ଏଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ରିଗ୍ବେଦର ଗଭୀର ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଅମରତ୍ୱ ଓ ଦିବ୍ୟତା ଅନ୍ବେଷଣ କରନ୍ତି। ଏଠି, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଯମା ବସନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗର ପରିଘା ବିଛିତ, ଏବଂ ନଦୀମାନେ ଅବିରତ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି—ସେଠି ମୋତେ ଅମର କର, ହେ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ। ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଗତି ଅଛି, ତିନି ଆକାଶ ଓ ତିନି ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ସେଠି ମୋତେ ଅମର କର। ଯେଉଁଠାରେ ଆଶା ଓ ପୂରଣ ହୋଇଥିବା ଆଶା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ପୋଷଣ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅଛି—ସେଠି ମୋତେ ଅମର କର। ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆନନ୍ଦର ସମୃଦ୍ଧି, ସୁଖ ଓ ବଡ଼ ସୁଖ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମ ଆଶା ପୂରଣ ହୁଏ—ସେଠି ମୋତେ ଅମର କର। ହେ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ। ଯିଏ ସୋମର ପବିତ୍ର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ମନୁଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୋମ, ତୁମର ଜ୍ଞାନରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପରେ ତୁମେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ। କଶ୍ୟପ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷିମାନେ ରଚିଥିବା ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରନ୍ତି। ଆମେ ସୋମକୁ, ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ରାଜା, ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ। ସାତ ଦିଗ, ବିଭିନ୍ନ ସୂର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସାତ ପୁରୋହିତ ଅଛନ୍ତି। ହେ ସୋମ, ସେହି ସାତ ଆଦିତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ରାଜସିକ ଓ ପବିତ୍ର ହବି ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, କୌଣସି ବିପକ୍ଷୀ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିନପାରୁ ନାହିଁ, କୌଣସି କ୍ଷତି ଆମକୁ ଛୁଇଁନପାରୁ ନାହିଁ—ଏପରି ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଗତରେ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଏକ ଆଦିକାଳର ଚିତ୍ର। ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ଦେବତା ଉଷାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଭୟ ହସ୍ତେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦାନ୍ଧକର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ଆଲୋକ ସହ ବାହାରି ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା ଅଗ୍ନି, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସମସ୍ତ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଭୂମି ଓ ଦିଗନ୍ତର ଅଣ୍ଡର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛ, ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ତୁମକୁ ବୋଝି ରଖନ୍ତି, ତୁମେ ଚିତ୍କାର କରି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କର। ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରି, ତୃତୀୟ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଦୁଧ ତିଆରି ହୁଏ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱମାନ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ପୋଷଣ ଦେଇଥିବା ମାତାମାନେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ପୋଷଣରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଅତି ଉତ୍ତମ ରଥରେ ବସି, ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ ଓ ଦେବତ୍ୱର ମହିମାରେ ତୁମେ ଅତି ରୂଚିର ଅତିଥି ହେଉଛ। ତୁମେ ପୃଥିବୀର ନାଭି ଭାବରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଭୂଷିତ ହୁଅ, ଇଲା ଚରଣ ତଳେ ଜନ୍ମିଥିବା ରାଜା ଓ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କର। ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ ତୁମକୁ ସନ୍ତାନ ସମ ଭାବେ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ତୁମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅତି କମ୍ ବୟସରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅ, ଦେବମାନେ ଆସିବା ପାଇଁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଆଣ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର, ଋତୁଗତ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରି, ଏଠି ଆରାଧନା କର। ଦେବପୁରୋହିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ। ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଓ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା, ଧନଦାତା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆମେ ହବି ଦେବାକୁ ଚାହୁଁ। ଦେବତା ଅଗ୍ନି, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଋତୁରେ ଆରାଧନା କର। ଆମେ ଦେବମାନେଙ୍କର ପଥରେ ଆସିଛୁ, ଯେଉଁଟି ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କର, ଯଜ୍ଞ ଓ ଋତୁଗତ କ୍ରମ ରଖ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଦେବମାନେଙ୍କର ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥାଉ, ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତକୁ ପୂରଣ କରି, ଏହି ଋତୁମାନେ ସହିତ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅବିବେକୀ ଓ ଅପରିପକ୍ୱ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆରାଧନା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପତାକା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଉତ୍ପାଦ। ଏହିପରି, ଆମେ ଉତ୍ତମମାନେଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ଅନେକ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଶ୍ୱ ଦାନ ପାଇଁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ଦିଗନ୍ତ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ପଥରେ ଅନୁସରଣ କରି, ଅଗ୍ନି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ପ୍ରଭା ଛଡ଼ା। ଏଠି, ରାଜା ସ୍ୱରୂପ ଅଗ୍ନି ଆନନ୍ଦର ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇ, କୌଶଳରେ ତୀବ୍ର ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖି, ଶ୍ୱେତ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ। ଅନ୍ଧକାର ରୂପିଣୀ ତାଙ୍କର ରୂପରେ ଯବନାର ଜନ୍ମ ଦେଇ, ସୂର୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଦିବ୍ୟ ଧନ ସହ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଶୁଭ ଲୋକ ଆସି, ଶୁଭ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରେମିକ ପଛୁଆ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଆସନ୍ତି; ଅଗ୍ନି ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କ ଭଳି ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ; ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଶୁଭ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶ୍ୱାସମାନେ ରାତିରେ ବିଭିନ୍ନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚଳିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ଦୃଢ଼ ଓ ଉତ୍ସାହୀ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସହ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଅଗ୍ନି ଆମକୁ ବହନ କରିବେ, ଆମ ସହ ବସିବେ, ସେ ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀର ଆନନ୍ଦ, ଯୁବା। ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମାନେ ସହ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି, ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଆମେ ଆର୍ପଣ କରୁ, ଆମ ଚିନ୍ତା ପ୍ରେରଣ କରୁ, ଯେପରି ତୁମେ ଆମର ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ହେବ। ମରୁଭୂମିରେ ଜଳ ଭଳି, ତୁମେ ପୂଜକଙ୍କ ପାଇଁ ମୂଳ ଉତ୍ସ, ପ୍ରାଚୀନ ରାଜା।