ଏକ ଦିନ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ବେଦର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ସୋମ ରସକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରି, ତାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଣି ଦେଉଥିଲେ। ସୋମ, ଶତାଧିକ ଧାରାରେ ବେଗରେ ବହି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଛାଣି ଯାଉଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ର ଓ ମଧୁରତାର ରସରେ ସୋମକୁ ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ କରାଯାଉଥିଲା, ଏହି ମଧୁର ତିନି ବିନ୍ଦୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃଷଭଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା। ଦେବତାମାନେ, ତାଙ୍କର ମହିମା ପାଇଁ, ଏହି ପିତାମ୍ବର ରଙ୍ଗର ସୋମକୁ ଜଳ ରେ ଶୁଧ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସୋମ ବିନ୍ଦୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା, ସଜ୍ଜିତ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଅବରୋଧ ଦୂର କରୁଥିଲା। ଏବେ ସୋମ ଧାରା କହାଯାଉଛି: “ଏହି ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ ପାଇଁ ବହ, ଅବରୋଧ ଭାଙ୍ଗ, ଋଣୀ ପରି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କର।” ଆମେ ଏହି ପିଷ୍ଟ ସୋମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ରେ ଏହି ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅ। ଏହି ପବିତ୍ର ସୋମ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ସହ ବହୁତ ଧନ ଓ ଦୋଧ ଆଣିଛନ୍ତି। ମରଣଶୀଳ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅମରତ୍ଵ ପାଇଛନ୍ତି, ଏହି ସୋମ ନିତ୍ୟ ଧାରାରେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମହିମା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିରଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଝରଣା ପରି ପ୍ରସ୍ତାରିତ, ସେ ଧନୁର୍ବାଣ ଧରି ଉତ୍ସାହରେ ଗତି କରନ୍ତି। କିଛି ଦେବତା ପ୍ରାଚୀନ ଧନର ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ସମ୍ପଦକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯେପରି ସବିତା ଦେବତା ଆକାଶର ଆବରଣ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ସୋମ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଋଷିମାନେ ଯଥାଯଥ ଦର୍ବା ଛାତି ଦେଇ, ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ମନ ଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି, ସୋମ ବୀରତ୍ୱ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଦିବ୍ୟ ରସ ଦିଗନ୍ତରୁ ବହିଆସି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ଗୀତରେ ଉଲ୍ଲାସ କରାଯାଇଥିଲା। ପବିତ୍ର ସୋମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଁ ଜଗତ୍ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆବୃତ ହୋଇ, ବଳିଏ ବୃଷଭ ପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲେ। ଅବିନାଶୀ ପାତ୍ରରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସୋମ, ଶିଶୁ ପରି ଖେଳୁଥିଲେ, ହଜାର ଧାରା ଓ ଶତ ପୁରସ୍କାର ସହିତ ତାଙ୍କ ଧାରା ବହୁଥିଲା। ଏହି ମଧୁର ଶୁଧ୍ଧ ସୋମ ବିନ୍ଦୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ଶୁଭ ଓ ବିଶାଳ ପଥ ପରିଚୟ କରାଉଥିଲା। ଏଭଳି, ସୋମ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଓ ଦେମନମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇ ଶୁଧ୍ଧ ହେଉ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଆଣ। ଏହି ପ୍ରଭାଶାଳୀ ରୂପରେ, ପିତାମ୍ବର ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସୋମ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁତା ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନିଜ ରଶ୍ମିରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥିଲେ। ପିଷ୍ଟ ସୋମ ଧାରା ଜ୍ୱଳମାନ ହୋଇ ବହୁଥିଲା, ସପ୍ତମୁଖ ଶ୍ରୁତିରେ ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲେ। ସେ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ଧନକୁ ଜାଣି, ମାତୃମାନେ ସହ ନିଜ ଗୃହରେ ତାହାକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଥିଲେ, ତିନିବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କର ରଶ୍ମିରେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରୟାସ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଜୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଲା, ଏବଂ ସୋମ ବଜ୍ର ପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ହେଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଓ ବ୍ରତ ବିଭିନ୍ନ, କାରିଗର ରଥ ତିଆରି କରେ, ବୈଦ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା କରେ, ପୁରୋହିତ ସୋମ ପିଷିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି। ପୁନି, ବୃଦ୍ଧ ଔଷଧ, ପକ୍ଷୀ ପତ୍ର, କୁସୁମ, ମୃଦା ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସୋମକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପିଷାଯାଉଛି। କେହି କବି, କେହି ଚିକିତ୍ସକ, କେହି ସଂଗ୍ରାହକ, କେହି ବିଭାଜକ, କେହି ସୂଚନାକାରୀ—ସମସ୍ତେ ଧନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛନ୍ତି, ଗାଈମାନେ ପରି ଦଢ଼ ହୋଇ ଉଭୟ ଦିଗରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି। ଘୋଡ଼ା ମଧୁର ରଥ ଟାଣେ, ହସୁଥିବା, ସାଥୀ ହେବା; ପୁଛ ଲମ୍ବା, ଦୁଇ ଭାଙ୍ଗିବା ଯନ୍ତ୍ର, ପାଣିରେ ବାସୁଥିବା ବାଙ୍ଗ ପରି, ସମସ୍ତେ ସୋମ ପିଷିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି। ଏହିପରି, ବୃତ୍ର ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର ଶର୍ୟଣବତୀ ନଦୀ ଉପକୂଳରେ ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ, ନିଜ ଶରୀରରେ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି ବଡ଼ ବୀରତ୍ୱ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ। ସୋମ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଉଡ଼ିଆସ, ସତ୍ୟବାଣୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଚଳିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ବହ। ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟା ପରିପକ୍ବ ସୋମକୁ ଆଣିଥିଲେ, ପର୍ଜନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ରସକୁ ସୋମରେ ରଖିଥିଲେ। ସତ୍ୟ କଥା, ସତ୍ୟର ମହିମା, ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଉଚ୍ଚାରଣ—ଏଭଳି ସୋମ ରାଜା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି। ପ୍ରବଳ ଏହି ସୋମରୁ ସତ୍ୟ ବହେ, ରସମାନେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବହେ, ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଏହି ପିତାମ୍ବର ଧାରା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ବହେ। ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୋହିତ ଛନ୍ଦ ବାଚନା କରନ୍ତି, ପାଥର ଦ୍ୱାରା ସୋମ ପିଷାଯାଉଛି, ଏଠି ସୋମରେ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏହି ଅମର ଜ୍ୟୋତିରେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ମିତ, ମୋତେ ଅମରତ୍ୱର ଲୋକରେ ରଖ, ହେ ପବିତ୍ର। ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଯମ ଅଛନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗର ବାଡ଼ ଅଛି, ନଦୀମାନେ ବହୁଛନ୍ତି, ସେଠି ମୋତେ ଅମର କର। ତ୍ରିପୁଳିନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠି ମୋତେ ଅମର କର। ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ଓ ପୂରଣ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଦିବ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଅଛି, ଉତ୍ତମ ତୃପ୍ତି ଅଛି, ସେଠି ମୋତେ ଅମର କର। ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ମହାଆନନ୍ଦ ଓ ସଫଳତା ଅଛି, ସେଠି ମୋତେ ଅମର କର। ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ସୋମ ଧାରାର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ଉପାଧି ପାଆନ୍ତି; ହେ ସୋମ, ତୁମ ଜ୍ଞାନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ କର। କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରାଯାଉଥିଲା; ଆମେ ସୋମ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସପ୍ତ ଦିଗ ଓ ସପ୍ତ ପ୍ରଭାମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସପ୍ତ ପୁରୋହିତ; ଏହି ସପ୍ତ ଆଦିତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ରାଜସ୍ୱ ଶୁଧ୍ଧ ହୋମରେ, ସୋମ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, କୌଣସି ବିପକ୍ଷୀ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିନପାରୁ, କୌଣସି କ୍ଷତି ହେଉ ନାହିଁ। ଏହି ଅନାଦି କାଳରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ଦିନ ଉଷାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଧା ଦଢ଼ି ହୋଇ ଦଢ଼ି ଦାଉଡ଼ିଲେ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି ଆଲୋକ ଆଣିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।