ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ଦିନ ସୋମ ରସକୁ ପଥର ଦ୍ୱାରା ଚାପି, ତାହାକୁ ଛାଣି ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେହି ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପେଟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା । ସୋମ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବେକୀ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ହୋଇ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲେ; ସେ, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ପାଇଁ ଗାଁ ଶାଳା ଖୋଲିଦେଲେ । ସୋମ ସ୍ୱୟଂ-ଶୁଦ୍ଧ, ଦ୍ରଷ୍ଟାମାନେ ସେଉଁଠି ଦେବତା ଉପାସନା କଲେ, ସାହାଯ୍ୟ ଆଶା କଲେ । ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ଦିଗନ୍ତ ଆକାଶରୁ ଆଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ଶୋଭିତ ସୋମ ଭୂମିକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ । ସପ୍ତ ଗାଁଗୁଡ଼ିକ, ପିତାମ୍ବର ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ସୋମକୁ ତାଙ୍କର ତରଙ୍ଗରେ ଆବୃତ କରି ରଖିଲେ । ଜଳର କୋଳେ, ପଥର ଚାପି ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ, ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ମହାନ ଋଷି ସ୍ଥାନ ନେଲେ । ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଫୋଟା ସମସ୍ତ ବିରୋଧକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ପଥ ତିଆରି କଲେ । ଗାଁ ସୃଷ୍ଟି, ପଥ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି, ଆନନ୍ଦମୟ ଋଷି, ଏକ ଖେଳୁଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ଉଲ୍ଲାସରେ ଚାଲିଗଲେ । ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶତଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହେଲା, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ସୋମକୁ ଖୋଜି, ଜଳ ନିଜ ନଦୀରେ ପରିବାହିତ ହେଲା । ଶୀଘ୍ର ଧାରା ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ, ଗାଁରେ ଆବୃତ, ତୃତୀୟ ପୃଷ୍ଠାରେ, ଦ୍ୟୁତିମୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ । ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ଦିବ୍ୟ ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସୋମ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶାସକ । ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ସୋମ ପ୍ରଥମେ ନିବାସ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ସୋମ ଏକ ସାଗର, ସମସ୍ତଜ୍ଞ ମହାନ ଋଷି; ପଞ୍ଚ ଦିଗ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ । ସୋମ ଦିଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ । ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସୋମ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଦ୍ୟୁଲୋକର କ୍ରମରେ ନିୟୋଜିତ; ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ । ପ୍ରବଳ ଧ୍ୱନିରେ, ସୋମ ଅବିରତ ବାଧାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସୋନା ଚକ୍ରକୁ କାଠରେ ରଖିଲେ । ପ୍ରେରଣାମୟ ଚିନ୍ତା ଏକଠି ହୋଇ, ପ୍ରେରିତ କରି, ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚାପିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ତାନା ବୁନି, ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବରେ ତାହାକୁ ପ୍ରସାରିତ କଲେ; ନୂତନ ନିୟମ ନେଇ, ଜନମାଧିପତି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ । ନଦୀର ରାଜା, ସୋମ ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରମରେ, ସ୍ୱର୍ଗର ନାଥ, ସତ୍ୟମାର୍ଗରେ ଗମନ କରି, ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନିରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ । ସୋମ, ହଜାର ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ, ଶୁଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଧନ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ପବିତ୍ର ତରଙ୍ଗ, ଜଳରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଉଦୟ ହେଲା; ବଳଶାଳୀ ବୃଷ, ଜଳରେ ଆବୃତ, ଗର୍ଜନ କଲେ । ରାଜା, ଛାଣି ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ହଜାର ଧାରାରେ ବିଶ୍ୱସ୍ମିତି ଅର୍ଜନ କଲେ । ସୋମ ପ୍ରତିଦିନ ଆଶୀର୍ବାଦ, ସନ୍ତାନ, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ ଦେଇ, ବନ୍ଧନ ଉଠାଇଦେଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଆମକୁ ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଘୋଡ଼ା, ଗାଁ ଦିଅ, ସୋମ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା । ପ୍ରମୋଦକର, ପିତାମ୍ବର, ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ଦେବମାନେ ସହିତ ଚାଲି, ଦୁଇ ଜନସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରଶଂସା ଧାରଣ କରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ । ସମସ୍ତେ ନିଜକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରି, ମନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ମଧୁରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲେ । ସୁନା ପାଦରେ, ତରଙ୍ଗରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବୃଷକୁ ଧରିଲେ । ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ମହାନ ତରଙ୍ଗ ପରି ସୋମ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ; ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଛାଡ଼ୁଥିବା ସାପ ପରି, ଖେଳୁଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି, ପିତାମ୍ବର ବୃଷ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ । ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋପରି, ରାଜା, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସୋମ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଶୁଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ଦିନମଣ୍ଡଳରେ ବିରାଜିତ । ପିତାମ୍ବର, ଘୃତ ଧାରାରେ ଧନୀ, ଶୋଭାମୟ, ସାଗରସମ, ଆଲୋକରଥରେ ଧନ ଓ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ । ତ୍ରିପୁରା ଆକାଶରେ ସ୍ଥମ୍ଭ ଉପରେ ଉଠିଲା; ଉତ୍ସାହ ସମଗ୍ର ତିନି ଲୋକ ଭରିଗଲା । ଚିନ୍ତାମାନେ ସୋମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଗାୟନମାନେ ଚାପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ଶୁଦ୍ଧ ଧାରା ଶୀଘ୍ର ଗମନ କରି, ସୋମ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ । ଇନ୍ଦୁ, ଗାଁ ସହିତ ଦୁଧରେ ମିଶି, ଭଲ ଭାବେ ଚାପି, ଭାଣ୍ଡରେ ବସିଲେ । ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ, ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ ସୋମ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ମାଧୁର୍ୟ ସହିତ ଛାଣି ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ । ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦେମନ୍ମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କର, ଆମେ ସଭାରେ ପ୍ରବଳ ଶବ୍ଦରେ କଥା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉ । ସୋମ ଚାପି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଭାଣ୍ଡ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାଉ; ଶୁଦ୍ଧ ଘୋଡ଼ା ପରି ଦୃତ ଗତିରେ ଯାଇ, ଯଜ୍ଞକୁ ନେଉ । ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ଇନ୍ଦୁ ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରମରେ, ଅପମୃତ୍ୟୁ ନାଶକ, ଲୋକରକ୍ଷକ; ଦେବତାଙ୍କ ପିତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦକ୍ଷ, ସ୍ୱର୍ଗର ଆଧାର, ପୃଥିବୀର ନିମ୍ନ । ଏହି ଦ୍ରଷ୍ଟା, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ, ଦକ୍ଷ, ଚିନ୍ତାଶୀଳ, ଚିନ୍ତାରେ ପ୍ରେରିତ; ସେଇ ଗୁପ୍ତ ନାମ ଓ ଗାଁ ଲୁଚିଥିବା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଉନ୍ମୋଚନ କଲେ । ଏହି ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃଷ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଣି ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରବାହିତ; ହଜାର, ଶତ ଧାରା ଦେଇ, ବିଜୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଟୁଟ ଆସନ ସ୍ଥାପିତ କଲେ । ଏହି ସୋମମାନେ, ଗାଁ ଅଭିଲାଷାରେ, ଶକ୍ତି, ଅମରତ୍ୱ, ବିରାଟ୍ୟ ଲାଗି, ଛାଣି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରମରେ, ଯୁଦ୍ଧର ରଥିକ ଭଳି ପ୍ରଭାବିତ । ତୁମ ପାଇଁ, ସମ୍ଭାରିତ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଆହାର ଜିତିବା; ବାଜ ପ୍ରଦତ୍ତ ନିବେଦନ ଆଣି, ଧନ ବଢ଼ାଉଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାଉ । ଏହି ଚାପି ସୋମ ଛାଣି ଚାରିପାଖରେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ପ୍ରବାହିତ; ତୀକ୍ଷ୍ଣଦନ୍ତ, ଶିଙ୍ଗଧାରୀ ମହିଷ ପରି, ଗାଁ ଖୋଜି, ବୀର ପରି ଶକ୍ତି ନେଇ । ସେ ଦୂର ଶିଖରରୁ ଆସି, ବିସ୍ତୃତ ଚରାଇ ଜାଣି, ଗାଁ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ; ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ତଡିତ୍ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ସୋମ ଧାରା ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଛି । ଶୁଦ୍ଧ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଗାଁ ଚାରିପାଖରେ ଯୋଗଦେଇ, ପ୍ରାଚୀନ ଦାନ ଦେଇ, ଶକ୍ତି ଦେଇ, ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତୁ । ଏହି ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ ଚାପି, ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରମରେ; ତୁମେ ତାଙ୍କର ପାନକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ତାକୁ ତିଆରି କରିଛ, ଶକ୍ତି ଦେଇଛ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଯୁତି ପାଇଁ ।