ଏହି କଥା ସୋମ ଦେବତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଯାତ୍ରାର ଅନୁଭୂତିରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସୋମ ରସ ଚପଳ ଧାରାରେ ବିଶାଳ ବାଧାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ସେମାନେ ମେଘରୁ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରି ଦେବତାଙ୍କ ନୌକା ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି । ନଦୀମାନେ ଯେପରି ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏହି ପିଡ଼ିତ ସୋମ ଧାରାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି । ସୋମ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମହାବଳୀ ସେନାର ନାୟକ ପରି ଏଗିଯାଉଛନ୍ତି । ସେ ମାରୁତମାନେ ପରି ତୀବ୍ର ଓ ଅପରାଜିତ, ଜଳ ପରି ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ହଜାର ଧାରାର ମାଳିକା । ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟଶୀଳ ଓ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦାନ କରନ୍ତି । ସୋମଙ୍କର ନିୟମ ବାରୁଣ ରାଜାଙ୍କର, ତାଙ୍କର ନିବାସ ବିଶାଳ ଓ ଗମ୍ଭୀର । ସେ ଶୁଦ୍ଧତମ, ମିତ୍ର ପରି ପ୍ରିୟ, ଦକ୍ଷ ଓ ଆର୍ୟମାନ ପରି ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଧାରକ । ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଛନ୍ତି, ଆକାଶରୁ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରି ଶୁଦ୍ଧ ସୋମ ଧାରା ବହିଯାଉଛି । ହଜାର ଧାରାର ସୋମ ମାଆ ଗର୍ଭରେ, କାଠରେ ଆସି ବସିଛନ୍ତି । ନଦୀମାନଙ୍କର ରାଜା ସୋମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ଚୟନ କରିଛନ୍ତି । ସତ୍ୟର ଶୀଘ୍ର ନୌକାରେ ଚଢ଼ି, ଜଳରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଅନେକ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛି । ଗରୁଡ଼ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ପିତା ଏହାକୁ ଦୋହନ କରନ୍ତି, ପିତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦୋହନ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ସିଂହ ସମ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେ ଭୂର୍ଣ୍ଣିତ, ପିତାମ୍ବର ଓ ଆକାଶର ନାୟକ । ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଥମ, ଗାଈ ଖୋଜୁଥିବା ବୀର । ଏହି ବୃଷଭ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରେ ଚାରିପାଖ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ଉତ୍କଟ, ମଧୁମୟ, ଭୟଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ରଥକୁ ଯୋଗାଯାଏ । ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଏକ ଗର୍ଭର ସନ୍ତାନ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି । ଚାରି ଘୃତ ଦୋହନ କରୁଥିବା ସେମାନେ ଏକାଠି ଏକ ଗୃହରେ ବସିଛନ୍ତି । ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେମାନେ ସୋମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଚାରିପାଖରୁ ଆବୃତ କରନ୍ତି । ସୋମ ସ୍ୱର୍ଗର ଆଧାର, ଭୂମିର ଆଶ୍ରୟ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର ହାତରେ । ଉତ୍ସ ବସିଛି, ଗାୟକମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ମଧୁର ବିନ୍ଦୁ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ବହିଯାଉଛି । ନୂତନ ପବନ ପରି ଜୟ କରି, ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରବେଶ କର, ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧତମ । ଆମକୁ ଦିଅ ମହାନ ଓଜସ୍ୱୀ ଧନ; ଆମେ ହେଉ ନାୟକ ଶକ୍ତିର ଅଧୀଶ୍ୱର । ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦ୍ରୁତ ରଥରେ ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ସୋମ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଛନ୍ତି । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଧନ ତାଙ୍କର ହାତରେ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି । ଗୀତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତ୍ରିପୃଷ୍ଠ, ଯୁବକ ସୋମ ପାଇଁ । କାଠରେ ପରିଧାନ କରି, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାରୁଣ ପରି, ସେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପହାର ଦେଉଛନ୍ତି । ବହୁ ନାୟକ ସହିତ, ସମରେ ଅପରାଜିତ, ସୋମ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଧନ ଜିତିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ । ତୀବ୍ର ଶସ୍ତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷ୍, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରନ୍ତି । ବିଶାଳ ଚରାଗାହ ଦେଇ, ଭୟହୀନ କର, ଜ୍ଞାନୀ ସହିତ ପ୍ରସ୍ରବଣ କର, ପବିତ୍ର ସୋମ । ଜଳ ଓ ଉଷା ଖୋଜି, ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥାନ କର, ଆମକୁ ମହାନ ପୁରସ୍କାର ଦିଅ । ବାରୁଣ, ମିତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ମାରୁତ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ଶୁଦ୍ଧ ସୋମ । ତୁମେ ପ୍ରମୋଦରେ ଲୀନ ହୁଅ । ରାଜା ପରି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କର, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନାଶ କର । ହେ ବିନ୍ଦୁ, ଶ୍ରୁତି ଓ ବାଣୀ ପାଇଁ ଆମକୁ ପାଖ ଦିଅ, ସଦା ଆଶୀର୍ବାଦରେ ରକ୍ଷା କର । ସେ ଯୁଦ୍ଧ ରଥରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଚିନ୍ତନ ଓ ଇଚ୍ଛା ସହିତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅଛନ୍ତି । ଦଶ ଭଉଣୀ ପାହାଡ଼ ଶିଖରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ନିଜ ଗୃହକୁ ନେଇଯାନ୍ତି । ଇନ୍ଦୁ, ଦେବମାନ୍ୟ ଗୀତରେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ହୋଇ, ନହୁଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହିତ । ଅମର ସୋମ ଗାଈ ଓ ଜଳରେ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ବୃଷଭ ନାଦ କରି, ପବମାନ ତୀବ୍ର ଦୁଧ ପ୍ରସ୍ରବଣ କରେ । ହଜାର ଧାରାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି, ଆମ ମଧ୍ୟେ ବାଣୀ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି । ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଦିଅ, ପବିତ୍ର ଇନ୍ଦୁ, ପୁରସ୍କାର ଆଣିଦିଅ । ଉପରେ ବୃଷଭ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାନ୍ତି; ନିକଟ କିମ୍ବା ଦୂର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣିଦିଅ । ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ଯେପରି, ନୂତନ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ମାର୍ଗ ସୁଗମ କର । ଅଜୟ, ପ୍ରାକୃତିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୋମ, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିର ଧାରକ । ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ କର, ଦିବ୍ୟ ଜଳ ଦିଅ, ବଢ଼ିଆ ସନ୍ତାନ ଓ ପ୍ରଜା ଦିଅ । ଆମ ଖେତକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କର, ବିଶାଳ ଆଲୋକ ଦିଅ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦିଅ ଯାହା ଆମେ ଦେଖିପାରିବା । ପିତାମ୍ବର ସୋମ ପାତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ରବଣ କରୁଛନ୍ତି, ରଥ ପରି ଲାଭ ଲାଗି ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି । ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତିନି ଶକ୍ତି ଓ ଯୁବତ୍ବର ଧାରଣ କରି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅର୍ପଣ ଦେଇ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି । ସେ ତାଳକୁ ଗଲେ, ନାମ ଧାରଣ କଲେ, କବିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦୃଷ୍ଟା ଭାବେ । ଗୃହରେ ପୁରୋହିତ ପରି ବସିଛନ୍ତି, ସପ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରନ୍ତି । ସୋମ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସବୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଷ୍ଟୁତିରେ ଆସନ୍ତି । ସମସ୍ତ ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦ, ପଞ୍ଚ ଲୋକରେ ପ୍ରସ୍ତାରିତ । ତୁମ ପାଖକୁ, ସୋମ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତିନି ଓ ଏଗାର, ଦଶ ଶକ୍ତି ଓ ସପ୍ତ ମହାନଦୀ ଉପସ୍ଥିତ । ଏହି ଶତ୍ୟ ସୋମର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କବି ଏକତ୍ରିତ । ଦିନ ପାଇଁ ଆଲୋକ ହେଉଥିଲା, ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ମନୁ କରଭିକାଙ୍କୁ ଦାସ୍ୟୁ ପାଇଁ ନେଇଯାଇଥିଲେ । ଘର ପରି, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସତ୍ୟ ରାଜା ସଭାକୁ ଯାନ୍ତି । ସୋମ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପାତ୍ରରେ ବସିଛନ୍ତି; କୁକୁର ବା ମହିଷ ପରି ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରନ୍ତି । ଦଶ ଭଉଣୀ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଚିନ୍ତା, ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି । ପିତାମ୍ବର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଘୂରି, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ପରି ମାପିବାକୁ ଯାନ୍ତି । ସେ ଶିଶୁ ମାଆଙ୍କ ସହିତ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ କରେ, ବୃଷଭ ଦାନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଜଳ ସହିତ ପ୍ରବାହିତ । ଯୁବକ ଯୁବତୀ ସହିତ ଯେପରି ଯାଏ, ସୋମ ଗାଈ ସହିତ ପାତ୍ରକୁ ଯାନ୍ତି । ଜ୍ଞାନୀ ଇନ୍ଦୁ ପୋଷକ ଗାଈର ଥନ ଭରିଦିଅନ୍ତି, ଧାରା ସହିତ ଯୋଗ । ଗାଈ ଦୁଧରେ ମୁଣ୍ଡ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ଧନ ସହିତ ଦିଅନ୍ତି ।