ଏହି ଉତ୍କଳ ମହାନ ଉପାସନାର ଗୁପ୍ତ ଗାଥାରେ, ଦେବତା ସୋମା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଶୁଭ ପ୍ରଭା ନିକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ଡାହିନପଟେ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ବଳବତୀ ଭାବରେ ଉପବେଶ ନେଲେ। ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଜାଗୃତ ରହି, ଶତ୍ରୁ ଓ ଦେମନ୍ମାନେକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ସେ ପିତଳ ରଶି ତିଆରି କରି, ଆକାଶକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ପ୍ରେସିଂ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ବା ଚାଲି ଶୁଭ ଚଣ୍ଟ ପାଇଁ ବିଛିଲେ। ସେ ଏକ ଚ୍ୟାମ୍ପିଅନ୍ର ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଆବରଣ ଛାଡି, ପିତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ନିଜ ଦେହରେ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଲେ। ପାଥର ଦ୍ୱାରା ପିଶି, ହାତରେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଆକାଶରେ ଚଣ୍ଟରେ ତାଙ୍କର କମ୍ପନ ହେଲା। ସେ ଆନନ୍ଦ କରି, ବସି, ହିମ୍ନରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଗିଲେ। ପାଣିରେ ଉଭୟ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ, ବିଶାଳତାରେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବତା, ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ଘରର ସ୍ତମ୍ଭରେ ମଧୁ ଢେଳାଯାଉଛି। ଗାଉମାନେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହ୍ୱାନିତ, ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ମୁଣ୍ଡକୁ ତାଙ୍କର ଗତିରେ ପିଶି ଦେଉଛନ୍ତି। ଦଶଜଣୀ ଭଉଣୀମାନେ ଏକ ରଥ ଭଳି ଏକସাথে ଦୂତି ହେଇ, ଅଦିତିଙ୍କ ଗୋଦିରେ ଆସିଲେ। ସେ ଗାଉର ଗୁପ୍ତ ପଥ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ସେହି ଦୂର୍ଗମ ପଥକୁ ଚାଲିଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଦେଲେ। ଗୃଧ୍ର ଭଳି ନିଜ ନିଡ଼କୁ ଖୋଜି, ଚିନ୍ତାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୁନା ଆସନକୁ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଉପବେଶ ନେଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ, ହିମ୍ନରେ, ସେ ପ୍ରିୟତମକୁ ଦର୍ବା ଉପରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ଅଶ୍ୱ ଭଳି ପୂଜ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରିଥାନ୍ତି। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପ୍ରକାଶମାନ, ଲାଲ, ଆକାଶ ଦର୍ଶି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନିପଟିଆ, ସେ ଗାଉମାନେ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ହଜାର ଧାରାରେ ଦୂରଗାମୀ ହୋଇ, ଗର୍ଜନ କରି, ପ୍ରାଚୀନ ଉଷାମାନେ ଭଳି ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଭା କରିଥାନ୍ତି। ସେ ଭୟାନକ ଆକାର ତିଆରି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ବାଧାକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ଦେଉଛନ୍ତି। ସ୍ୱଶକ୍ତିରେ ପାଣିକୁ ଯାଇ, ଦେବମାନେ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ପ୍ରଶଂସାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗାଉମାନେ ସହିତ। ବଳିଆ ବଳ, ଗାଉମାନେ ସହିତ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଦେବ ଗୃଧ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ନିର୍ଖନ୍ତି; ସୋମା ବୁଦ୍ଧିରେ ଜାତିମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତି। ତାଳମୂଳ ରଙ୍ଗରେ ସୋମାକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରାଯାଉଛି, ଲାଲ ଅଶ୍ୱ ଭଳି ଯୋକ୍ତ। ସୋମା ଗାଉମାନେ ସହିତ ପାତ୍ରରେ ମିଶି ଯାଉଛି। ସେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ କରାଯାଉଛି; ଏହି ବହୁ ପ୍ରଶଂସିତ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ପ୍ରିୟତମ? ବହୁ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଏକସাথে କଥା କହନ୍ତି, ଯେବେ ସୋମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପେଟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ପୁରୁଷମାନେ ଦଶ ହାତରେ ମଧୁ ଶୁଧ୍ଧ କରନ୍ତି, ସହଜ ଧାରଣରେ। ଅକ୍ଳାନ ଭାବରେ ସେ ଗାଉମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟକନ୍ୟାର ପ୍ରିୟ ଧ୍ୱନିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଗାୟକମାନେ ଏହି ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀକୁ ଆନୁଗ୍ରହ ଦେନ୍ତି; ସେ ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଓ ନିଜ ଜନମାନେ ସହିତ ବସନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ପାଥର ଦ୍ୱାରା ପିଶି, ପବିତ୍ର ଦର୍ବା ଉପରେ ପ୍ରିୟତମ, ଗାଉମାନେର ନାଥ, ସୋମା ଦିବ୍ୟ ଧାରଣରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶୁଧ୍ଧ ହେବାରେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ହାତରେ ଉତ୍ତେଜିତ, ଫିଲ୍ଟର ଦ୍ୱାରା ପିଶି, ସୋମା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶୁଧ୍ଧ ହେବାରେ। ସେ ଶକ୍ତି, ଚିନ୍ତାକୁ ଯଜ୍ଞରେ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ତାଳମୂଳ ଦର୍ବା ଉପରେ ବସି, ଶତ୍ରୁକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନେ ଅସମାପ୍ତ ଗର୍ଜନ ଧାରାକୁ ଦୁହନ୍ତି, ସେଜ୍ୟକୁ ଦକ୍ଷତାରେ। ଏକସাথে ଗାଉମାନେ, ଚିନ୍ତା, ଏକତାରେ ଆସନ୍ତି, ଗର୍ଭକୁ ଫେରି, ସତ୍ୟର ଆସନକୁ। ପୃଥିବୀର ନାଭି, ବଡ଼ ଆକାଶର ଉପସ୍ଥାନ, ପାଣି, ସାଗରରେ ସୋମା ବସିଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର, ବଳିଆ ବଳ, ବିଶାଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୋମା ହୃଦୟରେ ଶୁଭ ଆନନ୍ଦ ଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏପରି, ତୁମେ ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କର, ପୃଥିବୀକୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କର, ପ୍ରଶଂସା ଚାହିଁ, ଦକ୍ଷତାରେ, ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିବା ପାଇଁ। ଯେଉଁମାନେ ଅଂଶ ନାହିଁ, ଆସନକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ସେମାନେ ଆମକୁ ଧନ ଚ୍ୟୁତ କରିବେ ନାହିଁ—ଆମେ ଦାଳିଆ ଧନର ଅଧିକାରୀ ହେଉ। ଏହି ଦିନ, ଇନ୍ଦୁ, ଶତାଶ୍ୱ ଦାନ, ହଜାର ଦାନ, ଗାଉ ଓ ସୁନା ଦେଇ ଆସ। ବଳିଆ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବହୁ ଧନ ନେଇ ଆସ; ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଆମ ହିମ୍ନ ଉପରେ ବସ। ମାଳା ହୋଇଥିବା ଧାରାରୁ, ପିଶିବା ସମୟରେ, ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ତିଆରି ହେଉଛି, ସତ୍ୟର ଗର୍ଭ, ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଆସୁରା ଆରମ୍ଭରେ ତିନି ମୁଣ୍ଡ ତିଆରି କଲେ; ସତ୍ୟର ପାତ୍ର, ଦକ୍ଷତାରେ ଭରିଦେଲେ। ବଳିଆମାନେ ସଠିକ ଗତିରେ ଉତ୍ତେଜିତ; ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ବିସ୍ତାର କଲେ, ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ। ମଧୁ ଧାରାରେ ହିମ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଆକାର ବୃଦ୍ଧି କଲେ। ଫିଲ୍ଟର ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ଘେରି ରଖିଛି; ପିତାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା ନିୟମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବରୁଣା ବଡ଼ ସାଗରକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନେ ଆରମ୍ଭରେ ଆଧାର ଖୋଜିଛନ୍ତି। ହଜାର ଧାରାରେ ଆକାଶରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ମଧୁ ଭରି, ସେମାନେ ଏକସাথে ଗତି କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର କିରଣ କ୍ଷୀଣ ହୁଅନାହିଁ, ସବୁବେଳେ କ୍ରିୟାଶୀଳ; ପ୍ରତି ପଦକୁ ବାନ୍ଧନ ରହିଛି। ପିତା ଓ ମାତା ଉପରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ହିମ୍ନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ୟାୟକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ମାୟାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରୁ କଳା ଚର୍ମକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ ମାପରୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ହିମ୍ନର ଯନ୍ତ୍ରରେ, ଉତ୍ସୁକ ଚିନ୍ତାର ଧାରା। ଅନ୍ଧ ଓ ଗୁଙ୍ଗା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ସତ୍ୟର ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟାୟକାରୀମାନେ। ହଜାର ଧାରାରେ, ଫିଲ୍ଟର ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ, କବିମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଜ୍ଞା। ଏମାନେ ରୁଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅକ୍ଷତ, କିରଣ, ନିଜେ ଶୁଧ୍ଧ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ। ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ଭଲ କରିବା, ହୃଦୟରେ ତିନି ଫିଲ୍ଟର ରଖିଛନ୍ତି।