ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର ସୋମା ରସ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଦୁଧ ଭଳି ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ବାସନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପାପ ହୀନ ଏହି ଦାନ ଆସି ବସିଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତାବା ରଙ୍ଗର ସୋମା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରି, ମଧୁର ରସକୁ ଉମ୍ମୁକ୍ତ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଫିଲ୍ଟର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ସେ ଦୁଇ ଯମାକୁ ମାପି, ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ମିଶିତ ଏହି ରସକୁ ବୃଦ୍ଧି କରି, ଅସୀମ ଦିଗକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି, ଅଚଳ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲା। ସୋମା, ନିଜ ମାତାମାନଙ୍କ ସହ ଚଳି, ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପଥକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା। ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେଠି ସୋମା ବାର୍ଲି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ, ନିଜ ସଜାତୀୟଙ୍କ ସହ ବସି, ମୁଣ୍ଡକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ଋଷି, ସତ୍ୟର ଭ୍ରୁଣ, ନିୟମକମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିନ୍ୟାସିତ; ଯଦିଓ ଯୁବ, ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୟେନ ଦୂରରୁ ଏହି ରସକୁ ଆଣିଲା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାର ଆକୃତିକୁ ଚିହ୍ନିଲେ; ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅତି ଉତ୍ସାହୀ ରସକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଦଶ ଯୁବତୀ, ଋଷିମାନେ ଚିନ୍ତା ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହିତ, ଦବାଇ ଯାଇଥିବା ସୋମାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ଜଳ, ଆବରଣ, ଦେବୀୟ ଆହ୍ୱାନ ଦ୍ୱାରା, ଧନ ଦେଖିଲେ, ଲୋକମାନେ ଲାଭ ପାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସୋମାକୁ ବନ୍ଧୁ ଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ସେ ମଧୁର ଲହରି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ୱରକୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରି, ଅମୃତ ଓ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସୋମା ନିଜ ସ୍ୱରକୁ ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଦିଗକୁ ଉଠାଇ, ବାସନ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଜଳ ଓ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଧୋଇ, ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଦବାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପ୍ରିୟ ପଥକୁ ଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି, ସୋମା ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଦିଅ; ଅଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେବମାନେ ଆମକୁ ଧନ ଓ ବୀର ପୁତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଠି, ଧନୁକୁ ତୀର ଲାଗିବା ପରି, ଚିନ୍ତା ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ; ଗାଈ ଶାଳରେ ଛେନା ଦେଖିବାପରି, କ୍ରିୟାରେ ସୋମାକୁ ଚାହାଯାଇଥିଲା; ଦୁଧରେ ପ୍ରଥମ ଝରଣା ଭଳି ଆସିଥିଲା। ଚିନ୍ତା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ମଧୁର ଓ ସୁରିଳା ଭାବରେ ଦବାଯାଇ, ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ଜଗାଇଥିଲା। ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପ୍ରବାହିତ ସୋମା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ମିଠା ଓ ଧନବନ୍ତ ଝରଣା ଫିଲ୍ଟର ଦ୍ୱାରା ପାସ୍ ହେଲା। ବର୍ଦ୍ଧିତ ସୋମା ତ୍ୱକକୁ ଢିଲା କରି, ଅଦିତିର ସନ୍ତାନ ଭଳି, ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା। ତାବା ରଙ୍ଗର, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ, ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦ ପରି ଚମକିଥିଲା। ବଳଦ ଗର୍ଜନ କରି, ଗାଈମାନେ ଆସିଲେ, ଦେବମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସୋମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଫିଲ୍ଟର ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅବିନାଶୀ ଅବରୋଧ ପାର କରି, ଧୋଇ ଗାଉନ ପରି ବିସ୍ତାର କଲେ। ଅମୃତ ଓ ଚମକିଥିବା ଆବରଣ ସହିତ, ତାବା ଅବିନାଶୀ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବିସ୍ତାର କଲେ। ସେ ଆକାଶର ଶିଖରକୁ ଛୁଇଁ, ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ମେଘର ଆବରଣ ଆକାଶରେ ବୁନିଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଦ୍ରୁତ ଓ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଏକସাথে ଚଳିଥିଲେ। ତାନ୍ତୁ ପ୍ରସାରିତ, ଝରଣା ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରବାହିତ; ଇନ୍ଦ୍ରର ନିବାସ ଛାଡ଼ି କିଛି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ। ନଦୀ ଝରଣା ପରି, ଝରଣାଗୁଡିକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଦିପିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଦୌଡ଼ିଥିଲେ। ସୋମା ଆମ ଘରକୁ ଶୁଭ ଆଣନ୍ତୁ, ଦୁଇପା ଓ ଚାରିପା ଜନ୍ତୁ ଉପରେ; ଧନ ଓ ଲୋକ ଆମ ସହ ବସନ୍ତୁ। ସୋମା, ଆମ ପାଇଁ ସୁନା, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ବାର୍ଲି ଓ ବଳ ଦିଅ; ତୁମେ ଆମ ପିତୃମାନେ, ଆକାଶର ଶିଖରରେ ଉଭୟ ଜନ୍ମ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ସୋମାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଖକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ବିଜୟ ପାଇଁ ରଥ ପରି। ଦବାଇ ହୋଇ, ଫିଲ୍ଟର ଦ୍ୱାରା ଅବାଧ ଚଳି, ଅନ୍ତଃପାଟ ଛାଡ଼ି, ତାବା ମେଘ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସୋମା, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୃଦୁ, ଦୋଷହୀନ, ଦାନକର୍ତ୍ତା। ଗାୟକ ପାଇଁ ଚମକିଥିବା ଧନ ଆଣନ୍ତୁ; ଆକାଶ ଓ ଭୂମି, ଦେବମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତିନିଥର, ସାତଟି ଗାଈ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ, ପ୍ରାଚୀନ ଆକାଶରେ ସତ୍ୟ ଅନ୍ନ। ଚାରି ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ସେ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସତ୍ୟର ନିୟମରେ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ସେ, ମଧୁର ଅମୃତ ଚାହିଁ, ଜ୍ଞାନରେ ଆକାଶ ଓ ଭୂମିକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳ, ଦେବତାର କୀର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସ୍ଥାନ ଜାଣି, ବିସ୍ତାର ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ, ଅମୃତ ଓ ଅଜୟ, ଦୁଇ ଜନ୍ମକୁ ଅନୁସରି; ଏହି ସହ, ଶକ୍ତି ଓ ଦେବୀୟ ଶକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ କରି, ତାହା ପରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ରାଜାକୁ ଧରିଥିଲେ। ଦଶ ଦକ୍ଷ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ସେ ମାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସୁନ୍ଦର ଅମୃତର ଉପବାସ ଦିଅ, ଦୁଇ ଜନ୍ତୁକୁ ମାନବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ସେ ଦୁଇ ଆକାଶରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ବଳଦ ଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାକୁ ଦୂର କରି, ତୀରପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭାବରେ ଆଗେ ଚାଲିଥିଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ଛେନା ଭଳି, ମାତାମାନେ ଦେଖିନଥିବା, ଗର୍ଜନ କରି, ମାରୁତମାନେ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଥମ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ସୁନା ଭଳି, ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ବାଛିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ଜନ କରି, ଶିଙ୍ଗକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରି, ତାବା ଜ୍ଞାନୀ ଚିହ୍ନିଥିଲେ। ସୋମା ଭଲ ଗର୍ଭରେ ବସି, ତାଙ୍କ ଚମଡ଼ା ଗାଈ ଭଳି ହୋଇ, ଗାଈ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ଦେହରେ, ତାବା ରଙ୍ଗର ଏହି ଏକରେ ବସିଲେ। ମିତ୍ର, ଭରୁଣ, ବାୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ତ୍ରିପୁଟି ଅମୃତ ଦକ୍ଷତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ଦେବତାଙ୍କ ଉପକୃତି ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରର ହୃଦୟ ପାଇଁ ସୋମାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କର; ଆଗୁଆ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କର, ବାଧା ହଟା, କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖା, ଚିନ୍ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଯୋଗାଯୋଗ କରି, ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଦୌଡ଼ି, ଇନ୍ଦୁ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶ କର; ଶୁଦ୍ଧିତ ହେଉ। ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଦୋଳା ପରି, ସାଗର ପାର କରିବାକୁ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ; ଯୁଦ୍ଧରେ ନାୟକ ପରି, ଆମକୁ ଅରକ୍ଷିତ ଛାଡ଼ିନଥିବା।