ପୁରାତନ ଆକାଶରେ, ସତ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସୋମାଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଥର ସାତଟି ଗାଈ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଦୁଧ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ପୋଷଣ। ସୋମା ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରି, ସେଗୁଡିକୁ ଶୋଭାମୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ। ସେ, ମଧୁର ଅମୃତର ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ଜ୍ଞାନରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ପ୍ରବଳ ଜଳ, ଦେବତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଆସନ ଜାଣିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ମହାନତାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସୋମାଙ୍କର ଅମର, ଅଜୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଚିହ୍ନ ହେଉ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ମନୋବଳରେ ରାଜା ବାନ୍ଧିଦେଇଥିଲେ। ଦଶଜଣ ଦକ୍ଷ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସେ ମାଆମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମଧୁର ଅମୃତର ବ୍ରତ ପାନ କରି, ସେ ମାନବ ଚକ୍ଷୁରେ ଦୁଇ ଜନ୍ମକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସେ ଦୁଇ ଆକାଶର ସୀମାରେ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ମନ୍ଦ ଚିନ୍ତାକୁ ଦୂର କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଭଳି ଆଗେ ବଢ଼ିଥିଲେ। ସେ ଛୁଆଁ ଦେଖିପାରିନଥିବା ବଛା ଭଳି, ମାଆମାନେ ଦେଖିନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନି ମାରୁତମାନେ ଭଳି। ସେ ପ୍ରଥମ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣି, ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣୀୟ, ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ନିଜ ଆକାଂକ୍ଷା ବାଛିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କର ସିଂଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରୁଥିଲେ, ହଳଦିଆ ଏବଂ ସଚେତନ। ସୋମା ସୁନ୍ଦର ଗର୍ଭରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଗାଈର ଭଳି ହୋଇଥିଲା, ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର। ସଫା, ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ ଦେହରେ, ହଳଦିଆ ସୋମା ପାହାଡ଼ର ଶୀର୍ଷରେ ବସିଥିଲେ। ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ବାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ତିନି ପ୍ରକାର ଅମୃତ ଦକ୍ଷତାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ସୋମା, ଦେବତାଙ୍କ ଦୟା ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହେଉ। ପୂର୍ବ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ, ବାଧା ଦୂର କରିବାକୁ, ଆମକୁ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖା, ଚାହିଁଥିବାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଯୋଜିଥିବା ଦଳ ଭଳି, ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଦୌଡ଼; ଇନ୍ଦୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପେଟରେ ପ୍ରବେଶ କର, ପବିତ୍ର ହେଉ। ନୌକା ଭଳି ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କର, ଜ୍ଞାନରେ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର ଭଳି, ଆମକୁ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଛାଡ଼ନି। ସୋମା ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ସେ ସତତା ଦୃଷ୍ଟିରେ ରହି, ଶତ୍ରୁ ଓ ଅସୁରକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ। ହଳଦିଆ ଦୋରୀ ତିଆରି କରି, ଆକାଶ ଚାହିଁ, ପ୍ରେସିଂ ପୁରୋହିତଙ୍କର ଶ୍ରୁତି ପାଇଁ ଦୁବ ଛାଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ବୀର ଭଳି ଦୌଡ଼ି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଆବରଣ ଛାଡ଼ି, ପିତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଦେହରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଚାପି, ହାତରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଗୀତରେ ଆକାଶକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲେ। ସେ ଆନନ୍ଦ କରି, ବସି, ଷ୍ଟୁତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ; ଜଳରେ ଶୋଭାମୟ ହୋଇ, ବିସ୍ତୃତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପ୍ରଭାଶାଳୀ, ପାହାଡ଼ରେ ପୋଷିତ ସୋମାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ, ଘରର ଖୁଟିଠାରେ ମଧୁ ଢାଲାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ, ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ର ମୁଣ୍ଡକୁ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଚାପିଥିଲେ। ଦଶଭଗିନୀ ରଥ ଭଳି ଏକାଠି ଏଡ଼େଇ, ଅଦିତିଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ଗୁପ୍ତ ଗାଈର ମାର୍ଗ ଖୋଜି, ଯେଉଁଟି କୌଶଳରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ତାହା ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ। ଗରୁଡ଼ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ନିଜ ଘୋଷ ଖୋଜି, ଚିନ୍ତାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୁନା ଆସନକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ବସନ୍ତି। ସେଠାରେ ଷ୍ଟୁତି ସହ ଅନ୍ତରଙ୍ଗକୁ ଖୋଜି, ଘୋଡ଼ା ଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଲାଲ, ଆକାଶ ଦୃଷ୍ଟା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନି ପୃଷ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ ସୋମା ଗାଈମାନେ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେ ହଜାର ଧାରାରେ ଦୂର ଯାଉଥିଲେ, ପ୍ରାଚୀନ ଉଷା ଭଳି ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ନେଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ବାଧା ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ। ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଜଳକୁ ଯାଇ, ଦିବ୍ୟ ଲୋକମାନେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଷ୍ଟୁତିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଅଗ୍ର ଗାଈମାନେ ସହ। ବୃଷଭ ଭଳି ନିଜ ଝୁଣ୍ଡ ଚାରିପାଖେ ଘୂରି, ଚମକୁଥିବା ଆବାଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଗରୁଡ଼ ପୃଥିବୀକୁ ତକାଉଥିଲେ; ସୋମା ଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ହଳଦିଆ ସୋମାକୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଉଥିଲା, ସେ ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ଭଳି ଯୋଗ ଦିଆଯାଉଥିଲେ; ଗାଈମାନେ ସହ ବାତିରେ ମିଶାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ଷ୍ଟୁତି କମ୍ପିତ ହୋଇଥିଲା; ଏହି ଅଧିକ ପ୍ରଶଂସିତ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ? ଏକାଠି ଅନେକ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକ କଥାହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସୋମାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପେଟରେ ପୋରାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷମାନେ ଦଶ ହାତରେ ମଧୁ ଛାନ୍ତି, ସହଜ ଧରଣାରେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଭାବେ ସେ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକନ୍ୟାର ପ୍ରିୟ ଧ୍ୱନି ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ସୋମା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟସହ ବସନ୍ତି। ମଣିଷମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଚାପି, ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରିୟ, ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ପୁରୋହିତ ଧାରା, ସୋମା, ଚିନ୍ତାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଣିଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରେ। ମଣିଷମାନେ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଚାପି, ଛାନି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ସୋମା ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ସେ ଶକ୍ତି, ଚିନ୍ତାକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ହଳଦିଆ ତୀର୍ଥକୁ ବସି, ଶତ୍ରୁକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନେ ଅଶେଷ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଧାରାକୁ ଦୋହନ କରନ୍ତି; ଚିନ୍ତା ଏକାଠି ହୋଇ ଜନ୍ମସ୍ଥଳକୁ, ସତ୍ୟର ଆସନକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ। ପୃଥିବୀର ନାଭିରେ, ବିଶାଳ ଆକାଶର ଆଧାରରେ, ଜଳରେ, ସାଗରରେ ସେ ବସିଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର, ବୃଷଭ, ବିସ୍ତୃତ ଚମକୁଥିବା ସୋମା, ହୃଦୟରେ ପ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।