହ ଓ ସଭାରେ ଆମକୁ ଶୁଣ; ଅମୃତତ୍ୱର ତୁରନ୍ତ ରଥକୁ ଯୁକ୍ତ କର। ଦେବତାଙ୍କର ଦୁଇ ଜଗତକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ; ଆମେ ଦେବତାଙ୍କରୁ ଦୂର ହେବା ନାହିଁ। ପୂରାତନ ହ୍ୟମ୍ନକୁ ପ୍ରଶଂସାରେ ଏକତ୍ର କରି, ଗାନକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଥରେ ପ୍ରେରଣ କର। ଅମୃତତ୍ୱର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ଏହି ଗାନକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଯମ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ପୂଜାର୍ଥୀମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ। ନିଜ ଜଗତରେ ବସି, ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ମାନେପରି ଶାନ୍ତିରେ ବସ। ପଞ୍ଚ ଚରଣର ରୂପକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଚତୁଷ୍ପଦକୁ ନିୟମରେ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଅବିନାଶୀ ସିଲାବ୍ଦ୍ଧ ଶବ୍ଦରେ ଏହି ଚରଣକୁ ଅମୃତତ୍ୱର ନାଭିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପି, ଏକତ୍ର ଶୁଧ୍ଧ କରିଥିଲି। କେଉଁ ଦେବତା ପାଇଁ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଚୟନ କଲେ, କେଉଁ ପାଇଁ ସେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅମୃତତ୍ୱ ଚୟନ କଲେନି? ବୃହସ୍ପତିକୁ ବଳିଦାନର ପୁରୋହିତ କରାଗଲା, ଯମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରୂପକୁ ଚାହିଲେ। ମାରୁତମାନଙ୍କର ଶିଶୁ ପାଇଁ ସାତ ଧାରା ବହିଲା; ପୁଅମାନେ ପିତା, ସତ୍ୟପାଳକ, ରକ୍ଷା କଲେ। ଦୁଇ ଅଟୁଇ ଦୁଇକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଦୁଇ ଅଟୁଇ ଦୁଇ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଦୁଇ ଅଟୁଇ ଦୁଇରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏକ ଉତ୍କଳ ବିଶାଳ ପଥରେ, ଯେଉଁଥି ଅନେକ ଲୋକ ପଦଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ମିଳନ ସ୍ଥଳକୁ, ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ସହିତ, ରାଜା ଯମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ମାନ୍ୟତା ଦିଅ। ଯମ ଆମ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଜିଥିଲେ; ଏହି ଚାରାଗାହ ଅପହରଣ କରିପାରିବା ନୁହେଁ; ଏଠି ଆମର ପୂର୍ବଜମାନେ ନିଜ ନିଜ ପଥରେ, ଧର୍ମରୁ ଜନ୍ମି, ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଗଲେ। ମାତଳୀ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହିତ, ଯମ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ସହିତ, ବୃହସ୍ପତି ଗାୟକମାନେ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ; ଏହି ଦେବତାମାନେ ଉନ୍ନତି କରିଥିଲେ, ଅର୍ପଣ ଓ ବଳିଦାନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ। ଯମ, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏହି ପବିତ୍ର ଆସନରେ ବସ; ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ଚାନ୍ତ ତୁମକୁ ଏଠି ଆଣନ୍ତୁ; ରାଜା, ଏହି ବଳିଦାନରେ ଆନନ୍ଦ କର। ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ବଳିଦାନର ଯୋଗ୍ୟମାନେ ସହିତ ଆସ, ଯମ; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ସହିତ ଏଠି ଆନନ୍ଦ କର। ଏହି ବଳିଦାନରେ ବସିଥିବା, ତୁମ ପିତା ବିବସ୍ୱତକୁ ଆମେ ଡାକୁଛୁ। ଅଙ୍ଗିରସ, ନବଗ୍ୱ, ଅଥର୍ବଣ, ଭୃଗୁ, ସୋମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ଯୋଗ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ ଆମେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ, ସୁମିଳନ ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିଲି। ପୁରାତନ ପଥରେ ଚାଲିଯାଉ, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ରାଜା, ଯମ ଓ ବରୁଣା, ବଳିଦାନରେ ଆନନ୍ଦ କରି, ତୁମେ ଦେଖିବେ। ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ଚାଲିଯାଉ, ଯମଙ୍କ ସହିତ, ତୁମର ସଫଳ ବଳିଦାନ ଓ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ; ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଛାଡ଼ି, ଘରକୁ ପୁନଃ ଫେରିଯାଉ; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ଯାଉ। ଏଠିରୁ ବିଦାୟ ହେଉ, ବିକିରଣ ହେଉ, ଚାଲିଯାଉ; ପୂର୍ବଜମାନେ ଏହି ଜଗତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି; ଦିନ, ଜଳ, ରାତି ଦ୍ୱାରା, ଯମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଶୟନ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ। ସାରମେୟ ଦୁଇଟି କୁକୁର, ଚାରି ଆଖି, ଚିହ୍ନିତ, ସୁଭ ପଥରେ ଦୌଡ଼ି ଯାଉ; ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ଯାଉ, ଉତ୍ତମ ଉପହାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯମ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଯମ, ତୁମର ଦୁଇ କୁକୁର, ସୁରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଚାରି ଆଖି, ପଥର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି—ରାଜା, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖନ୍ତୁ; ସୁରକ୍ଷା ଓ ରୋଗମୁକ୍ତି ଦିଅ। ବିସ୍ତାର ନାକ, ପାନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଉଦୁମ୍ବଳ ଗଛ, ଯମଙ୍କ ଦୂତ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବା; ସେମାନେ ଆମକୁ ପୁନଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବା ଅବସର ଦିଅନ୍ତୁ, ଏହି ଜୀବନ ଜଗତରେ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯମଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ଚାପି, ଯମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର; ବଳିଦାନ ଯମଙ୍କୁ ଯାଉ, ଅଗ୍ନି ଦୂତ ଭାବରେ ଯଥାଯଥ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ଯମଙ୍କୁ ଘୃତ ଅର୍ପଣ କର, ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ; ଯମ ଆମକୁ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଭଲ ଜୀବନ ପାଇଁ। ଯମ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଅର୍ପଣ କର; ଏହି ସମ୍ମାନ ପୂର୍ବଜମାନେ, ଋଷିମାନେ, ପଥ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବାମାନେ ପାଇଁ। ତ୍ରିକଦ୍ରୁକରେ ଏହି ବଳିଦାନ ଉଡ଼ିଯାଏ, ଛଅ ବିସ୍ତାର ଅଂଶରେ, ଏହି ବିଶାଳ ବଳିଦାନ; ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଯମ ପାଇଁ ଏସ୍ଥାପିତ। ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଠିଯାଉ, ତଳ, ଉପର, ମଧ୍ୟରେ, ସୋମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଅନ୍ତ, ସତ୍ୟ ଜାଣି—ପୂର୍ବଜମାନେ ଆମକୁ ବଳିଦାନରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।