ପୁରାତନ ସ୍ତୁତିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସେଇ ଏକଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାମ ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଚିନ୍ତାମନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଛି। ଅକ୍ଷୟ ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏକଙ୍କୁ ମୁନିମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ସେ ଏକ ଦୂତ ଭଳି ଆଗକୁ ଦୃଢ଼ ସ୍ମୃତିରେ ଚାଲିଥାଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସୋମ, ସବୁଠାରୁ ମଦକର, ରସପାତ୍ରରେ ବସିଯାଏ; ବଳଶାଳୀ ବୃଷଭ ଯେପରି ମଣ୍ଡା ଦେଉଛି, ଏହି ପ୍ରଭୁ ବାଣୀ ଓ ଜ୍ଞାନର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଦକ୍ଷତାରେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିବା ଏହି ଦେବତା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚାପିଦିଆଯାଉଥିବା ସୋମ, ଯେତେବେଳେ ଢଳିଯାଏ, ସେ ମହାଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଚାପିଦିଆଯାଉଥିବା ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଚାନା ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାନ୍ତି; ତୁମେ ରସପାତ୍ରରେ ବସିଯାଉଛ। ଏହି ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ଡାକନ୍ତି; ମାଁ ଯେପରି ନବଜାତ ବଛାକୁ ଚାଟି ଦେଖୁଥାଏ, ସେମାନେ ନବଜାତ ସୋମକୁ ତେଣୁ ଲାଡ଼ କରନ୍ତି। ପବିତ୍ର ହେଉଥିବା ସୋମ, ଦୁଇଗୁଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନ ଦିଅ; ଉପାସକଙ୍କ ଘରରେ ସମସ୍ତ ଧନ ତୁମେ ପୋଷଣ କର। ତୁମେ ମନସା ଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ମୁକ୍ତ କର, ବଜ୍ରପାତରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରି; ସୋମ, ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଧନକୁ ପୋଷଣ କର। ଚାପିଦିଆଯାଉଥିବା ସୋମର ଧାରା ଯେପରି ବହୁଛି, ସେପରି ତୁମ ଧାରା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଲାପାରି ଚାନା ଦ୍ୱାରା ଗଲା। ଏହି ପବିତ୍ର ସୋମ, ଆମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, କୌଶଳ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତୁମ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କର; ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର, ଓ ବରୁଣ ପାଇଁ ଚାପିଦିଆଯାଇଛ। ଶକ୍ତି ଦେଉଥିବା ପବିତ୍ରକାରୀ, ଚାନା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଧାରାରେ ପବିତ୍ର ହେଉ; ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ମଧୁର। ମାଁମାନେ ଚାନା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଉଥିବା ଏହି ପୀତବର୍ଣ୍ଣୀକୁ ଲାଡ଼ କରନ୍ତି; ଗାଁ ଯେପରି ନବଜାତ ବଛାକୁ, ସେପରି ତୁମ ଧାରାରେ ତୁମକୁ ଚାହାନ୍ତି। ପବିତ୍ରକାରୀ, ତୁମେ ମହାପ୍ରଶଂସା ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ନେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର; ଉପାସକଙ୍କ ଘରରେ ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିକୁ ଦଳନ କର। ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଦିଗନ୍ତ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କର; ତୁମ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ତୁମେ ଆବରଣକୁ ଉଦ୍ଘାଟନ କର। ଏବେ ଉପାସକମାନେ ସୋମ ଚାପିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉନ୍ତୁ, ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ; ବନ୍ଧୁମାନେ ଦୀର୍ଘଜିହ୍ୱା କୁକୁରକୁ ଦୂରେ ହଟାନ୍ତୁ। ଯିଏ ଧାରା ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—ସେଇ ଇନ୍ଦୁ, ଘୋଡ଼ା ପରି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେଇ କ୍ରୋଧରହିତ, ସାର୍ବଜନୀନ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ସୋମ ଉପରେ ଆସନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ପିଟା କରି ବଳିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ଚାପିଦିଆଯାଇଥିବା ସବୁଠୁ ମଧୁର ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେ; ପବିତ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଦେବତାଙ୍କୁ ପହଁଚେ। