ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଜଳଦେବୀମାନେ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ମାଲିକା ଭାବେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଉଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି—ମୋତେ ତୁମ ଚିକିତ୍ସା ଦିଅ, ମୋ ଶରୀର ଓ ଆତ୍ମାକୁ ସୁସ୍ଥ କର। ଏହି ଜଳରେ ସୋମ ମତେ କହିଲେ—ଏହାରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଅଛି, ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦାତା। ମୁଁ ପୁନି ଜଳଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି—ମୋ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା, ଆୟୁର୍ଦ୍ଧି ଦିଅ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଅ। ମୋ ମନ ଓ ଶରୀରରୁ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା, ଅନୃତ, ଅପରାଧ ଓ ଶାପକୁ ଦୂର କର। ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଛି, ତୁମ ସ୍ୱରୂପ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଛି। ଅଗ୍ନି, ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆସ, ମୋତେ ତେଜ ଦିଅ, ଏହାକୁ ନେଇ ଯାଅ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏକ ମିତ୍ରତା ବାଛିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପିତାମହଙ୍କର ପଉତାକୁ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରନ୍ତୁ, ସେ ଏଠାରେ ସେତୁ ଭାବେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉ। କିନ୍ତୁ, ଏପରି ଚିହ୍ନିତ ମିତ୍ରତା କେହି ଚାହୁଁନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇ ଜଣ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ମହାନଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ, ଅସୁର ଶୂରମାନେ, ବିଶ୍ୱକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅମରମାନେ ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଦେଉଳୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ମାନବ ପ୍ରତି। ତୁମ ମନ ଆମ ପ୍ରତି ନ ହେଉ, ତୁମେ ଆମ ଶରୀରକୁ ଅଧିକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କରିଥିଲୁ, ଏବେ ତାହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅମରମାନେ, ଅନୃତ କହି ଅପରାଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କନ୍ୟା ଜଳରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଆମର ନାଭି, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସମ୍ପର୍କର ଚିହ୍ନ। ଗର୍ଭରେ, ଆମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆମକୁ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ଗଢ଼ିଥିଲେ—କର୍ଦ୍ଦମ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବହୁରୂପୀ ସବିତା। କେହି ତାଙ୍କ ନିୟମ ଲଂଘନ କରିପାରେ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗନ୍ତ, ଦୁହେଁ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଭାଣ୍ଡାରକୁ ଜାଣନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଦିନ କିଏ ଜାଣେ? କିଏ ଦେଖିଛି? ଏଠାରେ କିଏ ଘୋଷଣା କରିପାରିବ? ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ମହାନ ନିୟମ, କିପରି ମୁଁ ଏହାକୁ ଲୋକଙ୍କୁ କହିପାରିବି? ଯମଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କ ମନରେ ଯମଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଆସିଲା, ସେ ଏକ ଗର୍ଭରେ ଏକାଠି ରହିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯେପରି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଦୁଇଏ ଭାଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ରଥର ଚକା ଓ ଧୁର୍ବା ଭଳି। ଏଠାରେ କିଛି ନ ଦାଁଡ଼ନ୍ତି, ନ ବସନ୍ତି; ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚର, ଏଠାରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଯାହାକୁ ପସନ୍ଦ କର, ସେଠାକୁ ଯାଅ; ମୋଠାରୁ ଅଲଗା ହେଉ, ରଥର ଚକା ଓ ଧୁର୍ବା ଭଳି। ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଆବାର ଆବାର ଉଦୟ ହେଉ। ଦିନ ଓ ଭୂମି, ଯମି ଓ ଯମ, ଏହି ଭାଇ-ଭଉଣୀ ନିଜ ଶୀଳ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସେଇ ଯୁଗ ଚାଲିଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଇ-ଭଉଣୀ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏବେ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ହସ୍ତ ଧର; ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଚାହେଁ, ଏକ ସ୍୵ାମୀ ଚାହ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଭାଇ ସହାୟତା ବିହୀନ ହୁଏ? ଯଦି ଭଉଣୀ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାଏ? ମୁଁ ଏହି ଆକାଙ୍କ୍ଷା ପୂରଣ କରିବି, ଯଦିଓ ଏହା ନିନ୍ଦିତ; ତୁମ ଦେହକୁ ମୋ ସହ ଏକତ୍ର କର। ଏପରି ଭାବେ ଦେହ ସମ୍ମିଳନ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭଉଣୀ ସମ୍ମୁଖେ ଯିବାକୁ ପାପ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ମନ ପସନ୍ଦ କରେ, ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଖୋଜ; ତୁମ ଭାଇ ଏହା ଚାହେଁ ନାହିଁ। ହେଉଛି ଯମ, ଆମେ ତୁମ ମନ ଓ ହୃଦୟ ଜାଣୁ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟଜଣେ, ସହପତ୍ନୀ ଭଳି, ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି, ଲତା ଗଛକୁ ଯେପରି ଲଗିଥାଏ। ଯମି, ଅନ୍ୟଜଣେ ତୁମକୁ ଏଭଳି ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନ୍ତୁ, ଲତା ଗଛକୁ ଯେପରି। ତୁମ ମନ ତାଙ୍କୁ ଚାହ, ସେ ତୁମକୁ ଚାହୁନ୍ତୁ; ତାଙ୍କ ସହ ଭଲ ବୁଝାପଡ଼ା କର। ଏହିପରି ବେଳେ, ଏକ ବୃଷଭ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଉପର ଦିଗର ଝରଣାକୁ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଆଦିତ୍ୟପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୁହିଲେ। ବରୁଣ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି; ପୂଜ୍ୟ ଲୋକେ ଉପଯୁକ୍ତ ଋତୁକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତୁ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଜଳରେ ଥିବା କନ୍ୟା ମୋ ମନକୁ ନଦୀର ଶବ୍ଦରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆଦିତି ଆମକୁ ଆଶାକ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରନ୍ତୁ; ଆମ ବଡ଼ ଭାଇ, ପ୍ରଥମ, ଆମ ପକ୍ଷରେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ। ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଷା, ମନୁଙ୍କ ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ପ୍ରଭା ଦେଲେ। ସେ, ଦେବମନ୍ତ୍ର ଅନୁସରଣ କରି, ସଭା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ହୋତାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ତାପରେ ଗୃଧ୍ର, ତୀବ୍ର ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିନ୍ଦୁକୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଣିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତମ ଲୋକେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତା ବାଛନ୍ତି, ତେବେ ଜ୍ଞାନୀ ଯଜ୍ଞରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସଦା ଆନନ୍ଦଦାୟୀ, ଯେପରି ଯବ ଭରିଥିବା କ୍ଷେତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଅର୍ପଣରେ ସମ୍ମାନିତ। ପ୍ରେରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେଉଁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ତୁମେ ସେଠାରେ ଅନେକ ଦାନ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଉଛ। ପିତୃମାନେ ଉଠନ୍ତୁ, ପ୍ରେମିକ ତାଙ୍କ ଅଂଶକୁ ଆସନ୍ତି; ଆଶାବାନ୍ ହୃଦୟର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଖୋଜନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ବିଭାଜିତ, ଜ୍ଞାନୀ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଶଂସିତ, ଆତ୍ମା ଭୟରେ କମ୍ପିତ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରେ, ଅଗ୍ନି, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ଯଜ୍ଞ ନେଇ ଯାଏ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ତାନା, ସେ ଦିନକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ। ଏହି ସଭା ଯେତେବେଳେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ହୁଏ, ଅଗ୍ନି ତୁମେ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କର, ଆମକୁ ଏଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ। ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଗୃହ ଓ ସଭାରେ ଆମ ଆବାଜ ଶୁଣ; ଅମରତ୍ୱର ଶୀଘ୍ର ରଥକୁ ଯୋଗ କର। ଦୁଇ ଜଗତ୍, ଦେବପୁତ୍ରମାନେ, ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ; ଆମେ ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଦୂର ନ ହେଉ। ଆରମ୍ଭରେ ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ଦେବତା ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତିଆରି କଲେ, ସେ ପ୍ରସ୍ତାବକ ଭାବେ ବସି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କଲେ।