ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ବେଦୀରେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯଜ୍ଞରେ ଯେପରିକି ଧନୁରେ ଅଣ୍ଡା ଲଗାଯାଏ, ଏହିପରି ଯଜ୍ଞରେ ଭାବନା ଉତ୍ସର୍ଗ ପାଇଁ ଦିଗିତ ହେଲା। ଗୋଅଠ ଭିତରେ ଛେଉଁ ମାଁକୁ ଖୋଜିଥିବାପରି, ସୋମ ଦେବତା ଯଜ୍ଞରେ ଖୋଜାଯାଇଥିଲେ। ଦୁଧର ପ୍ରଥମ ବହିବା ପରି, ସୋମ ଦେବତା ଶୁଧ୍ଧ ହେଇ ମୂଖ୍ୟ ଧାରା ଦେଲେ। ଭାବନା ମନ୍ତ୍ର ଭଳି ମୂଖ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା। ସୋମ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇ ଫିଲ୍ଟର ମାଧ୍ୟମରେ ମାନ୍ୟ ଧାରା ଭଳି ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ। ବିବାହ ପରି, ସୋମ ଚର୍ମକୁ ବିସ୍ତାର କରି, ଏଡିତିର ସନ୍ତାନ ଭଳି ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ। ଯଜ୍ଞରେ ଜନ୍ମ ନିଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ବୃଷଭ ରମ୍ଭା କରି, ଗୋମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ, ଦେବମାନେ ଦେବସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସୋମ ଚମକୁଥିବା ଫିଲ୍ଟର ଅତିକ୍ରମ କରି, ଧୋଇ ଶୁଧ୍ଧ ଗୋପାଳି ପରି ବିସ୍ତାର ହେଲେ। ଅମର ପୋଷାକ ପରି, ତାବା, ଅଜରା, ଶୁଧ୍ଧ ସୋମ ଆକାଶର ଶିଖରକୁ ଛୁଇଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣର ପରି, ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ସାହୀ ଧାରା ଏକାଠି ହେଲେ। ତନ୍ତୁ ତଣାଯାଇ, ଧାରା ଚାରିପାଖ ଫିରିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରର ଗୃହ ଛାଡି ଏକାଠି ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ। ନଦୀର ଧାରା ପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରା ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସୋମ ଆମ ଘରକୁ ଶୁଭ ଆଣନ୍ତୁ, ଦୁଇପା ଚାରିପା ଜନ୍ତୁ ପାଇଁ, ଧନ ଏବଂ ଲୋକ ଆମ ସହିତ ରହନ୍ତୁ। ସୋମ, ଆମ ପାଇଁ ସୁନା, ଘୋଡ଼ା, ଗୋ, ଯବ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଶୁଧ୍ଧ କର। ସୋମ, ତୁମେ ଆମ ପିତୃ, ଆକାଶର ଶିଖରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଜୀବନର ଉତ୍ପାଦକ। ଏହି ଶୁଧ୍ଧ ସୋମମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ରଥ ପରି ବିଜୟ ପାଇଁ। ଚର୍ମ ଛାଡି, ଫିଲ୍ଟର ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିଥିବା ତାବା ସୋମ ବର୍ଷାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଚଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୃଦୁ, ତ୍ରୁଟିହୀନ, ଦାନବାନ। ଗାୟକ ପାଇଁ ଚମକୁଥିବା ଧନ ଆଣ, ଦେବମାନେ ସହିତ ଦିନ ରାତି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତିନିଥର, ସାତ ଗୋମାନେ ସୋମ ପାଇଁ ଦୁଧ ଦେଲେ, ପ୍ରାଚୀନ ଆକାଶରେ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ପୋଷଣ। ସୋମ ଚାରି ଜଗତକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରି, ସତ୍ୟର ନିୟମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ସୋମ, ମଧୁର ରସ ଖୋଜି, ଆକାଶ ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ବିଦ୍ୟାରେ ବିସ୍ତାର କଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳ ଦେବତାଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟତାରେ ଆସନ ଜାଣି, ବିସ୍ତାର ହେଲେ। ଏହି ସୋମର ଚିହ୍ନ, ଅମର, ଅଜୟ, ଦୁଇ ଜନ୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଶକ୍ତି ଏବଂ ଦିବ୍ୟତା ଏହାକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେ; ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କ ଭାବନାରେ ରାଜାକୁ ଧରିଥିଲେ। ଦଶ ଦକ୍ଷ କର୍ମ କରି, ସୋମ ମାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ମଧୁର ରସର ନିୟମ ପିଇ, ଦୁଇ ଜନ୍ମକୁ ମାନବ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଲେ। ଶୁଧ୍ଧ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ସୋମ ଆକାଶର ଦୁଇ ଶିଖରରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ବୃଷଭ ଶକ୍ତିରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାବନାକୁ ଦୂର କରି, ଧନୁର ଅଣ୍ଡା ପରି ତୀବ୍ର ଆଗ୍ରହରେ ଆଗେଇଲେ। ଛେଉଁ ପରି, ମାତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ମାରୁତର ଶବ୍ଦରେ ରମ୍ଭା କଲେ। ସତ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଜ୍ଞାନ କୁ ଜାଣି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୋମ ଗାୟନ ପାଇଁ ଚୟନ କଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ଗର୍ଜନ କରି, ଶଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରି, ତାବା ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ ହେଲେ। ସୋମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗର୍ଭରେ ବସି, ଚର୍ମ ଗୋରୂପ ହେଇ, ଗୋମାନେ ପାଇଁ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ। ଶୁଧ୍ଧ ଦେହରେ, ତାବା ସୋମ ଶିଖରରେ ବସିଲେ। ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ବାୟୁ ପାଇଁ, ତିନି ରସ କୌଶଳରେ ତିଆରି ହେଲା। ଦିବ୍ୟ ଦୟା ପାଇଁ, ମହାଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରର ହୃଦୟ ପାଇଁ, ସୋମ ଶୁଧ୍ଧ କର। ପୂର୍ବ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବାଧା ଦୂର କର, ମାନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖା, ଚାହିଁଥିବାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଯୁଗଳ ଦଳ ପରି, ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଦୌଡ଼, ଇନ୍ଦ୍ରର ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କର; ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କର। ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ନାଉ ପରି, ଜ୍ଞାନରେ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କର; ଯୁଦ୍ଧର ନାୟକ ପରି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା ବିନା ଛାଡ଼ିନାହିଁ। ସୋମ ଡାହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆସନ ନିଅ; ସଦା ଜାଗରୁକ, ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଅସୁରକୁ ଦୂର କର। ତାବା ଦୂର, ଆକାଶ ଖୋଜି, ଯଜ୍ଞର କୁଶ ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଚ୍ୟାମ୍ପିଅନ ପରି ଦୌଡ଼ି, ଗର୍ଜନ କରି, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଲେ। ଚର୍ମ ଛାଡ଼ି, ପିତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଦେହରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ପାତ୍ରରେ ପିଡ଼ି, ହାତରେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ଗାୟନରେ ଆକାଶରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ। ଉଲ୍ଲାସିତ, ବସି, ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ଜଳରେ ଶୁଭା, ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ଚମକୁଥିବା, ପାହାଡ଼ରେ ବୃଦ୍ଧି, ଘରର ଥାମ୍ବାରେ ମଧୁ ଢାଳିଲେ। ଗୋମାନେ ଉତ୍ତର ମୁଣ୍ଡ ଦବାଇ, ତାଙ୍କ ଗତିରେ ନିବେଶ କଲେ। ଦଶ ଭଉଣୀ ଏକାଠି ଚାଲି, ଏଡିତିର କୋଳେ। ଗୋର ଗୁପ୍ତ ମାର୍ଗ ଖୋଜି, ଦକ୍ଷତାରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଗୃଧ୍ର ପରି ନିଡ଼ ଖୋଜି, ଭାବନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ଦେବତା ବସିଥିଲେ। ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ପ୍ରିୟକୁ ଖୋଜି, ଯଜ୍ଞର କୁଶରେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଗୋଡ଼ ଦେଲେ। ଚମକୁଥିବା, ରକ୍ତିମ, ଆକାଶକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନିପାଖି, ଗୋମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ହଜାର ଧାରା ଦୂର ଯାଇ, ପ୍ରାଚୀନ ଉଷା ପରି ବିସ୍ତାର ହେଲେ। ଭୟଙ୍କର ଆକାର, ଚମକୁଥିବା ରଙ୍ଗ; ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନରେ ବାଧା ଭାଙ୍ଗିଲେ। ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଜଳକୁ ଯାଇ, ଦେବମାନେ ପାଇଁ; ପ୍ରଶଂସାରେ ଉଲ୍ଲାସିତ, ଉତ୍ତମ ଗୋମାନେ ସହିତ। ବୃଷଭ ଗୋମାନେ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚି, ଚମକୁଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଗୃଧ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖି, ସୋମ ଜ୍ଞାନରେ ଜନମାନେ ଦେଖିଲେ। ତାବା ସୋମ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇ, ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ପରି ଯୋଗ ହେଲେ; ଗୋମାନେ ସହିତ ପାତ୍ରରେ ସୋମ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଶବ୍ଦ ଦେଲେ, ଷ୍ଟୋତ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ; ଏତେ ଅନୁସ୍ତୁତ, କେତେ ପ୍ରିୟ? ଏକାଠି ଅନେକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଗର୍ଭକୁ ସୋମ ଢାଳିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦଶ ହାତରେ ମଧୁ ଶୁଧ୍ଧ କରି, ସହଜ ଧରଣ କଲେ। ଅକ୍ଷୟ, କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ସୋମ ଗୋମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାର ପ୍ରିୟ ଶବ୍ଦ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଗାୟକମାନେ ପ୍ରିୟତା ଆଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୋମ ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଏବଂ ଜନମାନେ ସହିତ ବସିଲେ।