ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ତୃତୀୟ ଲୋକର ରକ୍ଷା କରିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ୟେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଧ ତିଆରି କଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉପାୟରେ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି, ଯେଉଁଠାରେ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ମାଆମାନେ ଆହାର ନେଇ ଆସନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୁମେ, ଅଗ୍ନି, ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛ; ତୁମେ ଆଉ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୁନଃ ଫେରିଯାଉଛ, ଏବଂ ମାନବ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଅଛ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତିଥି, ରଥରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ପୁରୋହିତ, ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ, ଦିବ୍ୟତାର ମହାନତା ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଜୟ କରୁଥିବା, ଗୌରବରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ତୁମେ ପୃଥିବୀର ନାଭି ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେଉଛ, ଇଳାର ପାଦ ତଳେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ, ରାଜା ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରୁଛ। ଦୁଇଁ ଦିଗ, ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ତୁମକୁ ସନ୍ତାନ ଭଳି ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଏହିଠାରେ ତୁମେ ଉଦୟମାନ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କର, ଋତୁଗତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ; ତୁମେ ପୁରୋହିତ, ଶୁଧ୍ଧିକର୍ତ୍ତା, ଧନ ଦାତା, ଧର୍ମିକ; 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଆମେ ଆହୁତି ଦେଉ। ଅଗ୍ନି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କର। ଆମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପଥରେ ଆସିଛୁ; ଯେଉଁଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପୂଜା ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ତୁମେ ପୁରୋହିତ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଋତୁଗୁଡ଼ିକର ସଂସ୍କାର କର। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅବିବେକୀ ହୋଇ ବ୍ରତ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଦେଉ, ଅଗ୍ନି ସବୁକିଛି ପୂରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସଂଘଟିତ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଅବିବେକ ଓ ଅଦକ୍ଷତାରେ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ରହ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ, ଉଜ୍ୱଳ ପତାକା ଭାବରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତୁମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ଅତଏବ, ଅଗ୍ନି, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ଆମକୁ ଅନେକ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦିଅ। ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଦିଗ, ଜଳ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ଅଗ୍ନି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅ। ଅଗ୍ନି, ରାଜା ଭାବରେ ଅନନ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦକ୍ଷତାରେ ତୀବ୍ର, ଦେଖିବାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହି ଅଗ୍ନି ମହା ଏକ ଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ଧକାର ରୂପୀ ମାତା ତାଙ୍କ ଝିଅ, ମହାପିତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାନ୍ତି, ଉଲ୍ଲାସ ଶ୍ୱର୍ଗୀୟ ଧନ ସହିତ ଚମକିଉଠେ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଉଛି, ପ୍ରେମୀ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଅଗ୍ନି ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ସହ, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ, ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗତି ମହାନଙ୍କ ଭଳି ଲୁଚି ନଥାଏ; ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସାଥୀ, ଶୁଭ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ରାତିରେ ବିଭିନ୍ନ ଚମକ ସହ ଚଳିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ଧ୍ୱନିମୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପ୍ରାଚୀନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିରଣ ସହିତ ଆକାଶକୁ କ୍ଷତି ଦେଇନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ, ଲୁଚି ନଥାଏ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଅପୂର୍ବ ଦୀପ୍ତି ଫେଲାନ୍ତି। ସେ ଆମକୁ ବୋଝିବେ, ଆମ ସହିତ ବସିବେ, ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ଆନନ୍ଦ, ଯୁବକ; ଅଗ୍ନି, ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ଶ୍ୱିଫ୍ଟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହ ଏଠାରେ ଆସ। ଅଗ୍ନି, ଆମ ପ୍ରାର୍ଥନା ଏବଂ ଚିନ୍ତା ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜ୍ୟ ହେଉ; ମରୁଭୂମିରେ ଜଳ ଭଳି, ତୁମେ ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସ, ପ୍ରାଚୀନ ରାଜା। ଲୋକମାନେ ଗରମ ଗୋଶାଳାକୁ ଗାୟମାନେ ଯିଅନ୍ତି, ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି; ତୁମେ ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦୂତ, ମହାଜ୍ୟୋତିରେ ଚଳିଥାଅ। ଶିଶୁ ଭଳି ଚାଲିଥିବା, ମାଆ ଉଠାଇ ନେଉଛି, ସାଥୀ ଚାହିଁ; ତୁମେ ନଦୀ ପଥରେ ଚଳିଥାଅ, ଉତ୍ସୁକ, ଉଦ୍ୟମୀ, ପଶୁ ଭଳି ମୁକ୍ତ। ଆମେ ଅବିବେକୀ ନୁହେଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଅଗ୍ନି, ତୁମର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣିଛୁ; ତୁମେ ଗୋଶାଳାରେ ଶୟନ କର, ଜିହ୍ୱା ଚଳାଅ, ଗୃହପତି ଯୁବତୀଙ୍କୁ ନିକଟ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଗୃହରେ ନୂତନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନଉଛ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଧୂଆଁ ପତାକା ସହ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଅତୃପ୍ତ, ବୃଷଭ ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଛ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ମଣିଷ ତୁମକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଦେହ ଚୋର ଭଳି ଜଙ୍ଗଲରେ ଲୁଚିଥିବା, ଦଶଟି ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧା; ଅଗ୍ନି, ଏହି ତୁମର ନୂତନ ଚିନ୍ତା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଂଶ ସହ ରଥ ଯୋଡ଼। ଜନ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଅଗ୍ନି, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଭକ୍ତି ତୁମ ପାଖରେ ଯାଉ, ଏହି ଗୀତ ସଦା ପୋଷଣ କରୁ; ଆମର ସନ୍ତାନ, ପ୍ରଜା, ଦେହ, ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଏକମାତ୍ର ସାଗର, ଧନର ଆଧାର, ଅନେକ ଜନ୍ମର ମନ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଦେଖନ୍ତି; ସେ ଦୁଇ ମାଆର ଉତ୍ସ କୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି, ଉତ୍ସର କୋଳରେ ପକ୍ଷୀର ପଥ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ସମାନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବୃଷଭମାନେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି; କବିମାନେ ତତ୍ତ୍ୱର ପଥ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଦୂର ନାମ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମାୟା ଏକତ୍ରିତ, ସେମାନେ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଭିରେ ଚଳିଥିବା, ଦୃଢ଼, କବିମାନେ ମନରେ ସୂତ୍ର ବୁନନ୍ତି। ତତ୍ତ୍ୱର ପଥ ପାଇଁ, ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର, ଆହୁତି ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ; ଦୁଇଁ ଜଗତ୍ ଘୃତ ଓ ମଧୁର ଆହାର ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେଖାଯିବାକୁ ଚାହିଁ, ସାତ ଭଉଣୀ, ମଧୁର ନଦୀ ମୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଉତ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବଜ ଗୋପନ ଅବସ୍ଥା ଖୋଜି ପାଇଛନ୍ତି, ପୂଷଣଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ। କବିମାନେ ସାତ ଶୀମା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି; ତାହାର ଏକଟି ଅତି ଦୁର୍ଗମ। ଲୋହାର ଖମ୍ଭ ଗଭୀର ଆଧାର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ପଥର ବିସ୍ତାର ଓ ଆଧାରରେ। ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଉଚ୍ଚତମ ଦିଗରେ, ଅଦିତିର ଗର୍ଭରେ, ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଥିଲେ; ଅଗ୍ନି, ଆମ ପାଇଁ ଋତ୍ର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ, ପ୍ରାଚୀନ ବୃଷଭ ଓ ଗାଈ।