ଏକ ଦୂର ଦିନର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଆଦି ଦିନ କେଉଁଠି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, କିଏ ଦେଖିଲା, କିଏ ଜାଣିଲା—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କୌଣସି ମଣିଷ ଦେଇପାରିବେ କି? ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ମହା ନିୟମ ଅତି ଗୁପ୍ତ, ତାହାକୁ ଲୋକମାନେ କିପରି ବୁଝିବେ? ଏଠି ଥିଲେ ଯମ ଓ ଯମୀ—ଏକ ଭାଇ ଓ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ। ଯମୀର ଭିତରେ ଭାଇ ଯମ ପ୍ରତି ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆକାଂକ୍ଷା ଉପଜିଲା; ସେ ଚାହିଲେ ଦୁଇଜଣେ ଏକ ଗର୍ଭରେ ଏକାଠି ହେବାକୁ। ଗାଡ଼ିର ଚକା ତାର ଅକ୍ଷରୁ ଅଲଗା ହେବା ପରି, ସେ ଚାହିଲେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବାକୁ। କିନ୍ତୁ ଯମ କହିଲେ, “ଏଠି ଥିବା ଦେବତାଙ୍କର ଚୋରା ଦୂତମାନେ ଦେଖୁଛନ୍ତି, କିଏଠି ବସିବେ ନାହିଁ, କିଏଠି ଦଢ଼ିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଯାହା ତୁମେ ଚାହୁଛ, ସେଠିକୁ ଯାଅ; ମୋଠାରୁ ଅଲଗା ହେଉ, ଗାଡ଼ିର ଚକା ଅକ୍ଷରୁ ଅଲଗା ହେବା ଭଳି।” ଯମୀର ପ୍ରେମର ଆବେଗ ଦେଖି, ଯମ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ରାତି ଦିନ ତାଙ୍କୁ ଭଲ କରନ୍ତୁ; ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ଷୁ ପୁନିପୁନି ଉଠିବାକୁ ଦିଅ। ଦିନ ଓ ପୃଥିବୀ, ଯମୀ ଓ ଯମ, ଦୁଇ ଭଉଣୀ-ଭାଇ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିୟମରେ ଯାଉ, କୌଣସି ଅତିକ୍ରମ ନ କରନ୍ତୁ।” ଯମ କହିଲେ, “ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ପରିଗତି ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠି ଭଉଣୀ ଭାଇ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତୁମେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚୁନ୍ତୁ, ଏକ ସ୍ବପ୍ନୀ ପତିକୁ ଚାହୁଛ, ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର।” ଯମୀ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ଯଦି ଏକ ଭାଇ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଏ, ଯଦି ଭଉଣୀ ଅପମାନରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ମୁଁ ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିବି, ଯଦି ଲୋକ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ମଧ୍ୟ; ତୁମ ଦେହକୁ ମୋ ସହିତ ଏକାଠି କର।” ଯମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏପରି ଦେହ ଦେହ ସଂଯୋଗ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ପାପ ଭାବି ଲୋକ କହନ୍ତି। ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଯାହା ତୁମେ ଚାହୁଛ, ସେଠିକୁ ଯାଅ; ତୁମ ଭାଇ ଏହାକୁ ଚାହୁନି।” ଯମୀ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ଯମ, ଆମେ ତୁମର ମନ ଓ ହୃଦୟ ଜାଣିପାରୁନି। ଅନ୍ୟା, ଏକ ସହପତ୍ନୀ ପରି, ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି, ଲତା ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଭଳି।” ଯମ କହିଲେ, “ଯମୀ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତୁମକୁ ଲତା ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଭଳି ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁ। ତୁମର ମନ ତାଙ୍କୁ ଚାହୁ, ତାଙ୍କ ମନ ତୁମକୁ ଚାହୁ; ଭଲ ବୁଝାପଡ଼ା କର।” ଏହି ଉତ୍ତର ଦେବା ପରେ, ବୃହଦ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ ଦେବତା ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଧାରା ଦୁହିଲେ; ଅଦିତିର ଅପରାଜିତ ପୁତ୍ର ଏହି ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ବରୁଣ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନରେ ସବୁ ଜାଣିଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଉଚିତ ସମୟରେ ଉଚିତ ପୂଜା ହେଉ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଜଳର ଜନନୀ ମୋର ମନକୁ ନଦୀର ଶବ୍ଦରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଅଦିତି ଆମକୁ ଆଶିର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ; ଆମ ପ୍ରଥମ ଭାଇ, ବଡ଼, ଆମ ପାଇଁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ। ଉଷା, ଧନ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମନୁ ପାଇଁ ଆଲୋକରେ ଚମକିଲେ। ଦେବମାନେ ଚାହିଥିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ, ହୋତାରକୁ, ସଭା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ବାଜ ପବିତ୍ର ତୀର ନେଇ ଆଣିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କର ଉପଦେଶରେ, ବଳି ପାଇଁ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ, ହୋତାରକୁ, ଚୟନ କରିବା ସମୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ବଳିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଅଗ୍ନି ସଦା ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଯଥା ଚାଉଳର ମଞ୍ଜା ଫଳଦାୟକ ଅଟେ; ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଶଂସା ଚାହିଁଛି, ଅଗ୍ନି ଅନେକ ଉପହାର ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ପିତୃମାନେ ଉଠନ୍ତୁ, ପ୍ରେମୀ ବଳିର ଅଂଶକୁ ଆସିବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି; ଉତ୍ସାହୀ ହୃଦୟର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ବଳିକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ତାହାକୁ ଦେଖିବା; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଶଂସିତ, ଆତ୍ମା ଚିନ୍ତାରେ କମ୍ପିତ। ଏକ ମଣିଷ ଅଗ୍ନିର ଦୟା ପାଇଲେ, ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ସେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁନାଯିବା; ଉପହାର ଦେଇ, ଘୋଡ଼ାରେ ଆଣି, ସେ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଭା କରିବା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା। ଏହି ସଭା, ଅଗ୍ନି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟେ ଦିବ୍ୟ ହେବାକୁ ଚାହୁଛି, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଓ ବଳିଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ ନିଜେ ଧାରଣ କରି, ଧନ ବଣ୍ଟନ କରି, ଆମକୁ ଏଠି ଆଶିର୍ବାଦ ଦିଅ। ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଘର ଓ ସଭାରେ ଆମକୁ ଶୁନ; ଅମରତ୍ୱର ଶୀଘ୍ର ରଥକୁ ଯୋକ କର। ଦୁଇ ଜଗତ, ଦେବପୁତ୍ରମାନେ, ଆମକୁ ଆଣ; ଆମେ ଦେବମାନେଠାରୁ ଦୂର ନ ହେଉ। ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଆରମ୍ଭରେ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ଦେବତା, ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ବଳି କରିବାକୁ ଆସି, ପ୍ରିଷ୍ଟ ହେଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲେ। ଦେବତା, ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଥମ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଆମ ବଳିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଧୂମପତାକା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମଞ୍ଜାରେ ଚମକି, ମଧୁର, ଚିରଅତ୍ମା, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ କଥାରେ। ଅମର ଦେବତା, ନିଜେ ଚଳିତ, ଯଦି ସତ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିତ ଗାଈ ଏହି ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛି। ସବୁ ଦେବତା ତୁମ ବଳିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଘୃତ ଦୁହିଲେ। ମୁଁ ଦୁଇ ଜଗତକୁ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛି; ଘୃତ ଲିପ୍ତ ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ମୋର କଥାକୁ ଶୁନ। ଆକାଶ, ତୁମେ ଜୀବନର ପଥ ତିଆରି କଲେ, ଆମ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ। କିଏ ରାଜା ଆମକୁ ଅଟକାଇଛି, କେବେ ଆସିବେ? କେଉଁ ନିୟମ ଆମେ କରିଛୁ, କିଏ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିଛି? ମିତ୍ର ଦେବତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ହାଇମ୍ନ ଦେବମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିନି; ସମ୍ଭବତଃ ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ଅମର ଦେବତାଙ୍କର ନାମ ଅତି ଦୁଃସାଧ୍ୟ, ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅନେକ ରୂପ ନେଇଥାଏ। ଯିଏ ଯମକୁ ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଛି, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନରୁ ରକ୍ଷା କର। ଯେଉଁଠି ଦେବମାନେ ସଭାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ବିବସ୍ବତଙ୍କ ଘରେ ସେମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଆଲୋକ ରଖିଛନ୍ତି, ଅଂଶ ବଣ୍ଟନ କରି, ସଦା ଚଳିତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଯେଉଁଠି ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ଆମେ ତାଙ୍କର ନିମ୍ନ ରୂପ ଜାଣିନାହିଁ। ଏଠି ମିତ୍ର, ଆର୍ୟମାନ୍, ନିର୍ମଳ ସବିତା, ଦେବତା, ବରୁଣଙ୍କୁ କଥା କହିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଘର ଓ ସଭାରେ ଆମକୁ ଶୁନ; ଅମରତ୍ୱର ଶୀଘ୍ର ରଥକୁ ଯୋକ କର। ଦୁଇ ଜଗତ, ଦେବପୁତ୍ରମାନେ, ଆମକୁ ଆଣ; ଆମେ ଦେବମାନେଠାରୁ ଦୂର ନ ହେଉ।