ସୋମଦେବ ତାଙ୍କର ଅନେକ ନିବାସସ୍ଥଳୀରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି । ସେ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରୁଥିବା ମହାମୁନି, ସମସ୍ତ ଜାଗାରେ ଉପସ୍ଥିତ । ସୋମ ଧାରା ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଆଣିଦେଉଛନ୍ତି, ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ ଆସନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ, ତାଙ୍କ ନିବାସ ଦ୍ୱାରା ତିନ୍ତା ପ୍ରସ୍ରବଣକୁ ଭରିଦେଉଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାତଟି ନଦୀ ନିୟମିତ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ଗାଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୌଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି । ଏହି ପବିତ୍ର ସୋମ ଧାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହ ନେଇ ଯାଉଛି, ଅମର କୀର୍ତ୍ତିର ସ୍ଥାନ ହେଉଛି । ପ୍ରେରଣାର ଚିନ୍ତାମଣିମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି; ବିବସ୍ବତଙ୍କ ଜନ୍ୟ ସାତଜଣୀ ଭଗିନୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି । କୌଶଳୀମାନେ ତାଙ୍କୁ କୋଶରେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଲକଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଜନା ହେବା ସମୟରେ ପୁରୁଣା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ । ସୋମ ପାଇଁ ଏହି ପବିତ୍ର ଧାରା ଯଥା ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଯଶ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଥାଏ, ସେପରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । ମଧୁ ଝରା କୋଶରେ, ଅଚଳ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରେରଣାର ଚିନ୍ତାମଣିମାନେ ଦୌଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି । ଏହି ଧାରାଗୁଡ଼ିକ ସାଗରକୁ ଯାଉଛି, ଗାଁମାନେ ଯେପରି ଗୋଥକୁ ଫେରନ୍ତି, ସେପରି ସତ୍ୟର ଗର୍ଭକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି । ଇନ୍ଦୁ, ତୁମ ପାଇଁ ନଦୀମାନେ ମହାସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ, ଯେବେ ତୁମେ ଗାଁ ଧାରଣ କରିବ । ତୁମ ସାଖ୍ୟ ପାଇଁ ଆମେ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ, ତୁମ ସହଯୋଗ ଚାହୁଁଛୁ । ଗାଁ ଜିତିବା ପାଇଁ, ମହତ୍ତ୍ୱର ପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗାତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କର । ତୁମେ ମହାନ, ପ୍ରାଚୀନ, ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଇନ୍ଦୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ, ବିଜୟକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କର । ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୂରମାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ସୂରମା, ଦାତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଦାତା । ସୋମ, ତୁମେ ବୀର, ସନ୍ତାନ ଓ ଦେହର ରକ୍ଷକ; ଆମେ ତୁମକୁ ବନ୍ଧୁ ଓ ମିତ୍ର ଭାବେ ବାଛୁଛୁ । ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଅଗ୍ନି, ଆମ ଜୀବନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କର, ଶକ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ଦିଅ, ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କର । ପଞ୍ଚଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଏକ ମହାମୁନି, ପବିତ୍ର ପ୍ରହିତ, ସେ ଅତି ପ୍ରଶଂସିତ । ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପାଇଁ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କର; ଆମକୁ ଦୀପ୍ତି, ବୀରତ୍ୱ ଓ ଧନ ଦିଅ । ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ଅଗ୍ନି ବିଘ୍ନକୁ ଜୟ କରି, ମହାପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ସବୁଠାରୁ ଦୂରଦର୍ଶୀ ବୀର ସମାନ । ଯେଉଁ ସୋମ ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ହୋଇଛି, ଶକ୍ତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି, ସେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ମହାସତ୍ୟ ଓ ଦୀପ୍ତିକୁ ଉତ୍ପାଦନ କରିଛି । ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ରେଖାମାନେ ଧାରା ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ, ପୁରୁଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚିରନୂତନ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି । ଏହି ପବିତ୍ରତମ ଅଗ୍ନି ସର୍ବୋତ୍ତମ ରଥି, ମାରୁତମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି, ହରି-ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି, ତାଙ୍କ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଦେଇ, ସ୍ତୁତିକୁ ବୀରତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ଚାପି ହୋଇଥିବା ସୋମ, ଇନ୍ଦୁ, ଅବିରତ ଧାରାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି । ଏହି ସୋମ ଗାଁର ଚର୍ମ ଉପରେ ପଥର ସହ ଖେଳି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି । ତୁମ ଏହି ଦେବମୟ, ପ୍ରଚୁର ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଜୀବନରେ ଆମକୁ କୃପା କର । ସୋମ, ତୁମେ ବଳବତୀ, ଯଜ୍ଞରେ ସବୁଠୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ସମର୍ଥ; ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଓ ଧନ ଆଣ । ଚାପି ହୋଇ, ତୁମ ରସ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର । ତୁମେ ଭଲ ଭାବେ ଚାପି ହୋଇ, ପଥର ସହ ଗଞ୍ଜି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ଦେଉଛ । ଏହି ପ୍ରବାହିତ ତୁଣ୍ଡ ଅବିରତ ଧାରା ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥାଏ । ସୋମ, ତୁମେ ଫିଲ୍ଟର ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଛ, କୀର୍ତ୍ତି, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଧନ ଓ ଗାଁ ପ୍ରସାର କର । ଏହି ସୋମ ଆମ ପାଇଁ ଶତଧା ଧନ, ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହଜାର ଧନ ଆଣ । ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ତୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଫିଲ୍ଟର ଦ୍ୱାରା ଯାଉଛି; ଏହି ଧାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୋଜନା ପାଇଁ ଯାଉଛି । ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସୋମରସ, ପ୍ରାଚୀନ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଚାହେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶୁଦ୍ଧିତ ହୁଏ । ରିତ୍ବିଜମାନେ ଏହି ବୀର ସୋମକୁ ମଧୁର ରସ ଦେଇ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ସ୍ୱର ଉଠେ । ପୁଷଣ, ଯିଏ ଅଯୁକ୍ତ ଘୋଡ଼ା ସହ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ଆମ ଯାତ୍ରାରେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁନ୍ତୁ; ସେ ଆମକୁ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ । ଏହି ସୋମ ଜଟାଧର ପାଇଁ ଘୃତ ସମାନ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ମଧୁର ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ସେ ଆମକୁ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ । ଏହି ଚାପି ହୋଇଥିବା ସୋମ ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଘୃତ ସମାନ ପ୍ରବାହିତ; ସେ ଆମକୁ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ । ଏଭଳି, ସୋମ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ, ଶୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଆନନ୍ଦ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ପୋଷଣ ର ଅନୁଭୂତି ଏହି ମହାନ ଋଗ୍ବେଦିୟ ଗାଥାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ।