ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ଦେଖାଯିବାକୁ ଆଶା କରି, ସାତଟି ଭଉଣୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ମଧୁର ଝରଣା ଭାବେ ଦେଉଁଥିଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ଆକାଶର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପୁରୁଣା ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଖୋଜି ପାଇଥିଲେ, ଯାହା ପୁଷଣଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା। କବିମାନେ ସେହି ସାତଟି ସୀମା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ। ଏହି ସମସ୍ତ ସୀମାର ମୂଳରେ ଏକ ଲୋହାର ସ୍ତମ୍ଭ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା, ପଥର ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଆଧାର ମଧ୍ୟରେ। ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ, ଦକ୍ଷର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଥିଲା। ଆମ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି ରିତିର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ, ପୁରାତନ ବୃଷଭ ଓ ଗାଈ। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ନୂତନ ଷ୍ଟୁତି ସହିତ ଗାୟକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ସେହି ଅଗ୍ନି ରୁଷିମାନଙ୍କର ଉଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଘିରି ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି। ସେ ଅଗ୍ନି, ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦେବତାମାନେ ସହ ସଦା ସତ୍ୟ, ଅକ୍ଷୟ ଭାବରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପ୍ରସାର କରିଥିବା, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ିଥିବା ଦୌଡ଼ାଳି ଭଳି। ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପକାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କରେ ଅନ୍ନ ଦାନ ମନସ୍ପୂର୍ବକ ଅର୍ପିତ ହୁଏ। ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାରଥି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼, ସ୍ତୁତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମୀପକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତି, ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ। ସେ ମୃଦୁ ହୋତୃ, ଯଜ୍ଞର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ, ଦେବମାନେ ସହ ମିଶି, ଅର୍ପିତ ଅନ୍ନ ଦୁଃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶବ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତି ସହ ସମ୍ମାନ କର, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ବିଜୟୀ। ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଜଣା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅନ୍ନ ଦାତା। ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଧନ ଏକଠି ହୋଇଛି, ସାତଟି ରାଶି ଘୋଡ଼ା ଭଳି, ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ ସମ ଉପକାର ଦିଅ, ଏଠାକୁ ନେଉ। ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱରେ, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ବସି, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଅର୍ପଣ ହୋଇଗଲ। ଦେବମାନେ ତୁମ ଚିହ୍ନକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ମାଆମାନେ ତୁମକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ଅଗ୍ନି, ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରୁ ଶୁଭ ଦିଅ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ଦିଅ। ତୁମର ଅଦ୍ଭୁତ ଜ୍ଞାନ ସହ ଆମେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ, ବିସ୍ତୃତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ। ଏହି ଚିନ୍ତା ଅଗ୍ନି, ତୁମ ପାଇଁ ଜନ୍ମିଛି, ଗୋ-ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ମାନବ ତୁମ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରିବାବେଳେ, ଚିନ୍ତାରେ ତୁମକୁ ସମର୍ପିତ କରେ। ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପିତା, ମାଆ, ଭାଇ, ଶାଶ୍ୱତ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ମନେ କରେ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ମହାନ, ଚମକୁଥିବା, ପୂଜ୍ୟ ମୁହଁକୁ ସ୍ୱର୍ଗର ସୂର୍ୟ ଭଳି ଉପାସନା କରେ। ଅଗ୍ନି, ଆମର ଚିନ୍ତା ସଫଳ ହେଉ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଘରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଶାଶ୍ୱତ ହୋତୃ। ରିତିରେ ସତ୍ୟ, ରକ୍ତ ଘୋଡ଼ାରେ, ବହୁମାନ୍ୟ, ଚମକୁଥିବା ଦିନ ନେଇ ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅ। ଏକ ବନ୍ଧୁ ଭଳି, ଚମକୁଥିବା ଦିନରେ, ପ୍ରାଚୀନ ପୂଜାରୀ, ଯଜ୍ଞର ସ୍ତ୍ରୀ। ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ଜନ୍ମାଇ, ଗୋତ୍ରରେ ହୋତୃ ଭାବେ ବସାଇଲେ। ଅଗ୍ନି, ନିଜେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯଜ୍ଞ କର। ଅବିବେକୀ ରନ୍ଧା କ’ଣ କରିପାରିବ? ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କର, ନିଜେ ଅନ୍ନ ଅର୍ପଣ କର। ଅଗ୍ନି, ଆମ ପାଳକ ଓ ସୁରକ୍ଷକ ହେଉ; ଆମକୁ ଯୁବକ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ କର। ଅତି ଦାନଶୀଳ, ଅନ୍ନ ଦାନ ଦିଅ; ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ହେଉନାହିଁ। ବିପୁଳ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି, ବୃଷଭ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ। ସ୍ୱର୍ଗର ସୀମାରେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଘ୍ନ, ଜଳର କୋଳରେ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି। ଗର୍ଭରେ ବୃଷଭ ଆନନ୍ଦ କରି, କୁହୁଡ଼ ସହିତ ଚମକୁଥିବା ବଛା ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବଶକ୍ତିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ନିଜ ଗୃହରେ ପ୍ରଥମ ଜୟ କରିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯଜ୍ଞରେ ନିର୍ମିତ। ଲାଲ ମାରୀମାନେ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ତାଙ୍କର ଅବତରଣରେ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ, ନିଜ ଦେହରେ। ଅବଶ୍ୟ, ଓ ବସୁମାନେ, ତୁମେ ପ୍ରାଥମିକ ଭାବେ ପ୍ରଭାତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଜୁମ୍ଳା ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକ ହେଲ। ସତ୍ୟ ପାଇଁ ସାତଟି ପଦକ୍ଷେପ ଦେଲ, ନିଜ ପାଇଁ ମିତ୍ରକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲ। ତୁମେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ନୟନ, ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକ; ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଚଳିଲେ ବେଳେ ତୁମେ ଭାରୁଣ। ତୁମେ ଜଳର ସନ୍ତାନ, ଜାତୱେଦସ୍; ଅନ୍ନ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଦୂତ। ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ଓ ରାଜ୍ୟର ନେତୃତ୍ୱ କର; ଯେଉଁଠାରେ ଭଲ ସହାୟକମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି। ଆକାଶରେ ତୁମେ ମୁଣ୍ଡ ବସାଇଛ, ଚମକୁଥିବା; ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଜିହ୍ବା ଅନ୍ନ ଓ ଅର୍ପଣର ବାହକ। ତୃତିୟ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ମଧ୍ୟକାଶ ଚୟନ କଲେ, ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଦୂରସ୍ଥ ଜଣଙ୍କୁ ଖୋଜି। ପିତାମାତାଙ୍କ କୋଳରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ଖୋଜି, ସ୍ନେହିତଜନ, ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବଜ ଶସ୍ତ୍ର ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଆପ୍ତିଙ୍କ ବଂଶଜ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେ ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ, ସାତ କିରଣ ବିଶିଷ୍ଟକୁ ହତ କଲେ; ତୃତିୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଗାଈ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ସହ, ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବୁଥିବାକୁ ଜୟ କଲେ; ଭଲ ନାୟକ ତାଙ୍କୁ ହତ କଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର, ଗାଈ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତିନିମୁଣ୍ଡି କାଟିଦେଲେ। ହେ ଜଳ, ଆସ; ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ଆମକୁ ପୋଷଣ ଦିଅ। ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ। ତୁମର ଅତି ଶୁଭ ସାର, ମାଆ ଭଳି ଆମ ସହ ବଣ୍ଟନ କର। ସେହିପାଇଁ, ଆମେ ତୁମ ପାଖକୁ ଯାଉଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଅନୁପ୍ରେରଣା କର; ହେ ଜଳ, ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କର। ଦେବୀ ଜଳ, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆମ ପାନ ପାଇଁ ହେଉ; ସେମାନେ ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହୋଇ ବହିଯାଉ। ଧନର ମାଲିକା, ଲୋକଙ୍କୁ ପୋଷିବା, ହେ ଜଳ, ତୁମ ଔଷଧ ଦିଅ। ଜଳରେ, ସୋମ ମୋତେ କହିଲେ: ତାହାରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଅଛି, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦେଉଥିବା।