ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦେବତାମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସୁନିଯୁକ୍ତ କୁଶାସନ ଉପରେ ବସି, ସୋମଦେବଙ୍କୁ ଅପାର ସାହସ ଓ ଖ୍ୟାତି ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ସେହିପରି, ସୋମ ହେଉଛନ୍ତି ଶୂରବୀର, ଯିଏ ଆମୋଁକୁ ନିଜ ସାହସ ଦେଇ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ସୋମ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗର ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପ୍ରଶଂସାନୀୟ ରସ, ଯିଏ ମହା ଆକାଶରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀଙ୍କୁ ଗୀତଗାନ କରାଇଥିଲେ। ସେଉଁଠି ସୋମଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଆବୃତ କରେ, ସେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ପରି ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଚଳ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ସୋମ ପବିତ୍ର ପାତ୍ରରେ ଶୁଭ୍ର ଶିଶୁ ପରି ଖେଳୁଥିବା, ନିରନ୍ତର ପ୍ରବାହମାନ ରସ, ଏହି ରସ ହଜାର ଧାରା ଓ ଶତବିଧ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ମଧୁର ଧାରା ସତ୍ୟାନୁସାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ଯାହା ଶକ୍ତି ଓ ବିସ୍ତୃତ ମାର୍ଗର ଜ୍ଞାନ ରଖେ। ସୋମ, ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କର, ଅସୁରମାନୋଁକୁ ଦୂର କର, ଦୁର୍ଗମାନୋଁକୁ ଭଙ୍ଗ କର, ନିଜ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଆମ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କର। ସୋମଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ତେଜରେ, ପିତାମ୍ବର ଧାରଣ କରି, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷକୁ ଦଳନ କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ଯେପରି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ପିତାମ୍ବରୀୟ ପବିତ୍ର ସୋମ ଧାରା ଚମକୁଛି, ସେ ସପ୍ତମୁଖୀ ଷ୍ଟୁତିମାନ୍ତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ସମ୍ପଦ ଜ୍ଞାନୀ ସୋମ, ମାତୃମାନୋଁ ସହ ନିଜ ଗୃହରେ ଏହାକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ହୁଏ। ସେ ତିନି ରଙ୍ଗର ରୁକ୍ମବର୍ଣ୍ଣ ରଶ୍ମିରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ସେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରଶ୍ମିରେ ଚେତନା ଓ ପ୍ରୟାସ ନେଇ; ଦେବତାଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ରଥ ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଷ୍ଟୁତିଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୟ ପାଇଁ ଆସିଛି। ସୋମ ଯେତେବେଳେ ଅଜୟ କ୍ଷତ୍ରରେ ବଜ୍ର ପରି ହୁଏ, ସେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ବିଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତା, ବିଭିନ୍ନ ଜନମାନୋଁର ବ୍ରତ; କଠମିଷ୍ଟ କୁ ରଥ ତିଆରି କରେ, ବୈଦ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା କରେ, ପୁରୋହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ଚାପିବାକୁ ଚାହେ। ଏହିପରି, ବୟସ୍କ ଔଷଧି, ପକ୍ଷୀର ପତ୍ର, କମ୍ଭାର କଠା, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସୋମ ଚାପିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରାଯାଏ। ମୁଁ କବି, ବୈଦ୍ୟ, ସଂଗ୍ରାହକ, ବିଭାଜକ, ଘୋଷକ—ସମସ୍ତେ ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ, ଗାୟମାନୋଁ ପରି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ। ଘୋଡ଼ା ସୁମଧୁର ରଥ ଟାଣେ, ହସୁଥିବା ସହଚର, ଲମ୍ବା ପୁଛ, ଦୁଇ ଭଙ୍ଗି, ଜଳରେ ବାସୁଥିବା ଭେଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସୋମ ଚାପିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଶର୍ୟଣବତୀ ନଦୀକୂଳରେ, ବୃତ୍ରନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର ସୋମପାନ କରନ୍ତୁ, ନିଜରେ ଶକ୍ତି ଆସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ, ମହାସାହସ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତୁ। ସୋମ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଉଡ଼ିଆସ, ସତ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ତପସ୍ୟା ସହିତ ଚାପିବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ। ସୂର୍ୟକନ୍ୟା ପରିପକ୍ୱ ସୋମକୁ ଆଣନ୍ତି, ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହି ରସ ଗ୍ରହଣ କରି, ସୋମରେ ଏହି ସାର ରଖିଥିଲେ। ସତ୍ୟ କଥା କହି, ସତ୍ୟ ତେଜ ଧାରଣ କରି, ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ କଥା କହି, ସୋମ ରାଜା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ାଯାଇଛନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୟାନକ ସୋମରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ରସଗୁଡ଼ିକ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ, ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ପୁରୋହିତ ଛନ୍ଦସ୍ପଦ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି, ପାଷାଣ ଦ୍ୱାରା ସୋମ ଉଚ୍ଚିତ ହୁଏ, ଏହା ସହ ସମ୍ମାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଆସେ। ଏବେ, ଯେଉଁଠି ଅମର ଆଲୋକ ଅଛି, ସେହି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ, ଯେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ମୋତେ ସେଉଁଠି ଅମରତ୍ୱ ଦିଅ। ଯେଉଁଠି ରାଜା ଯମ ଅଛନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗର ବାଡ଼ି, ନଦୀମାନେ ପ୍ରବାହିତ, ସେଉଁଠି ମୋତେ ଅମର କର। ତ୍ରିସ୍ଥଳୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଯେଉଁଠି ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ, ସେଉଁଠି ମୋତେ ଅମର କର। ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ଓ ପୂରଣ ଇଚ୍ଛା, ତେଜସ୍ବୀ ରାଜ୍ୟ, ଉପଜୀବିକା ଓ ତୃପ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଉଁଠି ମୋତେ ଅମର କର। ଯିଏ ପ୍ରବାହମାନ ଇନ୍ଦୁଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ହୁଏ; ସୋମ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ। କଶ୍ୟପ ଋଷିଗଣଙ୍କ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଆମେ ସୋମ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଉଦ୍ଭିଦମାନୋଁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସପ୍ତ ଦିଗର ସପ୍ତ ସୂର୍ୟ, ସପ୍ତ ଋତ୍ବିଜ୍, ସପ୍ତ ଆଦିତ୍ୟ ସହ ସୋମ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ରାଜସିକ ପବିତ୍ର ହବି ଦ୍ୱାରା, ସୋମ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କୌଣସି ବିପକ୍ଷୀ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଭାତମାନୋଁ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ଉଦିତ ହେଲେ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ଆଲୋକ ନେଇ ଆସିଲେ। ଅଗ୍ନି ତେଜସ୍ବୀ ଦେହରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଜନ୍ମ ନେଇ, ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀ ଓ ଦିବ୍ୟର ଗର୍ଭ, ଉଦ୍ଭିଦମାନୋଁରେ ବିହରଣ କରୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ଶିଶୁ; ମାତୃମାନୋଁ ଉପରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏପରି, ବିଷ୍ଣୁ ଉଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତୃତୀୟ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଧ ତିଆରି କଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଷ୍ଟୁତିରେ ପୂଜିଲେ। ଯେଉଁଠି ପୋଷଣ ଦେଇ ମାତୃମାନେ ଆସନ୍ତି, ତୁମେ ପୋଷଣରେ ବଢ଼ିବା, ଆଉ ନୂତନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୁନଃ ଫେରିବା; ମନୁଷ୍ୟ ଜାତିମାନୋଁ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ହେଉଛ। ପ୍ରଭା ରଥରେ ପୁରୋହିତ, ବଳିର ଚିହ୍ନ, ଦେବତାଙ୍କ ମହିମାରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ; ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଲୋକମାନୋଁର ଅତିଥି, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଅଗ୍ନି ଧରାର ନାଭିରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଵସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଇଲା ଚରଣ ତଳେ ରାଜା ଓ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଦେବତାମାନୋଁକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ପୃଥିବୀ ସଦା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ପରି ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଅଗ୍ନି, ନବୀନ, ତୁମେ ଆସ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନୋଁକୁ ଏଠାରେ ଆଣ।