ସୋମ ଏଉଁଠି ଏକ ପବିତ୍ର ଧାରାରେ ଚାଲି ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦାନ କରୁଥିବା ଶୁଧ୍ଧ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ତରଳ ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁରତମ ହୁଏ। ଯେପରି ଗାଁ ନବଜାତ ବଛାକୁ ଆଦର କରେ, ସେହିପରି ମାତାମାନେ ଏହି ପିତମ୍ବର ସୋମକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଚରଣାରେ ରଖି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମମତା ଦେଇ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ସୋମ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭା ଓ ଖ୍ୟାତି ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି, ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣରେ ଉଦ୍ଭାସିତ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ପୂଜା ହୁଏ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମହାତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସୋମ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଆବରଣ ଖୋଲି ଦିଅନ୍ତି। ଏଠି, ପ୍ରଧାନମାନେ ସୋମକୁ ଚାପିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ସମ୍ବିତ୍ସାହି ମିଳି ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଖସାନ୍ତି, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଜିହ୍ୱା ଥିବା କୁକୁରକୁ ଦୂରେ ହଟାନ୍ତି। ଧାରା ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଚାପାଯାଇଥିବା ଇନ୍ଦୁ ସୋମ ଘୋଡ଼ାର ନିମନ୍ତେ ଯେପରି ଯୋଗ୍ୟ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେହି କ୍ରୋଧହୀନ, ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସୋମକୁ ଅନ୍ତରଙ୍ଗତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି। ଚାପାଯାଇଥିବା ମଧୁରତମ ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପହଞ୍ଚାଏ। ଇନ୍ଦୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶୁଧ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି—ସେ ଉଚ୍ଚତମ ବାଣୀର ନାୟକ, ଯଜ୍ଞର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ନିୟନ୍ତା। ସୋମ ହଜାର ଧାରାରେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେ ଏକ ସାଗର, ବାଣୀକୁ ସନ୍ଧାନ କରୁଥିବା; ସେ ଧନର ଅଧିପତି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଦିନେ ଦିନେ ସଙ୍ଗୀ। ଏହି ପୂଷଣ, ଧନ ଓ ଶ୍ରୀର ଦାତା, ସୋମ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହୁଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ନାୟକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟ ଓ ଉତ୍ସୁକ ଗାଁମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଆସନ୍ତି; ପବିତ୍ର ସୋମ ଧାରା ତାଙ୍କର ପଥ ତିଆରି କରେ, ତାରା ଗୋଟିଏ ଏକ ଏକ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ହେ ପବିତ୍ର, ଆମ ପାଇଁ ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତେଜ ଆଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପଞ୍ଚଜନକୁ ଅତିକ୍ରମ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଧନ ଜିତିପାରିବା। ପବିତ୍ର ସୋମ ଧାରା ଆମ ପାଇଁ ବହୁଛି, ଆଗମନର ପଥ ଦେଉଛି; ସେମାନେ ମିତ୍ର, ଭଲଭାବରେ ଚାପାଯାଇଥିବା, ନିର୍ମଳ, ସ୍ୱୟଂ-ଉତ୍ଥାନ, ଆଲୋକର ଜ୍ଞାତା। ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବରେ ଚାପାଯାଇ, ସେମାନେ ଗାଁର ଚର୍ମରେ ବିସ୍ତାରିତ; ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପୋଷଣ ଆଣନ୍ତୁ, ଧନର ଦାତା ହେଉନ୍ତୁ। ଏହି ପବିତ୍ର, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସୋମ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚ କରିଛନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଘୃତରେ ଚଳିତ ଏବଂ ଅଟୁଟ। ମର୍ତ୍ୟ ଜନେ ଯେଉଁ ସୋମ ଚାପୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ବାଣୀକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭୃଗୁମାନେ ଯେପରି ଦାନବକୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟାୟୀ କୁକୁରକୁ ଦୂରେ ହଟା। ପ୍ରଭାତରେ ସନ୍ତାନ ବିସ୍ତାରିତ, ପିତାମାତାଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନରେ ପୁଅ ଭଳି; ସେ ପ୍ରେମିକ ପରି ନାରୀଙ୍କୁ, ବର ପରି ବଧୂଙ୍କ ଗୃହକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି। ସେହି