ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ତୋତ୍ରଗୁଡିକର କଥା ଏପରି: ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆସନକୁ ଗଭୀର ଆହୁତି ସହିତ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଅର୍ପଣ ଘୂରିଘୂରି ଯାଉଛି। ସୋମ, ଯିଏ ଆକାଶରେ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଯଜ୍ଞରେ ଚଳିତ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ରରେ ଆସି, ଶକ୍ତିରେ ଆସିନ୍ଦି, ହଜାର ଧାରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି। ସୋମ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ଜନମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର, ଜଳରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ବାୟୁ ପାଇଁ; ଆମକୁ ଆଜି ବିସ୍ତୃତ ସୁରକ୍ଷା ଓ କ୍ଷେମ ଦିଅ, ଦୂରଦର୍ଶୀ, ଦେବସଂପ୍ରଦାୟର ସ୍ତୁତି କର। ଅମର ସୋମ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ମଧ୍ୟରେ ଦଡ଼ିଆରେ ଥିବା, ସଂଗୃହୀତ ଓ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ଇଛାସମୂହକୁ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଭାତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଗାଁଠି ଦେଇ ଚାପାଯାଇଥିବା, ଔଷଧିରେ ଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଁ, ସୋମ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ସୋମ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେ ଚାପାଯାଇ ଧାରାରେ ବହେ। ଏହି ସୋମ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ହଜାର ଲାଭ କରି, ପ୍ରେରଣା ଦେଇ, ନିରବକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି, ବାୟୁ ସହ ଧାରାରେ ସାଗରକୁ ଉଠିଯାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟର କୁମ୍ଭରେ ବସିଥାଏ। ଦୁଧରେ ଭରିଥିବା ଗାଈମାନେ ଏହି ସୋମଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା; ବିଜୟୀ ରସ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, କବି, କବିତା ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଭଲ ଭାବେ ଚାପାଯାଇ, ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ଅକ୍ଷତ ରୁହ, ଦୁଇମୁହିଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ରସ ଉପଭୋଗ ନ କରନ୍ତୁ, ଦାନଶୀଳ ଧାରା ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କର, ପବିତ୍ର, ଦେବତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ; ଶତ୍ରୁମାନେ ଅସ୍ତ, ବନ୍ଧନ ଛିଡ଼, ଇନ୍ଦ୍ର ସୋମ ପିଉନ୍ତୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ୱ କର। ଅକ୍ଷତ ଧାରା, ପବିତ୍ର, ଅତି ମଦକର, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରେରଣା ହୁଏ; ଅନେକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ହୃଦୟରେ ବସିଯାଉଛ। ହଜାର ଧାରା, ଶତଗୁଣ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମଧୁର ପାନୀୟ ଭାବେ ପବିତ୍ର; ଜୟ କରି, କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସନ୍ତି, ଜଳକୁ ଜୟ କରନ୍ତି—ବିସ୍ତୃତ ପଥ ଦିଅ, ଦାନଶୀଳ ସୋମ। ଧ୍ୱନିତ ହୋଇ, ତୁମେ ଗାଈ ସହ କୁମ୍ଭରେ ଚାପାଯାଉଛ; ତୁମେ ଛାଣି ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କର, ଅଶ୍ୱ ପରି ମୁକ୍ତ, ପବିତ୍ର ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଭାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ। ଦେବତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ମଧୁର ଭାବେ ବହ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଦାତା ପାଇଁ; ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ବୃହସ୍ପତି ପାଇଁ ମଧୁର ଭାବେ ବହ—ଅଚ୍ୟୁତ, ମଧୁର ସୋମ। ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳି କୁମ୍ଭରେ ତୁମକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ପ୍ରେରିତମନ୍ଥିର ଚିନ୍ତା ଶବ୍ଦ ଦେଉଛି; ପବିତ୍ରମାନେ ସ୍ତୁତି ସହ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି—ହର୍ଷଦାୟୀ ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପବିତ୍ର ହୋଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିକୁ ଅଗ୍ରସର କର, ବିସ୍ତୃତ ଗୋଧନ ଅଞ୍ଚଳକୁ, ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟକୁ; ତାଙ୍କର ବାରଣାମାନେ ଆମକୁ ବାନ୍ଧି ନ ରଖନ୍ତୁ—ସୋମ, ତୁମ ସହ ଆମେ ଧନ ଉପରେ ଧନ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବୃଷଭ ଆକାଶକୁ ଉଠିଛି; ଋଷି ଦୁଇ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଛନ୍ତି; ରାଜା ଘୋଷ କରି, ଛାଣି ଦ୍ୱାରା ଯାଉଛନ୍ତି—ଦୃଷ୍ଟିମାନ୍ ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ରସ ଉଠାନ୍ତି। ଆକାଶର ଗୁହାରେ, ମଧୁର ଜିହ୍ୱା ସହ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ବୃଷଭକୁ ଦୁହନ୍ତି; ଜଳରେ, ବଢ଼ୁଥିବା ଧାରା, ସାଗରରେ, ନଦୀ ତରଙ୍ଗରୁ, ମଧୁର ଛାଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଆକାଶରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଗୀତମାନେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଗୃଧ୍ରକୁ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି; ଚିନ୍ତାମାନେ ସୁଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପକ୍ଷୀ, ଶିଶୁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିବା, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନକୁ ଖୋଜନ୍ତି। ଉଚ୍ଚରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଆକାଶରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ରୂପ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଦୁଇ ମାତା—ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୁଳୋକ—କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଛି। ତ୍ୱରିତ, ପବିତ୍ର ଧାରା ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମାନେ ପରି ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି; ଦେବମଧୁର ଅତିମଦକର ସୋମ କୁମ୍ଭ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥାଏ। ତୁମ ମଧୁର, ମଦକର, ତ୍ୱରିତ ଧାରା ନିଜନିଜ ପଥରେ ରଥ ପରି ବହୁଛି; ଗାଈ ଓ ଛାଣା ପରି, ମଧୁର ସୋମ, ତରଙ୍ଗ, ଦୁଧ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ବହୁଛି। ଅଶ୍ୱ ପରି ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ତୁମେ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଦୌଡ଼ୁଛ, ଧ୍ୱନିତ କୁମ୍ଭ, ପାଥର, ଦ୍ୟୁଳୋକର ମାତାକୁ; ବୃଷଭ ସୋମ ଅଜର ଢାଳାରେ ପବିତ୍ର, ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୋଗ ପାଇଁ। ତ୍ୱରିତ, ଦେବୀୟ ଧାରା, ପବିତ୍ର, ଦୁଧ ସହ କୁମ୍ଭକୁ ବହୁଛି; ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଆସନ, ସମଦୃଷ୍ଟି, ରିଭୁମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତେଜର କିରଣ ତୁମକୁ ଘୂରିଘୂରି ଯାଉଛି; ସୋମ, ନୀତିରେ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ, ରାଜା। ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ପବିତ୍ର ଧୃଢ଼ କିରଣ ଘୂରିଘୂରି ଯାଉଛି; ପିତଳିଆ ଶୋଣା ଛାଣିରେ ସଫା ହେଲେ, ତିନି କୁମ୍ଭରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଇଛି। ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ, ପବିତ୍ର, ଶିସ୍ଟ ସୋମ, ଦେବାସନକୁ ଆସେ; ହଜାର ଧାରାରେ କୁମ୍ଭକୁ ଘୂରିଘୂରି ଯାଉଛି, ବୃଷଭ ଘୋଷ କରି, ଛାଣି ଦ୍ୱାରା ଯାଉଛି। ରାଜା ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ନଦୀମାନେ ବିଭକ୍ତ; ଜଳ ତରଙ୍ଗ ସହ ଏକତ୍ୱ କରି, ଧାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ; ପବିତ୍ର ଅଜର ଶିଖରରେ, ପୃଥିବୀ ନାଭିରେ, ମହା ଦ୍ୟୁଳୋକର ଆଧାରରେ ବସିଛି। ସ୍ୱର୍ଗ ଶିଖର ପରି ଧ୍ୱନିତ, ଯାହାର ନୀତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ପୃଥିବୀ ମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ପବିତ୍ର ସୋମ କୁମ୍ଭରେ ବସି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାଖ୍ୟ ଚାହେ। ଯଜ୍ଞର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମଧୁର, ପ୍ରିୟ, ଦେବତାଙ୍କ ପିତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ, ଦୁଲ୍ଲଭ ଧନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅତିମଦକର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରସର ତତ୍ତ୍ୱ। ଧ୍ୱନିତ, ପୁରସ୍କାର ଚାହିଁ କୁମ୍ଭକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି, ସ୍ୱର୍ଗର ନାଥ, ଶତଧାରା, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍; ଶୋଣା ପିତଳିଆ ମିତ୍ର ଗୃହରେ ବସି, ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର, ବୃଷଭ ଧାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ପବିତ୍ର, ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଥମ, ମହାଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ଚାପାଯାଇ ପବିତ୍ର, ବୃଷଭ।