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଇନ୍ଦୁ ପବିତ୍ର ହେଉଛି, ଏହି କଥା ଦେବତାମାନେ କହିଛନ୍ତି; ସେ ବାଣୀର ମାଲିକ, ବଳିର ନାୟକ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଶାସକ। ହଜାର ଧାରାରେ ସୋମ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସମୁଦ୍ର ସମାନ, ବାଣୀକୁ ଚାହୁଁଥିବା; ସୋମ ଧନର ନାଥ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାଥୀ ଦିନକୁ ଦିନ। ଏହି ପୂଷଣ, ଧନ ଓ ଶ୍ରୀ ଦାତା, ସୋମ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ; ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ପ୍ରଭୁ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଘାଟିଛି। ପ୍ରିୟ ଓ ଉତ୍ସୁକ ଗାଁମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି; ପ୍ରବାହିତ ପବିତ୍ର ସୋମମାନେ ତାଙ୍କ ପଥ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଧାରା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ। ପବିତ୍ରକାରୀ, ଏହି ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତେଜ ଆଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପଞ୍ଚ ଜନକୁ ଅତିକ୍ରମ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିପାରିବା। ପବିତ୍ର ସୋମ ଧାରାମାନେ ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ, ଉପସ୍ଥିତିର ଉପାୟ ଦେଉଛି; ସେମାନେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭଲ ଭାବରେ ଚାପିଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ନିର୍ମଳ, ନିଜେ ନିଜକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଆଲୋକ ଜ୍ଞାନୀ। ପଥରରେ ଭଲ ଭାବେ ଚାପିଦିଆଯାଇ, ସେମାନେ ଗାଁର ଚର୍ମରେ ବିସ୍ତାରିତ; ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆମକୁ ପୋଷଣ ଦିଅନ୍ତୁ, ଧନର ଦାତା। ଏହି ପବିତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ସୋମମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଉଁଚ କରି ଚାଲନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିଶ୍ଚଳ, ଘୃତରେ ଗତିଶୀଳ। ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକେ ସୋମ ଚାପିବାର ବାଣୀକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଭୃଗୁମାନେ ଯେପରି ଦେମନକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ, ସେପରି ଅନ୍ୟାୟୀ କୁକୁରକୁ ହଟାନ୍ତୁ। ଉଷାକାଳେ ଉତ୍ପନ୍ନ ସନ୍ତାନ, ପିତାମାତାଙ୍କ ଅଂକରେ ପୁଅପରି ପ୍ରସାରିତ; ସେ ପ୍ରେମିକ ଭଳି ନାରୀଙ୍କୁ, ବରପରି ବଧୁଘରକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ। ଏହି ବୀର, କୌଶଳ ସାଧକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ପୀତବର୍ଣ୍ଣୀ ପବିତ୍ରକାରୀରେ ପ୍ରସାରିତ, କୁଶଳୀ କର୍ମୀ ପରି ନିଜ ନିବାସକୁ। ସୋମ ଧାରାରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଗାଁର ଚର୍ମରେ; ଗଜ୍ଜନ୍ତି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ପୀତବର୍ଣ୍ଣୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଚାପିଦିଆଯାଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛି। ମହାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ସତ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହୋଇଛି; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଏକାଟି କରିଛି, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସେ ତୃତିର ପଥରର ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯଜ୍ଞର ସପ୍ତ ନିବାସ ସହିତ, ସେ ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନକୁ ପହଁଚେ। ତିନି ଆଧାରରେ, ତୃତିର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଧନକୁ ମାପିଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କ ପଥକୁ ଭଲଭାବରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି। ସପ୍ତ ମାତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତ୍ରୀମାନେ, ନବଜାତକୁ ତେଜ ପାଇଁ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଛନ୍ତି; ସେ ଧନର ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭବ କରିଛି। ତାଙ୍କ ନିୟମରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ, କୌଣସି କପଟ ନାହିଁ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଯମିଁ ଜୁମି ତଥ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି, ସେଇ ଜୁମି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଚମତ୍କାର ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି; ସେ କବି, ବଳଶାଳୀ, ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ତ୍ୱରିତ ସତ୍ୟର ମାତାମାନେ, ଯଜ୍ଞକୁ ଗଢ଼ି, ମାନବ ଜନ୍ମିତ ସୋମକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଛନ୍ତି।