ବୀର, ଦକ୍ଷତାର ସାଧକ, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ସେହି ପିତମ୍ବର ପବିତ୍ରକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରିଛି, କୁଶଳୀ କାରିଗର ପରି ତାଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଛି। ସୋମ ଧାରାରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ଗାଁର ଚର୍ମ ଉପରେ; ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା, ପ୍ରବଳ, ପିତମ୍ବର ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଚାପାଯାଇ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ବଡ଼ମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଶିଶୁ, ସତ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋଇଯାଇଛି; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଘେରିଛି, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ। ତିନି ଆଧାରରେ, ତୃତିୟର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରେ; ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସେ ତାଙ୍କର ଗତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ। ସାତ ମାତୃମାନେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତ୍ରୀ, ନବଜାତକୁ ତାଙ୍କର ତେଜ ପାଇଁ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଛନ୍ତି; ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅଟୁଟ ଏହି ସୋମ ଜଣାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, କୌଣସି ଚଳକ ନାହିଁ; ଆକାଂକ୍ଷିତ ଆନନ୍ଦ ସେମାନେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯମଜ ଭୂଣିଆ, ସତ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା, ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି; ସେ ଏକ କବି, ଯଜ୍ଞରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରବଳ, ଅତ୍ୟଧିକ ଆକାଂକ୍ଷିତ। ସତ୍ୟର ଦ୍ରୁତ ମାତାମାନେ, ସ୍ୱଭାବରେ ସମନ୍ୱିତ, ଯଜ୍ଞକୁ ଗଠନ କରି, ମାନବଜନ୍ମା ସୋମକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଦୀପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସେ ଶ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଛନ୍ତି; ସତ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଆଗେଇ ନେଇ, ସେ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ରଗତି କରୁଛନ୍ତି। ପବିତ୍ର ସୋମ ପାଇଁ ଆପଣମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହନ୍ତୁ, ସେ ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଚିନ୍ତାର ଅର୍ପଣରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣିଥିବା ପୋଷକ। ସେ ଗାଁମାନେ ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅକ୍ଷୟ ଆବରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ବହୁଛନ୍ତି; ପିତମ୍ବର ପବିତ୍ର ତିନି ଆଶ୍ରୟ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ସେ ମଧୁରତମ ପାତ୍ରକୁ ଘେରି ବହୁଛନ୍ତି, ଅକ୍ଷୟ ଛାନି ମାଧ୍ୟମରେ; ଋଷିମାନଙ୍କ ସାତ ଗୀତ ଏବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରିତ। ଚିନ୍ତାର ନେତୃତ୍ୱକାରୀ, ସୋମ, ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତଦେବତା, ଅଦମ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପିତମ୍ବର, ମିଶ୍ରଣ ପାତ୍ରକୁ ଘେରି ଚଲିଛନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ରଥକୁ ଆସ, ପବିତ୍ର, ଅମର ସୋମ ଗାୟକମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ବିଜୟୀ ରଥୀ ପରି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚାପାଯାଇଥିବା ଦୂରଦର୍ଶୀ ପବିତ୍ର ସୋମ ଦୌଡ଼ିଆସନ୍ତି। ମିତ୍ରମାନେ, ବସନ୍ତୁ, ପବିତ୍ର ସୋମ ପାଇଁ ଗାନ କରନ୍ତୁ; ତାଙ୍କୁ ଗୌରବ ପାଇଁ ଶୃଙ୍ଗାର କରନ୍ତୁ, ଶିଶୁକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଭଳି। ଦେବପ୍ରେରିତ ଉଲ୍ଲାସକୁ ମୁକ୍ତ କର, ଜୀବନ ଦାତା, ମାତାମାନଙ୍କ ସହ ବଛାପରି, ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ପାଇଁ। ଯାହା ଦକ୍ଷତା ଆଣେ, ଦଳ ପାଇଁ, ଭୋଗ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କର; ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ। ଗାୟକମାନେ ଧନର ଜ୍ଞାତା ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି; ଗାଁ ସହିତ ତୁମକୁ ରଙ୍ଗରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା।