ପବିତ୍ର ଏହି ସୋମ, ପ୍ରେରଣାପ୍ରାପ୍ତ ପକ୍ଷୀ ପରି ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ତରଙ୍ଗରେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି। ହେ ରୁଷି, ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏହି ଜ୍ଞାନମୟ ସୋମ ଦେବତା, ଦିବା ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଧାରାରେ ବହୁଛନ୍ତି। ସେ ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ, ଉପାସକଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଜାଣି, ମେଘମାଳା ଉପରେ ଉତ୍କ୍ରମଣ କରି, ପ୍ରାଚୀନ ପିତୃଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଡାକି ଆଣିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଉପାସକ ପ୍ରଥମେ ସେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ, ସେ ସୋମ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛି, ସେଠାରୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ଆସନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଇନ୍ଦୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ମିତ୍ରତାକୁ କଦାଚିତ୍ ଛାଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ, ଯୁବକ ବାଳା ସଙ୍ଗେ ମିଶିବା ପରି, ଶତପଥ ଅନୁସରି ସୋମ ଭାଣ୍ଡରେ ବହେ। ତୁମ ଆନନ୍ଦମୟ, ବୁଦ୍ଧିମତ୍, ଫଳଦାୟକ ଚିନ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ମଣ୍ଡଳୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ସେମାନେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ସୋମଙ୍କୁ ଖୋଜି, ଗୀତ ଗାଇ, ଦୁଧ ଖୋଜୁଥିବା ଗାଈମାନେ ପରି, ପୋଷକ ସୋମଙ୍କୁ ଆସିଛନ୍ତି। ହେ ସୋମ, ଆମକୁ ଏହି ପ୍ରଚୁର, ପୋଷକ ଧାରା ଦିଅ। ଶୀଘ୍ର ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର, ଏହି ତିନିବେଳେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଅବିରତ, ଉତ୍ପାଦକ, ମଧୁର, ବଳଶାଳୀ ଶକ୍ତି ଆମକୁ ମିଳୁ। ବିଚକ୍ଷଣ ସୋମ, ଚିନ୍ତାମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରବଳ, ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଚାପି ନିଆଯାଇ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଉଷାମାନଙ୍କ ସହ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ। ଗର୍ଜନ କରି, ନଦୀଭାଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭାଣ୍ଡରେ ପୂରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପ୍ରେରଣାପ୍ରାପ୍ତ ପୁରାତନ ଋଷି ସଙ୍ଗେ ସୋମ ଅଗ୍ରସର, ମାନବମାନେ ସହିତ ଭାଣ୍ଡ ଚାରିପାଖରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି। ତୃତିର ନାମ ସୃଷ୍ଟି କରି, ମଧୁର ରସ ଢାଳି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଙ୍କ ମିତ୍ରତା ସାଧନ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ସୋମ ଉଷାମାନେକୁ ଚମକାନ୍ତି, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି। ସେ ସୋମ ତିନି ସପ୍ତ ଥର ପୋଷକ ରସ ଦୁହନ୍ତି, ହୃଦୟ ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ଦେବସଦନରେ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସୋମ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର। ତୁମେ ତାଳା ଦ୍ୱାରା ଭାଣ୍ଡକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସ, ମାନବମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବାବେଳେ, ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ଥାପନ କର। ପାଷାଣ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ନିଆଯାଇ, ସୋମ ତାଳା ଦ୍ୱାରା ଭାଣ୍ଡରେ ବହେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଚକ୍ଷଣ ହୋଇ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲ, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ପାଇଁ ଗୋଶାଳା ଖୋଲିଦେଲ। ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ସୋମ, ପ୍ରେରଣାପ୍ରାପ୍ତମାନେ ସହ କ୍ଷେମ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିପାକ୍ଷୀ ତୁମକୁ ଗଗନରୁ ଆଣି, ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ କରିଛନ୍ତି। ସପ୍ତ ଗାଈ, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ସୋମ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ତାଙ୍କୁ ତରଙ୍ଗମୟ ଧାରାରେ ଘେରିଛନ୍ତି। ଜଳର ଆଳିଙ୍ଗନରେ, ପାଷାଣମାନେ ଏହି ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ଖୋଜି, ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପବିତ୍ର ବିନ୍ଦୁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ପଥ ତିଆରି କରେ। ଗୋମାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପଥ ପରିଷ୍କାର କରେ, ଆନନ୍ଦମୟ ଋଷି ଖେଳୁଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ଆଶ୍ରୟକୁ ବହିଯାଉଛନ୍ତି। ଚାରିପାଖରୁ ଶତଧାରା ଧାରା ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୋମଙ୍କୁ ଖୋଜି, ନଦୀମାନେ ନିଜ ମାର୍ଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ଧାରା ତାଙ୍କୁ ଶୁଧ କରେ, ଗୋମାନ୍ୟରେ ବିଷ୍ଟୃତ, ତୃତୀୟ ପୃଷ୍ଠାରେ, ଦ୍ୟୁଲୋକରେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମ ଦିବ୍ୟ ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ନୀୟନ୍ତା। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ହେ ପବିତ୍ର ସୋମ, ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ; ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରୟର ଧାରୀ। ତୁମେ ସାଗର, ସବୁଜ୍ଞ ଋଷି; ପଞ୍ଚ ଦିଗ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ। ଦ୍ୟୁ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛ, ତୁମ ଆଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ତାଳାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସୋମ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଶୁଧ୍ଧ, ଦ୍ୟୁଲୋକର ନିୟମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ଋଷିମାନେ ତୁମକୁ ଧାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ। ପ୍ରବଳ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସୋମ ଅବିରତ ବାଧାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ସୋମ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରେରଣାମୟ ଚିନ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଗୀତ ନବପବିତ୍ର ସିଶୁ ସୋମକୁ ଚାପି ନିଅନ୍ତି। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ସୂତ୍ର ବୁନି, ତିନି ଭାଗରେ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ନୂତନ ସତ୍ୟ ନିୟମ ଆଣି, ଭୂତମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥ ପବିତ୍ରତାର ସ୍ଥାନକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ନଦୀମାନେର ରାଜା, ଦ୍ୟୁଲୋକର ନାଥ, ସତ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଗର୍ଜନ କରି ଚଳନ୍ତି। ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ସୋମ ହଜାର ଧାରାରେ ବହି, ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ବାଣୀ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି, ଧନ ଦେଇଥିବା। ହେ ପବିତ୍ର ତରଙ୍ଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଅଦ୍ଭୁତ ହୋଇ, ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ଅବିଚଳିତ। କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ, ପାଷାଣ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ନିଆଯାଇ, ଶକ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି, ଧନ ପାଇଁ ତୁମେ ବହ। ପୋଷଣ ଓ ବଳ ପାଇଁ ହେ ପବିତ୍ର, ତୁମେ ବହ; ଶ୍ୟେନ ପରି ନିଜ ଘରକୁ ଭାଣ୍ଡରେ ବସ। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଚାପି ନିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସୋମ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ବିଚକ୍ଷଣ, ଦ୍ୟୁଲୋକର ଥମ୍ଭା। ସପ୍ତ ବୋନ୍ଧୁ, ମାଆମାନେ ସହିତ, ଏହି ନୂତନ, ଅଦ୍ଭୁତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସିଶୁ ସୋମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି—ସେ ଜଳର ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବମାନ୍ୟ, ମାନବମାନେ ଦେଖିପାରିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା। ହେ ସୋମ, ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ଜଗତର ନୀୟନ୍ତା, ହରିତପଂଖୀମାନେକୁ ଯୁକ୍ତ କର। ସେମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ମଧୁର ଘୃତ ଓ ଦୁଧ ଢାଳନ୍ତୁ; ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ, ସୋମ, ଜନମାନେ ଅବିଚଳ ରହନ୍ତୁ। ତୁମେ ସୋମ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁ ଦେଖୁଥିବା; ପବିତ୍ର ବୃଷ, ସମସ୍ତଠାରେ ଧାଉଛ। ଆମ ପାଇଁ ଧନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଣି, ଆମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବାକୁ ଦିଅ। ଗୋଧନ, ଧନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଣିଦେଉଥିବା, ବୀଜଧାରୀ ସୋମ, ଜଗତରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତୁମେ ବୀର, ସବୁଜ୍ଞ, ଋଷିମାନେ ତୁମେ ପାଇଁ ଷ୍ଟୁତି କରନ୍ତି। ମଧୁ ତରଙ୍ଗ, ଜଳରେ ଶୋଭିତ, ଉଦିତ ହେଉଛି; ପ୍ରବଳ ବୃଷ, ଜଳରେ ଆବୃତ, ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି। ରାଜା, ତାଳା ରଥ, ଶକ୍ତିରେ ଆସିଛନ୍ତି; ହଜାର ଧାରାରେ ବିଶ୍ରୁତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।