ପୁରାତନ ସୃତିର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାରେ, ସୋମ ରସ ଉତ୍ସାହ ଓ ମଧୁରତାର ଶକ୍ତି ସହ ବହିଯାଉଛି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରି ନିଏ। ପ୍ରାଚୀନ ଝରଣାମାନେ ଏବେ ଏକ ନୂତନ ପଥ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ହେ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା, ଆମ ପ୍ରଭୃତ୍ତିଶୀଳ ଓ ନିର୍ଭୟ ଲୋକମାନେ ଜୀବନ ଦିଅ, ସନ୍ତାନ ଓ ପୋଷଣ ଦିଅ। ସୋମ ଝରଣାମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଆନନ୍ଦ ଓ ମଧୁରତାରେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପାତ୍ରକୁ ମଧୁର ରସରେ ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି। ସୋମ ଶକ୍ତି ଓ ସାର ଦେଇ ବହିଯାଉଛି; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପଶକୁ ରୋକିଥିବା ରକ୍ଷକ। ଏହି ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଯଜ୍ଞର ସାଥି ହେଉଛନ୍ତି; ଇନ୍ଦୁ, ତୁମେ ପୁରସ୍କାର ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମର ଆନନ୍ଦ ପିଇ, ଅଜୟ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ପରାଜିତ କଲେ ଓ ପୁନର୍ବାର ଦଳନ କଲେ। ସୋମ ଝରଣାମାନେ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ପବିତ୍ର ଇନ୍ଦୁ ଝରଣା ସହ ବହିଯାଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଜଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଗାଁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାର୍ଗରେ ନଦୀ ପରି ବହିଯାଉଛନ୍ତି; ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚାହାଁନ୍ତି। ହେ ପବିତ୍ର ସୋମ, ତୁମେ ମାନବମାନେ ନେଇଥିବା ମାର୍ଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁଛ; ତୁମକୁ ଲୋକମାନେ ଆଣିଛନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ଜନଜାତିର ସମର୍ଥନରେ ଏହି ସୋମ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅବିଚଳ। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ପାଥରରେ ଚେପାଯାଉଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଚାକରିରେ ଦୌଡ଼, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଭଜନ ଦ୍ୱାରା ବହ, ହେ ବୃତ୍ର ନାଶକ, ପବିତ୍ର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଦ୍ଭୁତ। ଏହି ସୋମ, ପବିତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚେପାଯାଇଥିବା ମଧୁ ପରି; ଦେବତ୍ୱ, ବୀରତା ଓ ଅପବାଦ ନାଶକ। ଅର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ସୋମ, ଦେବତାଙ୍କ ପାନ ପାଇଁ କୌଶଳ ସାଧନ କରି ବହ; ଏହି ଆନନ୍ଦ ମାରୁତ ଓ ବାୟୁ ପାଇଁ। ହେ ପବମାନା, ଚିନ୍ତାରେ ଚାଲିଥିବା, ଗର୍ଜନ କର, ତୁମର ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କର; ତୁମ ନିୟମରେ ବାୟୁରେ ପ୍ରବେଶ କର। ଦେବମାନେ ସହ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଗର୍ଭରେ ପ୍ରିୟ; ବୃତ୍ର ନାଶକ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଅମରମାନେ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଛି। ଲାଲ ରଙ୍ଗର ସୋମ, ଗୀତ ଉତ୍ପାଦନ କରି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ବହୁଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯାଉଛି। ହେ ଋଷି, ସବୁଠାରୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଛାଣା ଦ୍ୱାରା ବହ; ତୁମେ ଷ୍ଟୋତ୍ରର ଗର୍ଭରେ ବସିଛ। ପ୍ରେରିତ ଲୋକମାନେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱକୁ ଅଦିତିର କୋଳରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିନ୍ତାରେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଗାଁମାନେ ଏହି ହଜାର ଧାରା ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାରା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଚିହ୍ନିତ ଫେଣାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଦିଗନ୍ତକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଆକାଶରେ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସମର୍ଥକ ଓ ଦାନଶୀଳ। ନିତ୍ୟ ନବୀନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳଙ୍କ ସାଥୀ, ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି, ଅଜୟ, ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଉଛି। ଏହି ଅର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ସୋମକୁ, ନାରୀମାନେ ପାହାଡ଼ରେ ପାଥରରେ ଚେପନ୍ତି, ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ। ହେ ପବମାନା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ଗୀତରେ ବୃଦ୍ଧି କରି ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ ଚେପନ୍ତି। ଏହି ଋଷି, ଅତି ପ୍ରଶଂସିତ, ଛାଣାରେ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରେ; ପବିତ୍ର ହୋଇ ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଦୂର କରେ। କୌଶଳ ସାଧନ କରୁଥିବା ଏହି ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ ପାଇଁ ଛାଣାରେ ଢାଲାଯାଉଛି, ଆଲୋକ ଆଣେ। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଏହି ବୃଷଭ, ଚେପାଯାଇଥିବା ସୋମ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, କାଠରେ ଆକାଶର ମୁଣ୍ଡ। ଗାଁ ପାଇଁ ଆସା କରି, ପବମାନା ଗର୍ଜନ କରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ସୋମ, ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବିଜୟୀ, ଶୀଘ୍ର। ସୋମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଛାଣାରେ ଆନନ୍ଦ ରସ ଉତ୍ସର୍ଗ କରେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଏହି ପବିତ୍ର ସୋମ ମଧ୍ୟକାଶରେ ଚେପାଯାଉଛି; ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଏହି ଫେଣା। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନମୟ ମନର ଅଧିପତି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱ ପରି ବିନା ବାଧା ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚେପାଯାଇଥିବା ଏହି ସୋମ ଛାଣାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ସେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ଏହି ଦେବତା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଅମୃତତ୍ୱ ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ବୃତ୍ର ନାଶକ, ଦେବମାନେଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମର୍ଥକ। ଏହି ପ୍ରବଳ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କର ଦଶ ସାଥୀ ସହ ପାତ୍ରକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ପବମାନା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଦିତ କରିଛି; ସେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟକୁ ଜାଣେ। ଏହି ସୋମ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଅପମାନ ନାଶକ ଓ ଦେବତା ଓ ବୀରମାନେରେ ଧନୀ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶକ୍ତିରେ ବହିଯାଉଛି। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚେପାଯାଇଥିବା ସୋମର ଝରଣା, ଶକ୍ତି ସହ ବହିଯାଉଛି; ଦେବମାନେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରେରିତ ଲୋକମାନେ ଏହି ପାନୀୟକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ଗାୟକମାନେ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଷ୍ଟୋତ୍ରଯୋଗ୍ୟ ଆଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ଏହିପରି, ସୋମର ପବିତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରବାହ, ଦେବମାନେଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପବିତ୍ରତାର ଉତ୍ସ ହେବାର କଥା କହେ।